V KRN 402/69

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia Z. Kubec (sprawozdawca). Sędziowie: M. Budzianowski, S. Dąbrowski, W. Dąbrowski, T. Krokosz, A. Pyszkowski, K. Wagner.Prokurator Prokuratury Generalnej: M. Zięba.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu na rozprawie sprawy Jana L., oskarżonego z art. 225 § 1 d.k.k., z powodu rewizji nadzwyczajnej wniesionej przez Prokuratora Generalnego PRL od wyroku Sądu Najwyższego z dnia 29 maja 1969 r. i od zmienionego tym wyrokiem wyroku Sądu Wojewódzkiego w Katowicach z dnia 17 stycznia 1969 r.zmienił zaskarżone wyroki w ten sposób, że za przypisany czyn skazał Jana L. na podstawie art. 225 § 1 d.k.k. i art. 18 § 1 d.k.k. w związku z art. 2 § 1 k.k. na karę 10 lat pozbawienia wolności, z zaliczeniem na jej poczet okresu tymczasowego aresztowania i odbytej dotychczas kary od dnia 21 kwietnia 1968 r. oraz na podstawie art. 80 § 1 d.k.k. zarządził umieszczenie Jana L. w zamkniętym zakładzie leczniczym (...).Uzasadnienie faktyczneSąd Wojewódzki w Katowicach wyrokiem z dnia 17 stycznia 1969 r. skazał Jana L. na podstawie art. 225 § 1 w związku z art. 18 § 1 i 59 § 1 lit. a) d.k.k. przy zastosowaniu art. 47 § 2 d.k.k. na karę 12 lat więzienia oraz na dodatkową karę utraty publicznych i obywatelskich praw honorowych na okres lat 5 za to, że w nocy z 19 na 20 kwietnia 1968 r. w Z., w zamiarze pozbawienia życia Wiktora O., uderzył go kilkakrotnie pięścią w głowę, a następnie ugodził nożem w klatkę piersiową, powodując rany miażdżone twarzy, czoła, krwiaki okularowe i złamanie prawego łuku jarzmowego oraz ranę kłutą, drążącą przez trzecie międzyżebrze po stronie lewej, worek osierdziowy, przednią ścianę serca, przegrodę serca i światło komory lewej, kończącą się w tylnej ścianie serca drobną ranką długości 0,4 cm, w następstwie czego powstał krwotok w worku osierdziowym i opłucnej po stronie lewej, który doprowadził do śmierci tegoż Wiktora O.Od wyroku tego założył rewizję tylko obrońca oskarżonego, który w konkluzji wnosił o uchylenie omawianego wyroku i skazanie oskarżonego z art. 225 § 2 d.k.k. na odpowiednią karę.Sąd Najwyższy wyrokiem z dnia 29 maja 1969 r. zmienił zaskarżony wyrok w orzeczeniu o karze i za przypisany oskarżonemu czyn skazał go - opierając się na wcześniejszej swojej uchwale z dnia 6 maja 1966 r. VI KZP 62/65 (OSNKW zesz. 5-6 z 1966 r., poz. 58) - na podstawie art. 225 § 1 i art. 18 § 1, 59 § 1 lit. b) d.k.k. na karę 5 lat więzienia.Oba te wyroki zaskarżył rewizją nadzwyczajną Prokurator Generalny PRL, zarzucając:1) wyrokom obu Sądów - rażącą niewspółmierność kary pozbawienia wolności, wynikającą z wymierzenia jej z zastosowaniem nadzwyczajnego złagodzenia kary na podstawie art. 18 § 1 i art. 59 d.k.k., mimo że osobowość oskarżonego, okoliczności popełnienia przestępstwa oraz stopień niebezpieczeństwa społecznego przypisanego oskarżonemu czynu przemawiają przeciwko temu;2) wyrokowi Sądu Wojewódzkiego - niesłuszne Niezastosowanie względem oskarżonego środka zabezpieczającego przewidzianego w art. 80 d.k.k. mimo zgodnego z opinią biegłych psychiatrów ustalenia, że pozostawienie oskarżonego na wolności zagraża porządkowi prawnemui wnosząc:1. o zmianę obu zaskarżonych wyroków w części dotyczącej orzeczenia o karze przez wymierzenie oskarżonemu za przypisane mu przestępstwo z art. 225 § 1 d.k.k. w związku z art. 18 § 1 d.k.k. i przy zastosowaniu art. 47 § 2 d.k.k. kary 12 lat więzienia oraz kary dodatkowej utraty praw publicznych i obywatelskich praw honorowych na okres 5 lat;2. o zarządzenie na podstawie art. 80 d.k.k. umieszczenia oskarżonego w odpowiednim zamkniętym zakładzie leczniczym.W związku z wejściem w życie kodeksu karnego z 1969 r. przedstawiciel Prokuratury Generalnej PRL skorygował wniosek rewizji nadzwyczajnej w ten sposób, że jako podstawę prawną zarządzenia umieszczenia oskarżonego w zamkniętym zakładzie leczniczym wskazał na art. 100 § 1 nowego k.k.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Wymienione wyroki Sądów obu instancji w częściach, w których Sądy te zastosowały nadzwyczajne złagodzenie kary z powołaniem się na przepis art. 59 d.k.k., a nadto wyrok Sądu Wojewódzkiego co do niezarządzenia umieszczenia oskarżonego w zamkniętym zakładzie leczniczym (art. 18 § 1 i 80 d.k.k.) - są niesłuszne.Jakkolwiek zastosowanie nadzwyczajnego złagodzenia kary w razie stwierdzenia u sprawcy przestępstwa stanu psychicznego określonego w art. 18 § 1 d.k.k. zależy od uznania Sądu, to jednak uznanie takie nie oznacza dowolności. Przesłankę omawianej decyzji mogą stanowić jedynie okoliczności czynu i właściwości osobiste oskarżonego, rozważone w aspekcie współmierności kary ze stopniem niebezpieczeństwa społecznego przypisanego mu czynu.Tymczasem jak wynika z opartych na materiale dowodowym sprawy ustaleń Sądu Wojewódzkiego, oskarżony Jan L., urodzony w roku 1930, zachowywał się od 20 roku życia wysoce nagannie, był w latach 1950-1958 ośmiokrotnie sądownie karany, czuł wstręt do pracy i stale nadużywał alkoholu. Wiktora O., który był jego znajomym, zabił bez żadnego powodu przy użyciu noża po uprzednim dotkliwym pobiciu i wypiciu z nim wspólnie znacznej ilości alkoholu. Okoliczności powyższe świadczą o znacznym stopniu niebezpieczeństwa społecznego przestępstwa przypisanego oskarżonemu, w stosunku do którego kara nadzwyczajna złagodzona nosi cechy rażącej niewspółmierności. Zmniejszona zatem zdolność rozpoznania i kierowania postępowaniem oskarżonego, spowodowana psychodegradacją w następstwie przewlekłego nadużywania alkoholu, z którą wiążą się również zaburzenia charakterologiczne - powinna była być wzięta pod uwagę jedynie jako okoliczność łagodząca w ramach wskazań zawartych w art. 54 d.k.k.Motywy wyroku Sądu Wojewódzkiego wykazują, że Sąd ten prawidłowo ocenił stopień niebezpieczeństwa społecznego czynu oskarżonego, natomiast błędnie zastosował - jak wynika z powyższego - nadzwyczajne złagodzenie kary.Wobec braku rewizji prokuratora Sąd Najwyższy w składzie zwykłym nie mógł uchybienia tego poprawić.Biorąc to pod uwagę, Sąd Najwyższy w składzie rozszerzonym zastosował - stosownie do treści art. 2 § 1 k.k. - kodeks karny z 1932 r., jako względniejszy w konkretnej sprawie dla sprawców i z mocy art. 225 § 1 w związku z art. 18 § 1 tegoż kodeksu karnego skazał Jana L. na karę 10 lat pozbawienia wolności.Niesłuszny jest również wspomniany wyrok Sądu Wojewódzkiego z powodu niezastosowania względem oskarżonego środka zabezpieczającego przewidzianego w art. 80 d.k.k. Biegli lekarze psychiatrzy Halina T. i Janusz S., tak w pisemnej jak i w złożonej na rozprawie ustnej opinii stwierdzili, że oskarżony w następstwie przewlekłego nadużywania alkoholu jest nie tylko dotknięty zaburzeniami charakterologicznymi, ale jako osobnik o agresywnej i nie opanowanej postawie, która nie uległa zmianie nawet w czasie przebywania w więzieniu, stanowi nadto zagrożenie dla porządku prawnego i dlatego powinien być umieszczony w zamkniętym zakładzie leczniczym. Leczenie - jak stwierdzają dalej biegli - wprawdzie nie usunie u oskarżonego objawów psychodegradacji, bo jest to zasadniczo stan nieodwracalny, jednakże pozwoli stłumić, choćby tylko w pewnym stopniu, siłę i zakres jego reakcji.Sąd Wojewódzki podzielił całkowicie przytoczoną wyżej opinię biegłych psychiatrów, przyjmując w zaskarżonym wyroku, że oskarżony jest człowiekiem aspołecznym, wchodzącym często w kolizję z prawem i z podstawowymi zasadami współżycia społecznego i że swoją postawą stale zagraża porządkowi prawnemu.Mimo takiego stanowiska Sąd Wojewódzki nie zarządził jednak przewidzianego w art. 80 d.k.k. umieszczenia oskarżonego w zamkniętym zakładzie leczniczym.Mając to na względzie, Sąd Najwyższy zarządził umieszczenie skazanego w zamkniętym zakładzie leczniczym, przyjmując jako podstawę tej części orzeczenia art. 80 k.k. z 1932 r., a nie - jak wnosił przedstawiciel Prokuratury Generalnej - art. 100 nowego k.k., ponieważ - zgodnie z art. 2 § 1 k.k. - przy ocenie, która z ustaw jest względniejsza dla sprawcy, bierze się pod uwagę całą ustawę, nie zaś poszczególne jej przepisy. Skoro Sąd Najwyższy uznał za względniejszy kodeks karny z 1932 r., to zarówno przy wymiarze kary, jak i orzeczeniu środka zabezpieczającego zastosował przepisy tegoż kodeksu z 1932 r.Co się tyczy kary dodatkowej utraty praw publicznych i obywatelskich praw honorowych, należy zauważyć, że Sąd Wojewódzki, orzekając z mocy art. 47 § 2 d.k.k. utratę tych praw, nie uzasadnił ani tego, że oskarżony działał z niskich pobudek, ani też celowości zastosowania tej fakultatywnej kary. Również w rewizji nadzwyczajnej wniosek o orzeczenie utraty praw w ogóle nie został uzasadniony.Biorąc pod uwagę stan psychiczny oskarżonego powodujący u niego w znacznym stopniu upośledzenie zdolności kierowania swym postępowaniem, o czym szczegółowo jest mowa w opinii biegłych psychiatrów, Sąd Najwyższy doszedł do przekonania, że brak jest podstaw do przyjęcia, iż oskarżony działał z niskich pobudek.Sytuacja materialna oskarżonego, który żadnego majątku nie ma, nigdzie nie pracował, a obecnie będzie przebywał w zamkniętym zakładzie leczniczym, uzasadnia zwolnienie go na podstawie art. 556 k.p.k. i art. 4 dekretu z dnia 23 stycznia 1947 r. o opłatach sądowych w sprawach karnych od kosztów postępowania i opłat sądowych oraz od opłat na rzecz zespołu adwokackiego z tytułu udziału w sprawie obrońcy z urzędu.