II KR 164/71

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia E. Binkiewicz. Sędziowie: T. Gdowski, Z. Durkiewicz (sprawozdawca). Prokurator Prokuratury Generalnej: R. Wnękowski.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu sprawy Stanisława J., oskarżonego z art. 234 § 2 k.k. w związku z art. 59 § 1 k.k., i Józefa S., oskarżonego z art. 18 § 1 k.k. w związku z art. 234 § 1 k.k. i w związku z art. 59 § 1 k.k. z powodu rewizji wniesionych przez obrońców wyżej wymienionych oskarżonych od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Katowicach z dnia 14 stycznia 1971 r.eliminując z podstawy skazania Stanisława J. przepis art. 59 § 1 k.k. - zaskarżony wyrok w stosunku do obydwóch oskarżonych utrzymał w mocy (...).Uzasadnienie faktyczneSąd Wojewódzki w Katowicach wyrokiem z dnia 14 stycznia 1971 r. uznał za winnych:1. oskarżonego Stanisława J. zbrodni z art. 234 § 2 k.k. w związku z art. 59 § 1 k.k. popełnionej w ten sposób, że w dniu 6 stycznia 1970 r. w M., działając z pobudek chuligańskich, uderzył trzonkiem śrubokręta w głowę będącego na służbie członka ORMO Pawła K., na skutek czego ten ostatni doznał ciężkiego uszkodzenia ciała w postaci stłuczenia mózgu i porażenia lewostronnego;2. oskarżonego Józefa S. występku z art. 18 § 1 k.k. w związku z art. 234 § 1 k.k. i art. 59 § 1 k.k. popełnionego w ten sposób, że w dniu 6 stycznia 1970 r. w M., działając z pobudek chuligańskich, nakłonił Stanisława J. do pobicia będącego na służbie członka ORMO Pawła K., w wyniku czego tenże Stanisław J. uderzył trzonkiem śrubokręta w głowę Pawła K., powodując u niego ciężkie uszkodzenie ciała w postaci stłuczenia mózgu i porażenia lewostronnego, przy czym nakłaniając Stanisława J. do pobicia Pawła K. nie przewidywał i nie godził się na ciężkie uszkodzenie ciała.Za tak przypisane czyny Sąd Wojewódzki skazał: Stanisława J. z art. 234 § 2 k.k. w związku z art. 59 § 1 k.k. - na 7 lat pozbawienia wolności z zaliczeniem okresu tymczasowego aresztowania od dnia 10 stycznia 1970 r. do 14 stycznia 1971 r., a Józefa S. z art. 234 § 1 k.k. w związku z art. 18 § 1 k.k. i art. 59 § 1 k.k. na 5 lat pozbawienia wolności z zaliczeniem okresu tymczasowego aresztowania od dnia 15 stycznia 1970 r. do 14 stycznia 1971 r.Od wyroku tegoż wnieśli rewizje obrońcy oskarżonych.Rewizja obrońcy oskarżonego Stanisława J., domagając się zmiany zaskarżonego wyroku i wymierzenie oskarżonemu kary niższej odpowiedniej przewinieniu, zarzuca niewspółmierność kary w stosunku do przypisanego oskarżonemu czynu przez niewzięcie pod uwagę, że:- "oskarżony w chwili czynu był człowiekiem bardzo młodym i można przyjąć, że nie miał on zamiaru zadać pokrzywdzonemu tak poważnego uszkodzenia ciała",- do popełnienia czynu by nie doszło, gdyby nie namowa starszego od niego Józefa S.,- głównym powodem popełnienia czynu przestępnego "była lekkomyślność i zbyt małe oddziaływanie na niego czynników wychowawczych, czego przyczyną były ciężkie warunki życiowe".Rewizja obrońcy oskarżonego Józefa S., domagając się zmiany zaskarżonego wyroku w części dotyczącej kary przez zmniejszenie jej do granic dopuszczalnych dla sprawcy, za którym to wnioskiem przemawia dysproporcja kar wymierzonych pierwszemu i drugiemu oskarżonemu, zarzuca rażącą niewspółmierność kary "przez wymierzenie oskarżonemu Józefowi S. kary 5 lat więzienia, a więc w granicach górnego zagrożenia przewidzianego w art. 234 § 1 k.k., natomiast oskarżonemu Stanisławowi J., bezpośredniemu sprawcy, kary 7 lat więzienia z art. 234 § 2 k.k. w dolnej granicy kary dla danego przestępstwa".Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Rewizje obrońców oskarżonych nie są zasadne.A. Co do rewizji obrońcy oskarżonego Stanisława J.Rewizja ta nie uzasadnia zarzutu z art. 387 pkt 4 k.p.k., skoro domagając się "wymierzenia oskarżonemu kary niższej odpowiedniej przewinieniu" zarzuca "niewspółmierność kary w stosunku do przypisanego oskarżonemu czynu".Rewizja, żeby mogła skutecznie domagać się zmiany zaskarżonego wyroku przez złagodzenie kary, musi przekonywająco wykazać, iż sąd nie uwzględnił albo uwzględnił w sposób niedostateczny wskazania przepisu art. 50 k.k. i w wyniku tego wymierzył karę rażąco niewspółmierną.Rewizja tego wymagania nie spełnia.Pogląd autora rewizji, że można przyjąć, iż oskarżony nie miał zamiaru zadać pokrzywdzonemu tak poważnego uszkodzenia ciała, albowiem w chwili czynu był człowiekiem bardzo młodym, jest co najmniej niezrozumiały. Oskarżony Stanisław J. w chwili popełnienia czynu przestępnego miał ukończone 20 lat. Niezrozumiałe jest przeto, w jaki sposób "młodość" jego wpływała na "brak zamiaru" zadania pokrzywdzonemu tak poważnego uszkodzenia ciała.Działania oskarżonego, uwzględniając jego wiek, nie można tłumaczyć brakiem doświadczenia życiowego (jeżeliby tak należało rozumieć pogląd autora rewizji), albowiem brak doświadczenia życiowego może mieć ewentualny wpływ na wykonywanie np. jakiejś funkcji społecznej czy zawodowej, a nie na "brak zamiaru" zadania ofierze czynnej napaści trzonkiem śrubokręta uszkodzenia ciała, które w skutkach mogło być śmiertelne.Oskarżony zarówno w środowisku, w jakim przebywał, jak i w miejscu pracy miał wyjątkowo złą opinię i był karany z art. 2 § 3 ustawy z dnia 18 czerwca 1959 r. (Dz. U. Nr 36, poz. 228) na 8 miesięcy więzienia z warunkowym zawieszeniem wykonania kary na okres 3 lat.Mimo więc poprzedniego skazania za przestępstwo umyślne, mimo obdarzenia go zaufaniem, że nie popełni w przyszłości nowego przestępstwa, zawiódł to zaufanie i stanął powtórnie w kolizji z prawem (art. 52 k.k.), przy czym dopuścił się przestępstwa pod wpływem alkoholu.W tych warunkach twierdzenie rewizji, że źródłem popełnienia przestępstwa była "lekkomyślność i zbyt małe oddziaływanie na oskarżonego czynników wychowawczych", jest gołosłowne i oczywiście nietrafne.B. Co do rewizji obrońcy oskarżonego Józefa S.Rewizja ta widzi rażącą niewspółmierność kary tylko w dysproporcji między karą wymierzoną temuż oskarżonemu jako podżegaczowi a karą wymierzoną współoskarżonemu Stanisławowi J. jako sprawcy.Wbrew odmiennemu twierdzeniu rewizji, zróżnicowanej kary oskarżonego Józefa S., aczkolwiek surowej w zestawieniu z karą wymierzoną oskarżonemu Stanisławowi J., nie można uznać za surową w sposób rażący. Oskarżony Józef S. jest moralnym sprawcą dokonanego przestępstwa, polegającego na czynnej napaści na funkcjonariusza ORMO. Będąc bowiem starszym od oskarżonego Stanisława J., nakłonił go do napadu na pełniącego służbę pokrzywdzonego Pawła K. Pod wpływem alkoholu wypitego uprzednio ze Stanisławem J., w rozmowie z nim na temat "ormowców" namówił go, by "tego jednego załatwić" (chodziło o Pawła K.), przy czym przez słowo "załatwić" rozumiał "pobić". Oskarżony ma złą opinię.Mimo więc że Sąd Wojewódzki, przypisując oskarżonemu czyn z art. 234 § 1 k.k. (w związku z art. 18 § 1 k.k. i art. 59 § 1 k.k.), ustalił, iż nie przewidywał on i nie godził się na skutki pobicia, tj. spowodowanie ciężkiego uszkodzenia ciała u pokrzywdzonego, jednakże, uwzględniwszy przedstawione wyżej okoliczności, należy uznać pogląd wyrażony w rewizji oskarżonego za nietrafny.Z naciskiem należy podkreślić, że obaj oskarżeni dopuścili się czynu przestępnego o dużym ładunku społecznego niebezpieczeństwa.W przepisach kodeksu karnego odnoszących się do "czynnej napaści" (art. 233 i 234 k.k.) szczególna odpowiedzialność przewidziana jest w art. 234 k.k., dotyczącym działania skierowanego przeciwko funkcjonariuszom organów powołanych do ochrony porządku i bezpieczeństwa publicznego, a więc obok organów MO również organów ORMO.Funkcjonariusze ci, w związku z pełnieniem swych obowiązków służbowych, polegających na strzeżeniu spokoju, porządku i bezpieczeństwa publicznego, stale są narażeni na czynne napaści ze strony elementów przestępczych, zwłaszcza chuligańskich, naruszających porządek prawny. Sprawców więc tego rodzaju czynów przestępczych spotyka słusznie duże potępienie społeczne. Z tego względu należy im wymierzać taką dolegliwość, która by uwzględniała wysoki stopień społecznego oddziaływania i która by ugruntowywała w społeczeństwie przekonanie, że w walce z tego rodzaju przestępczością zwycięża praworządność, że przestępcy, aczkolwiek surowo, karani są jednak sprawiedliwie.Kary wymierzone oskarżonym przez Sąd Wojewódzki uwzględniają przedstawione wyżej dyrektywy, a także uwzględniają ich cele zapobiegawcze i wychowawcze, jakie mają być osiągnięte w stosunku do oskarżonych (art. 50 § 1 i 2 k.k.).Ponieważ Sąd Wojewódzki, wymierzając oskarżonemu Stanisławowi J. słuszną karę (z art. 234 § 2 k.k.) 7 lat pozbawienia wolności za czyn o charakterze chuligańskim, błędnie powołał się na art. 59 § 1 k.k., który to przepis zgodnie z jego brzmieniem, jak również z brzmieniem art. 120 § 14 k.k. odnosi się tylko do umyślnych występków (a nie do zbrodni określonej w art. 234 § 2 k.k.), przeto Sąd Najwyższy, utrzymując zaskarżony wyrok w mocy, wyeliminował z podstawy skazania tegoż oskarżonego przepis art. 59 § 1 k.k. Podkreślić bowiem należy, że aczkolwiek charakter chuligański - zgodnie z dyrektywą zawartą w art. 120 § 14 k.k. - mają jedynie umyślne występki (art. 5 § 3 k.k.) popełnione w warunkach w tym przepisie określonych, to jednak przy zbrodni (art. 5 § 2 k.k.) popełnionej w okolicznościach wskazanych w art. 120 § 14 k.k. sąd ma obowiązek potraktować te okoliczności jako charakteryzujące w szczególności pobudki i sposób działania sprawcy, za obciążające.Z urzędu zauważyć trzeba, że Sąd Wojewódzki błędnie zasądził z tytułu opłat sądowych: od oskarżonego Stanisława J. 700 zł zamiast 1.000 zł, a od Józefa S. 500 zł zamiast 700 zł, wobec czego Sąd Najwyższy, korygując to uchybienie, zasądził od oskarżonych opłaty sądowe za obie instancje w należytej wysokości.Z tych przyczyn orzeczono jak w wyroku.