V KRN 131/79

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia Z. Kwiecień. Sędziowie: L. Jax (sprawozdawca), H. Kempisty.Prokurator Prokuratury Generalnej: M. Tuszyńska.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu sprawy: 1) Floriana J. i 2) Jana K., skazanych z art. 158 § 2 k.k., a oskarżonego Floriana J. także z art. 156 § 2 k.k., z powodu rewizji nadzwyczajnej, wniesionej przez Prokuratora Generalnego PRL na niekorzyść oskarżonych od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Łodzi z dnia 27 listopada 1978 r., utrzymującego w mocy wyrok Sądu Rejonowego w Sieradzu z dnia 19 września 1978 r.,zmienił oba zaskarżone wyroki w ten sposób, że:a) uznał, iż przypisane oskarżonym czyny mają charakter chuligański i w związku z tym podstawę skazania za przypisane im przestępstwa uzupełnił art. 59 § 1 k.k.;b) uchylił orzeczenie o warunkowym zawieszeniu kar pozbawienia wolności wymierzonych oskarżonym oraz orzeczenia z tym związane (...).Uzasadnienie faktyczneProkurator Rejonowy w Sieradzu oskarżył Floriana J. i Jana K. o to, że:1) w dniu 30 października 1977 r. w Z., działając wspólnie i w sposób chuligański, pobili Jana A. w ten sposób, iż Jan K. uderzył go pięścią w głowę, a Florian J. kopnął go w głowę, powodując powstanie obrażeń w postaci złamania kości podstawy czaszki, krwiaka podoponowego i krwiaka lewej jamy bębenkowej oraz ślepotę prawego oka - stanowiących ciężkie kalectwo, tj. o przestępstwo określone w art. 158 § 2 k.k. w związku z art. 59 § 1 k.k., a ponadto Floriana J. o to, że:2) w tym samym czasie i miejscu, jak podano wyżej w pkt 1, działając w sposób chuligański uderzył ręką w twarz Józefa B., powodując u niego stłuczenie policzka i otarcia naskórka twarzy, co naruszyło czynności narządów ciała na okres poniżej 7 dni, tj. o przestępstwo określone w art. 156 § 2 k.k. w związku z art. 59 § 1 k.k.Wyrokiem z dnia 19 września 1978 r. Sąd Rejonowy w Sieradzu uznał Floriana J. i Jana K. za winnych zarzucanych im przestępstw oraz uznając, że działanie wymienionych nie miało charakteru chuligańskiego, skazał: a) Floriana J. - za przestępstwo określone w art. 158 § 2 k.k. - na karę roku i 10 miesięcy pozbawienia wolności, za przestępstwo określone w art. 156 § 2 k.k. na karę 8 miesięcy pozbawienia wolności - jako karę łączną wymierzono Florianowi J. 2 lata pozbawienia wolności; b) Jana K. - za przestępstwo określone w art. 158 § 2 k.k. na karę 1 roku i 10 miesięcy pozbawienia wolności.Wykonanie orzeczonych obu oskarżonym kar pozbawienia wolności Sąd Rejonowy warunkowo zawiesił na 4-letni okres próby, oddając ich na ten czas pod dozór kuratora, a ponadto na podstawie art. 75 § 1 k.k. wymierzył im kary po 30.000 zł grzywny, jednocześnie zobowiązując ich do wpłacenia po 1.000 zł na rzecz Klubu Sportowego "Warta" w S.Powyższy wyrok zaskarżony został przez Prokuratora Rejonowego w Sieradzu i oskarżonego Floriana J.Po rozpoznaniu sprawy w instancji rewizyjnej Sąd Wojewódzki w Łodzi nie uwzględnił obu rewizji i utrzymał w mocy zaskarżony wyrok Sądu Rejonowego. Motywując nieuwzględnienie rewizji Prokuratora Rejonowego, sąd drugiej instancji wskazał, że okoliczności działania obu oskarżonych nie dowodzą w należyty sposób zaistnienia wszystkich ustawowych przesłanek wymaganych do zastosowania kwalifikacji prawnej z art. 59 § 1 k.k. (w związku z art. 120 § 14 k.k.).Rewizja nadzwyczajna, wniesiona przez Prokuratora Generalnego PRL od wyżej wymienionego wyroku sądu drugiej instancji, zarzuca obrazę art. 59 § 1 k.k. w związku z art. 120 § 14 k.k., polegającą na niezasadnym uznaniu, że czyny przypisane Florianowi J. i Janowi K. nie miały charakteru chuligańskiego (...).Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Rewizja nadzwyczajna jest zasadna w tej części, w jakiej domaga się zmiany zaskarżonego wyroku (a w konsekwencji musi to spowodować zmianę także wyroku sądu pierwszej instancji) przez uznanie, że czyn oskarżonych miał charakter chuligański.Stosownie do treści art. 120 § 14 k.k. zakwalifikowanie czynów przypisanych oskarżonym łącznie z art. 59 § 1 k.k. powinno nastąpić w konsekwencji ustalenia, że:a) dokonali oni umyślnego zamachu na zdrowie Józefa B. i Jana A.,b) działali publicznie oraz według opinii społecznej bez powodu (albo z oczywiście błahego powodu),c) okazali swoim działaniem rażące lekceważenie obowiązującego porządku prawnego.Sąd Rejonowy w Sieradzu, uznając, że czyn oskarżonych nie miał charakteru chuligańskiego, powołał się przede wszystkim na to, iż przede wszystkim: "brak publiczności zajścia".Stanowiska tego nie można uznać za słuszne.Zajście miało miejsce na drodze publicznej, a więc niewątpliwie "w miejscu publicznym", lecz to nie rozstrzyga jeszcze kwestii, czy czyn oskarżonych popełniony został publicznie, jak tego wymaga art. 120 § 14 k.k. Zgodnie z ustalonym orzecznictwem (por. uchwała składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 20 września 1973 r., OSNKW 1973 z. 11, poz. 132), wymaganie to jest spełnione, gdy bądź ze względu na miejsce działania, bądź ze względu na okoliczności i sposób działania sprawcy jego zachowanie się jest lub może być dostępne (dostrzegalne) dla nie określonej liczby osób, przy czym sprawca - mając świadomość tej możliwości - co najmniej się na to godzi.W konkretnym wypadku zajście miało miejsce w odległości około 30 m od remizy strażackiej, w której odbywała się publiczna zabawa. Można chyba uznać za notoryjne, że w toku tego rodzaju zabaw niektórzy jej uczestnicy często wychodzą na zewnątrz budynku (w celu odpoczynku, ochłodzenia się itp.). Zresztą tak właśnie postąpili oskarżeni, świadek Tadeusz J., a także pokrzywdzeni. Była to pora nocna, lecz istniała możliwość dostrzegania tego, co dzieje się na drodze, przez wychodzących na zewnątrz remizy, skoro zajście mógł obserwować świadek Tadeusz J. Zresztą - jak wynika z wyjaśnień oskarżonego Floriana J. złożonych na rozprawie - zajście miało miejsce w odległości około 10 m od lampy stojącej przy drodze. Również oskarżony Jan K. podał na rozprawie, że "miejsce, gdzie było zajście, było oświetlone". Okoliczności te wyraźnie wskazują na nietrafność poglądu Sądu Rejonowego co do tego, że pobicie Jana A. i Józefa B. przez oskarżonych nie było dokonane publicznie, gdyż w rzeczywistości mogło ono być dostrzegane przez nie określoną liczbę osób.Sąd Wojewódzki, rozpoznając sprawę w instancji rewizyjnej, podzielił stanowisko Sądu Rejonowego co do braku podstaw uznania, że czyn przypisany oskarżonym miał charakter chuligański, przy czym powołał się na to, że "okoliczności sprawy nie dają dostatecznych podstaw do uznania za ustalone, że oskarżeni działali w celu wyżycia się, okazania w sposób rażący lekceważenia dla podstawowych zasad porządku prawnego".Także tego poglądu nie można uznać za trafny.Wypadki, w których sprawca działa wyłącznie w celu "wyżycia się" oraz w celu okazania lekceważenia dla podstawowych zasad porządku prawnego, są zupełnie wyjątkowe, a udowodnienie sprawcy, że właśnie w takim celu działał, jest zadaniem niemal niemożliwym do wykonania. Dlatego też - zgodnie z brzmieniem art. 120 § 14 k.k. - należy stwierdzić, że o charakterze chuligańskim przestępstwa decydują nie subiektywne przeżycia, pragnienia i cele sprawcy, lecz obiektywny wydźwięk jego zachowania się, a w szczególności dokonanie umyślnego zamachu na określone w tymże przepisie dobra, i to publicznie oraz bez powodu lub z oczywiście błahego powodu, gdyż takie właśnie działanie sprawcy (najczęściej pijanego) przedstawia się według opinii społecznej jako przejaw lekceważenia podstawowych zasad porządku prawnego. Wymieniony przepis bowiem nie mówi: "chcąc okazać przez to (...)", lecz stwierdza: "okazuje przez to (...) rażące lekceważenie wspomnianych zasad."Jak słusznie podniesiono w rewizji nadzwyczajnej, w niniejszej sprawie obaj oskarżeni w toku postępowania przygotowawczego kilkakrotnie przyznawali, że nie potrafią wytłumaczyć, dlaczego zaatakowali pokrzywdzonego. Dlatego też należy przyjąć, że działali bez powodu. Wprawdzie w późniejszych wyjaśnieniach, a zwłaszcza na rozprawie, podali oni, że powodem agresji były uwagi jednego z pokrzywdzonych, iż zbyt słabo pchają motocykl, który nie chciał zapalić, lecz gdyby nawet dać wiarę tym wyjaśnieniom, to i tak odezwanie takie należy uznać za oczywiście zbyt błahy powód zaatakowania obu pokrzywdzonych, w związku z czym ich gwałtowną agresję należy uznać za świadczącą o okazaniu przez oskarżonych rażącego lekceważenia podstawowych zasad porządku prawnego.Z wyżej podanych przyczyn Sąd Najwyższy uznał podstawowy zarzut rewizji nadzwyczajnej, sprowadzający się do twierdzenia, że sądy obu instancji w wyniku błędnej interpretacji art. 59 § 1 k.k. w związku z art. 120 § 14 k.k. bezpodstawnie uznały, iż przypisane oskarżonym czyny nie mają charakteru chuligańskiego, za słuszny i w konsekwencji odpowiednio zmienił te wyroki, uzupełniając podstawę skazania oskarżonych za przypisane im przestępstwa art. 59 § 1 k.k.Konsekwencją powyższego rozstrzygnięcia było także uchylenie orzeczenia o warunkowym zawieszeniu wymierzonych oskarżonym kar pozbawienia wolności oraz orzeczeń z tym zawieszeniem związanych - ze względu na zakaz stosowania warunkowego zawieszenia zawarty w art. 59 § 2 k.k. W sprawie bowiem nie zachodzą żadne szczególne okoliczności, o których mowa w ostatnio wymienionym przepisie (...).