II KR 22/79

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia J. Bratoszewski (sprawozdawca). Sędziowie: J. Borodej, H. Szwaczkowski.Prokurator Prokuratury Generalnej: W. Woźniacki.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu w dniu 22 lutego 1979 r. sprawy Adama B., oskarżonego z art. 208 i 201 k.k. w związku z art. 10 § 2 i 3 k.k., z powodu rewizji wniesionej przez obrońcę oskarżonego i prokuratora od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Jeleniej Górze z dnia 14 września 1978 r.:1) zmienił zaskarżony wyrok tylko w ten sposób, że na podstawie art. 363 § 1 k.p.k. zasądził od oskarżonego na rzecz Państwowego Zakładu Ubezpieczeń w L. kwotę 129.644 zł tytułem zwrotu pokrytej przez ten zakład szkody (...),2) utrzymał tenże wyrok w pozostałym zakresie w mocy.Uzasadnienie faktyczneSąd Wojewódzki w Jeleniej Górze wyrokiem z dnia 14 września 1978 r. uznał oskarżonego za winnego tego, że:1) w dniu 6 grudnia 1976 r. w L. po uprzednim wyrwaniu krat zabezpieczających okno wszedł do wnętrza Wiejskiego Domu Towarowego w L., skąd zabrał w celu przywłaszczenia zegarki, magnetofony, radia i inne przedmioty ogólnej wartości 177.304 zł, czym działał na szkodę Gminnej Spółdzielni "Samopomoc Chłopska" w L., tj. popełnienia czynu określonego w art. 208, 201 k.k. w związku z art. 10 § 2 k.k.;2) w dniu 30 kwietnia 1977 r. w R. po uprzednim wyrwaniu krat zabezpieczających wejście do sklepu zabrał w celu przywłaszczenia rodzynki, czekoladę, papierosy, żyletki i bony towarowe na cukier ogólnej wartości 8.952 zł, tj. popełnienia czynu określonego w art. 208 k.k.;3) w grudniu 1976 r. w B., wspólnie i w porozumieniu w Bogdanem F., po uprzednim wyrwaniu zamka w drzwiach domu campingowego zabrał w celu przywłaszczenia ponton gumowy, kajak dmuchany, wiosło, łóżko polowe, leżaki ogólnej wartości nie mniejszej niż 8.500 zł, czym działał na szkodę Zakładów Produkcji Elementów Hal Przemysłowych "Rakowice" w R., tj. popełnienia czynu określonego w art. 208 k.k.,i za to za czyn pierwszy na podstawie art. 208, 201 k.k. w związku z art. 10 § 2 i 3 k.k. oraz na podstawie art. 36 § 3 i art. 40 § 1 pkt 3 k.k. skazał na karę 7 lat pozbawienia wolności i grzywny w wysokości 50.000 zł, a ponadto orzekł wobec niego pozbawienie praw publicznych na okres 5 lat i na podstawie art. 46 § 1 pkt 2 k.k. konfiskatę całości mienia, za czyn drugi na podstawie art. 208 i 36 § 3 k.k. skazał na karę 2 lat pozbawienia wolności i grzywny w wysokości 10.000 zł, za czyn trzeci na podstawie art. 208 i 36 § 3 k.k. skazał na karę 1 roku i 6 miesięcy pozbawienia wolności i grzywny w wysokości 7.000 zł. Jako karę łączną za wszystkie trzy czyny Sąd Wojewódzki wymierzył oskarżonemu karę 8 lat pozbawienia wolności i 50.000 zł grzywny, pozbawienia praw publicznych na okres 5 lat i konfiskaty całości mienia.Od tego wyroku wnieśli rewizje zarówno prokurator, jak i obrońca oskarżonego.Rewizja prokuratora dotyczy tylko pierwszego z przypisanych oskarżonemu czynów i zarzuca obrazę art. 363 § 1 k.p.k., polegającą na tym, że Sąd Wojewódzki, uznając Adama B. za winnego kradzieży z włamaniem i zagarnięcia towarów wartości 177.304 zł na szkodę Gminnej Spółdzielni "Samopomoc Chłopska" w L., z braku powództwa o wyrównanie szkody nie zasądził na rzecz Państwowego Zakładu Ubezpieczeń w L. odszkodowania pieniężnego w wysokości nie naprawionej szkody, mimo braku przeszkód do zasądzenia takiego odszkodowania.Stawiając powyższy zarzut, rewizja wnosi o zmianę zaskarżonego wyroku przez zasądzenie od Adama B. na rzecz Państwowego Zakładu Ubezpieczeń w L. odszkodowania w wysokości 123.659 zł (...).Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:(...) Rewizja prokuratora jest zasadna.Z uzasadnienia zaskarżonego wyroku wynika, że Sąd Wojewódzki nie zasądził odszkodowania pieniężnego od oskarżonego Adama B. za wyrządzoną szkodę na rzecz Wiejskiego Domu Towarowego w L., ponieważ do czasu wydania wyroku przedsiębiorstwo to nie nadesłało szczegółowego rozliczenia; w szczególności Sąd Wojewódzki stwierdził, że przedsiębiorstwu temu zostały zwrócone zegarki i sprzęt elektrotechniczny znalezione u oskarżonego Adama B., a pochodzące z włamań, ale dyrekcja Wiejskiego Domu Towarowego w L. nie nadesłała końcowego rozliczenia co do tego, a mianowicie jaką wartość stanowią towary zwrócone temu przedsiębiorstwu.Ze stanowiskiem powyższym nie można się zgodzić. Odszkodowanie na rzecz pokrzywdzonej instytucji państwowej lub społecznej jako - zgodnie z art. 363 § 1 k.p.k. - obowiązkowe i zasądzane z urzędu nie może być uzależnione od tego, czy zainteresowana jednostka wykazuje aktywność procesową w zbieraniu lub w dostarczaniu dowodów. Niedopuszczalne jest w szczególności zaniechanie zasądzenia takiego odszkodowania z tego tylko powodu, że jednostka ta nie przedstawiła w terminie żądanych przez sąd rozliczeń czy innych danych. W wypadku gdy rozliczenia te mają znaczenie dla prawidłowego rozstrzygnięcia o wysokości odszkodowania, sąd ma obowiązek wyegzekwować je od odpowiedniej jednostki nawet w drodze ewentualnego zwrócenia się do jednostki nadrzędnej.W sprawie niniejszej nie zachodziła jednak aż tak drastyczna sytuacja, aby pokrzywdzona przestępstwem jednostka gospodarki uspołecznionej w ogóle nie zareagowała na żądanie sądu, lecz co najwyżej można by uznać, że odpowiedź nadesłana w ostatnim dniu rozprawy głównej nie odpowiadała w pełni temu żądaniu. Zamiast bowiem "szczegółowego rozliczenia" dyrekcja Wiejskiego Domu Towarowego w L. nadesłała pismo informujące sąd, że spośród dwu grup przedmiotów odzyskanych przez przedsiębiorstwo, a mianowicie zegarków i przedmiotów radiotechnicznych, ostatnie z nich w wyniku przeceny dokonanej przez rzeczoznawcę przedstawiają obecnie wartość 9.320 zł, zamiast pierwotnej wartości 53.101 zł, a co do zegarków przeceny takiej przedsiębiorstwo nie miało możliwości - mimo podjęcia odpowiednich starań - w ogóle dokonać.Mimo takiej treści wspomnianego pisma można jednak było - zdaniem Sądu Najwyższego - ustalić na podstawie dotychczas zebranych dowodów, jaką wartość przedstawiały łącznie odzyskane i zwrócone przedsiębiorstwu przedmioty.W aktach sprawy bowiem znajduje się szacunkowe wyliczenie - dokonane przez powołanego już w śledztwie rzeczoznawcę - wartości zegarków odebranych od oskarżonego, a następnie zwróconych pokrzywdzonemu przedsiębiorstwu. Podsumowanie wszystkich pozycji wskazanych w zestawieniu biegłego wskazuje, że zegarki te przedstawiały łącznie wartość 38.340 zł. Do kwoty tej należało doliczyć 9.320 zł, stanowiącą aktualną wartość przedmiotów radiotechnicznych, odzyskanych przez pokrzywdzone przedsiębiorstwo, a wynikającą z obu tych pozycji sumę 44.660 zł odjąć od kwoty 177.904 zł, stanowiącą przedmiot zagarnięcia. Różnica pomiędzy obu tymi kwotami wynosi 129.644 zł i taką też kwotę Sąd Najwyższy zasądził od oskarżonego na rzecz Państwowego Zakładu Ubezpieczeń w L., naprawiając w ten sposób uchybienie, którego dopuścił się Sąd Wojewódzki.Okoliczność, że zakład ubezpieczeń pokrył na rzecz pokrzywdzonego przedsiębiorstwa całą szkodę - to jest 177.304 zł - nie oznacza, iż sąd ma obowiązek całą tę kwotę zasądzić na rzecz tego zakładu ubezpieczeń, mimo że w rzeczywistości aktualna szkoda jest od tej kwoty niższa. Wprawdzie art. 363 § 1 zd. 2 k.p.k. zobowiązuje sąd do zasądzenia na rzecz zakładu ubezpieczeń odszkodowania "w zakresie, w jakim pokrył szkodę", ale przepis ten należy - zdaniem Sądu Najwyższego - rozumieć tylko w ten sposób, że nie jest możliwe zasądzenie na rzecz zakładu ubezpieczeń kwoty wyższej od tej, którą zakład ten przekazał ubezpieczonej u niego jednostce, a nie w ten sposób, aby zobowiązywał sąd do zasądzenia na rzecz zakładu całej kwoty pokrytej przez ten zakład szkody, i to nawet wtedy, gdy pokrycie szkody w tej wysokości jest czy to wynikiem omyłki, czy z innych powodów nie było słuszne, czy wreszcie wobec częściowego pokrycia szkody przez sprawcę przestało być akutalne. Przepisy kodeksu postępowania karnego w zakresie odszkodowania mają charakter uzupełniający w stosunku do przepisów kodeksu cywilnego, zawierającego podstawowe w tym zakresie uregulowania, a z ich treści wynika, że sprawca czynu niedozwolonego ma obowiązek pokrycia szkody tylko w takiej wysokości, jaka realnie jeszcze istnieje.Skoro bezsporne jest, że w wyniku odebrania od oskarżonego części skradzionych przez niego przedmiotów szkoda wyrządzona pokrzywdzonemu przedsiębiorstwu jest niższa niż ją pierwotnie oszacowano, to o tę kwotę należało od niego zasądzić niższe odszkodowanie, co nie wyłącza przecież dokonania odpowiednich rozliczeń między Państwowym Zakładem Ubezpieczeń w L. a Wiejskim Domem Towarowym w L., które wskutek uzyskania całego odszkodowania od zakładu ubezpieczeń i zwrotu części skradzionych przedmiotów uzyskało bezpodstawną nadpłatę.Z tych powodów Sąd Najwyższy nie uwzględnił zgłoszonego na rozprawie rewizyjnej ustnie przez przedstawiciela Prokuratury Generalnej wniosku o zasądzenie od oskarżonego Państwowego Zakładu Ubezpieczeń w L. odszkodowania w całej wysokości, lecz orzekł jak na wstępie (...).