II KR 44/68

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia I. Kazimierczak. Sędziowie: Z. Kubec (sprawozdawca), W. Ostrowski.Prokurator Prokuratury Generalnej: A. Graff.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie Walentego K., oskarżonego z art. 23 § 1 k.k. w związku z art. 225 § 1 k.k., po rozpoznaniu rewizji założonej przez oskarżonego od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Katowicach z dnia 3 stycznia 1968 r., na podstawie art. 375, 383 pkt 2 i 3, 388 § 1 k.p.k.zmienił zaskarżony wyrok w ten sposób, że oskarżonego Walentego K. na podstawie art. 23 § 1 k.k. i 225 § 1 k.k. w związku z art. 21 § 2 k.k. i art. 59 § 1 lit. b) k.k. za przypisany czyn skazał na karę 3 lat więzienia z zaliczeniem na jej poczet okresu tymczasowego aresztowania od dnia 20 lipca 1967 r. (...).Uzasadnienie faktyczneAkt oskarżenia zarzucił Walentemu K., że w nocy z 18 na 19 lipca 1967 r. w C., w zamiarze pozbawienia życia Józefa C., zadał mu nożyczkami ranę kłutą drążącą w głąb klatki piersiowej, powodując rozerwanie tętnicy podobojczykowej lewej i obfity krwotok do lewej jamy opłucnowej, lecz zamierzonego skutku nie osiągnął wobec udzielenia Józefowi C. natychmiastowej pomocy lekarskiej, tj. o czyn z art. 23 § 1 k.k. w związku z art. 225 § 1 k.k.Sąd Wojewódzki w Katowicach wyrokiem z dnia 3 stycznia 1968 r. orzekł, że Walentego K. uznaje za winnego dokonania przestępstwa z art. 23 § 1 k.k. w związku z art. 225 § 1 k.k. popełnionego w ten sposób, iż w nocy na 19 lipca 1967 r., w C., przewidując i godząc się na pozbawienie życia Józefa C. oraz działając w obronie koniecznej swojej żony Marii K., której nietykalność cielesną naruszył Józef C., i przekraczając granice tej obrony koniecznej, tenże Walenty K. zadał Józefowi C. nożyczkami ranę kłutą drążącą w głąb klatki piersiowej, powodującą rozerwanie tętnicy podobojczykowej lewej i obfity krwotok do jamy opłucnowej, przy czym w wyniku udzielenia Józefowi C. natychmiastowej pomocy lekarskiej nie doszło do zejścia śmiertelnego tegoż Józefa C., i za to na zasadzie art. 23 § 1 k.k., art. 24 § 1 k.k. i art. 21 § 2 k.k. w związku z art. 225 § 1 k.k. skazał Walentego K. na 7 lat więzienia.Wyrok ten zaskarżył rewizją obrońca oskarżonego, wnosząc o zmianę tegoż wyroku w części dotyczącej kary przez wybitne jej zmniejszenie.Jako podstawę rewizji podaje się:1)zarzut obrazy przepisów prawa materialnego, a w szczególności art. 21 § 1 k.k. przez nieprzyjęcie, że zamach świadka Józefa C. na samego oskarżonego przez ciężkie pobicie go, uwzględniając, że oskarżony jest człowiekiem fizycznie upośledzonym, o czym świadek Józef C. doskonale wiedział i użycie środka obronnego przez oskarżonego w ustalonej sytuacji wcale nie było proporcjonalnie większe od siły użytej przez świadka Józefa C. w stosunku do oskarżonego;2)zarzut obrazy przepisu art. 23 k.k. w związku z art. 225 § 2 k.k. przez odrzucenie - choć wyniki przewodu sądowego potwierdziły okoliczności - że oskarżony działał w wyjątkowej sytuacji, gdzie momenty emocjonalne wzięły górę nad jego zdrowym rozsądkiem, a jego zachowanie się musi być rozpatrzone z punktu widzenia kalectwa oskarżonego. Powyższe podstawy uzasadniają ponadto:3)zarzut niewspółmierności kary do przewinienia, co uzasadnia zarzut znacznego zmniejszenia orzeczonej kary.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Rewizja oskarżonego wykazuje pewną niekonsekwencję, bo powołując się na obronę konieczną (art. 21 § 1 k.k.), nie wnosi o uchylenie zaskarżonego wyroku i uniewinnienie oskarżonego, lecz jedynie o wydatne złagodzenie kary, a powołując się na obrazę prawa materialnego przez niezastosowanie art. 225 § 2 k.k., nie wnosi o zmianę kwalifikacji prawnej.Dopiero na rozprawie rewizyjnej obrońca oskarżonego zmienił konkluzję wniosku rewizyjnego, wnosząc przede wszystkim o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania w celu oddania oskarżonego pod obserwację w zakładzie leczniczym ze względu na doznany przezeń w 1944 roku w czasie działań wojennych uraz głowy, a na wypadek nieuwzględnienia tego wniosku wnosił o uniewinnienie oskarżonego na podstawie art. 21 § 1 k.k. lub skazanie go na podstawie art. 225 § 2 k.k. w związku z art. 23 § 1 k.k. na znacznie łagodniejszą karę.Co się tyczy tej ostatniej kwalifikacji prawnej, to zdaniem Sądu Najwyższego nie wchodzi ona w rachubę, bo choć oskarżony działał niewątpliwie pod wpływem afektu wywołanego niewłaściwym zachowaniem się pokrzywdzonego w stosunku do oskarżonego, a zwłaszcza w stosunku do jego żony, to jednak afekt ten został spotęgowany nadużyciem przez oskarżonego alkoholu. Skoro zaś na powstanie afektu w przeważającej mierze wpłynął stan upojenia alkoholowego, to zgodnie z ustalonym już orzecznictwem Sądu Najwyższego oskarżony nie może korzystać z uprzywilejowanej kwalifikacji prawnej z art. 225 § 2 k.k.Jeśli zaś chodzi o wniosek o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania w celu oddania oskarżonego pod obserwację w zakładzie leczniczym, to również i ten wniosek należało uznać za bezzasadny, mianowicie dlatego, że w myśl art. 117 § 2 k.p.k. biegli mogą żądać oddania oskarżonego pod obserwację w zakładzie leczniczym, a tymczasem - jak to wynika z opinii biegłych - nie zgłosili oni takiego dezyderatu uznając, że jednorazowe badanie daje im dostateczną podstawę do wydania opinii o stanie psychicznym oskarżonego. Dodać należy, że wspomniana opinia dwóch biegłych lekarzy psychiatrów nie nasuwa takich zastrzeżeń, które by powodowały potrzebę ponownego badania stanu psychicznego oskarżonego.Wreszcie co się tyczy działania oskarżonego w obronie koniecznej, to wbrew wywodom obrony należało zgodzić się ze stanowiskiem zajętym przez Sąd Wojewódzki w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, iż oskarżony przekroczył granice obrony koniecznej.Wprawdzie sytuacja w pełni uzasadniała prawo oskarżonego do działania w obronie żony, która wzywała jego pomocy, gdy pokrzywdzony trzymał ja rękami i nie chciał puścić, jednakże oskarżony dopuścił się ekscesu intensywnego, skoro zadał Józefowi C. cios nożyczkami w klatkę piersiową, choć do odparcia zamachu nie było to konieczne, wystarczającą bowiem obroną byłoby choćby zadanie nożyczkami ciosu w rękę, którą Józef C. obejmował jego żonę, lub posłużenie się innym, mniej niebezpiecznym narzędziem.Z istoty obrony koniecznej wynika, że musi być ona "konieczna", a więc musi być podjęta w taki sposób i takimi środkami, jakie są w konkretnej sytuacji niezbędne do odparcia zamachu. Kto przekracza granice zakreślone koniecznością, kto dla odparcia zamachu stosuje środki, które nie były konieczne, dopuszcza się ekscesu intensywnego.Sąd Wojewódzki słusznie przyjął, że oskarżony przekroczył granice obrony koniecznej, jednakże nie zastosował fakultatywnego nadzwyczajnego złagodzenia kary.To stanowisko Sądu nie było słuszne. Okoliczności sprawy - w świetle prawidłowych ustaleń zawartych w zaskarżonym wyroku - wskazywały na konieczność zastosowania nadzwyczajnego złagodzenia kary. W szczególności przemawiało za tym to, że oskarżony, odpierając zamach ze strony Józefa C., nie działał w bezpośrednim zamiarze pozbawienia go życia, lecz jedynie w zamiarze ewentualnym, że oskarżony jest kaleką i bronił się przed znacznie sprawniejszym fizycznie człowiekiem, że działał w stanie wzburzenia wywołanego nieprzyzwoitym zachowaniem się Józefa C., wreszcie że w wyniku podjętej przez oskarżonego obrony nie doszło do skutku śmiertelnego.Biorąc to wszystko pod uwagę, jak również wyrażoną przez oskarżonego skruchę i jego sytuację rodzinną (ma na utrzymaniu żonę i 3 dzieci), a z drugiej strony działanie pod wpływem alkoholu i w pijackiej atmosferze, jaka wówczas panowała w mieszkaniu oskarżonego, Sąd Najwyższy uznał karę 3 lat więzienia za współmierną do przypisanego czynu.Z tych względów orzeczono jak w sentencji.