II KRN 59/74

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia dr K. Mioduski (sprawozdawca). Sędziowie: Z. Ziemba, J. Żurawski.Prokurator Prokuratury Generalnej: A. Ferenc.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu sprawy Piotra K., Stanisława K. i Antoniego E., oskarżonych z art. 158 § 2 k.k., z powodu rewizji nadzwyczajnej Prokuratora Generalnego PRL wniesionej na niekorzyść od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Katowicach z dnia 21 czerwca 1974 r., zmieniającego wyrok Sądu Powiatowego w Częstochowie z dnia 11 stycznia 1974 r.:1) uchylił powyższe wyroki w częściach dotyczących oskarżonego Piotra K. i prowadzone przeciwko niemu postępowanie o przestępstwo określone w art. 158 § 2 k.k. umorzył na podstawie art. 2 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 18 lipca 1974 r. o amnestii (Dz. U. Nr 27, poz. 159), obciążając w tych częściach kosztami postępowania Skarb Państwa;2) zmienił powyższe wyroki co do oskarżonych Stanisława K. i Antoniego E. w ten sposób, że zamiast przypisanych im czynów uznał tych oskarżonych za winnych tego, iż dnia 13 kwietnia 1971 r. w P., działając wspólnie, pobili i pokopali Józefa H., który w następstwie pobicia doznał wstrząśnienia mózgu, otwartego złamania i wgniecenia kości potylicznej lewej, stłuczenia mózgu oraz licznych ran tłuczonych głowy, co spowodowało inwalidztwo pokrzywdzonego i jego niezdolność do pracy w wykonywanym zawodzie elektryka, tj. za winnych przestępstw określonych w art. 158 § 2 k.k., i na podstawie tego przepisu skazał każdego na karę 3 lat pozbawienia wolności, które to kary na podstawie art. 3 pkt 1 ustawy z dnia 18 lipca 1974 r. o amnestii (Dz. U. Nr 27, poz. 159) złagodził o połowę, tj. do 1 roku i 6 miesięcy każdemu (...).Uzasadnienie faktyczneProkurator Powiatowy w Częstochowie w dniu 30 listopada 1972 r. sporządził akt oskarżenia przeciwko Piotrowi K., Stanisławowi K. i Antoniemu E. o przestępstwo określone w art. 158 § 2 k.k., polegające na tym, że dnia 13 kwietnia 1971 r. w P. wzięli udział w pobiciu Józefa H., który wskutek tego doznał wstrząśnienia mózgu, wgniecenia kości potylicznej lewej, stłuczenia mózgu oraz licznych ran tłuczonych głowy, co spowodowało inwalidztwo pourazowe i niezdolność do pracy w wyuczonym zawodzie elektryka.Pierwotnie Piotr i Stanisław K. oraz Antoni E. zostali oskarżeni z art. 158 § 1 k.k., a skazani wyrokiem Sądu Powiatowego w Częstochowie z dnia 18 grudnia 1971 r. z art. 159 k.k., jednakże Sąd Wojewódzki w Katowicach - po rozpoznaniu rewizji prokuratora i oskarżonych - wyrokiem z dnia 13 czerwca 1972 r. uchylił wyrok sądu pierwszej instancji i przekazał sprawę Prokuratorowi Powiatowemu w Częstochowie w celu uzupełnienia postępowania przygotowawczego.Po ponownym rozpoznaniu sprawy Sąd Powiatowy w Częstochowie wyrokiem z dnia 11 stycznia 1974 r. skazał oskarżonych z art. 158 § 1 k.k. za to, że w czasie i miejscu, jak opisano w akcie oskarżenia, wzięli udział w pobiciu Józefa H., narażając go na bezpośrednie niebezpieczeństwo doznania ciężkiego uszkodzenia ciała: Piotra K. na karę 8 miesięcy pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem jej wykonania na 3 lata i z orzeczeniem na podstawie art. 75 § 1 k.k. grzywny w wysokości 3.000 zł, z zamianą w razie nieuiszczenia w terminie na 30 dni zastępczej kary pozbawienia wolności, Stanisława K. - na karę 8 miesięcy pozbawienia wolności, Antoniego E. - na karę 9 miesięcy pozbawienia wolności.Wyrok ten zaskarżyli rewizjami, domagając się jego zmiany przez skazanie wszystkich oskarżonych z art. 158 § 2 k.k., prokurator i pełnomocnik oskarżyciela posiłkowego, jak również przez swego obrońcę wszyscy oskarżeni.Sąd Wojewódzki w Katowicach wyrokiem z dnia 21 czerwca 1974 r. utrzymał w mocy zaskarżony wyrok co do oskarżonego Piotra K., a zmienił go w stosunku do Stanisława K. i Antoniego E. przez warunkowe zawieszenie wykonania kar im wymierzonych na okres 3 lat oraz orzeczenie na podstawie art. 75 § 1 k.k. grzywien po 5.000 zł, z zamianą każdemu z nich w razie nieuiszczenia w terminie na 100 dni zastępczej kary pozbawienia wolności.Od tego wyroku Sądu Wojewódzkiego wniósł rewizję nadzwyczajną na niekorzyść Prokurator Generalny PRL, zarzucając obrazę przepisów postępowania, polegającą na niesłusznym pominięciu ujawnionych na przewodzie sądowym okoliczności podniesionych w rewizjach prokuratora i oskarżyciela posiłkowego, a wskazujących na to, że trwałe inwalidztwo pourazowe pokrzywdzonego Józefa H. było następstwem pobicia go przez oskarżonych, których czyn wyczerpywał tym samym znamiona zarzucanego im przestępstwa określonego w art. 158 § 2 k.k.W konkluzji rewizji nadzwyczajnej Prokurator Generalny PRL wnosi o zmianę zaskarżonego wyroku oraz wyroku Sądu Powiatowego w Częstochowie z dnia 11 stycznia 1974 r. przez: 1) uznanie Piotra K., Stanisława K. i Antoniego E. za winnych przestępstwa określonego w art. 158 § 2 k.k., a opisanego w akcie oskarżenia, 2) skazanie Stanisława K. i Antoniego E. na podstawie tego przepisu na stosowne kary pozbawienia wolności, znacznie przewyższające karę 2 lat pozbawienia wolności, 3) umorzenie postępowania przeciwko Piotrowi K. na podstawie art. 2 ust. 1 pkt 2 lit. b i pkt 3 ustawy z dnia 18 lipca 1974 r. o amnestii.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Z uzasadnienia wyroku sądu rewizyjnego wynika, że Sąd Wojewódzki w Katowicach podzielił trafność przyjętej kwalifikacji prawnej czynu z art. 158 § 1 k.k., uznając, iż rewizje prokuratora i oskarżyciela posiłkowego pomijają istotną okoliczność, że Józef H. po pobiciu go przez oskarżonych "szedł drogą do jadącego na motocyklu Jana B., który potrącił pokrzywdzonego Józefa H., i na skutek tego potrącenia pokrzywdzony upadł na drogę i stracił przytomność". Upadek ten - zdaniem sądu rewizyjnego - był poważny i biegły Jan C. nie wyłączył, że pokrzywdzony mógł doznać wstrząśnienia mózgu i stłuczenia mózgu. Wobec istniejącej wątpliwości, czy złamanie kości czaszki nie nastąpiło od upadku, sąd rewizyjny nie uznał za możliwe przypisanie oskarżonym przestępstwa określonego w art. 158 § 2 k.k.Wyrok sądu drugiej instancji, jako zapadły z mającą istotny wpływ na jego treść obrazą przepisów postępowania, wymaga zmiany.Sąd Wojewódzki powołał się na opinie biegłych, składane w początkowej fazie postępowania, a pominął zupełnie opinię wydaną przez nich obu wspólnie na rozprawie w Sądzie Powiatowym w Częstochowie wówczas, gdy sprawa była rozpoznawana po raz wtóry.Biegli sądowi lekarze Jan C. i Jacek B. na podstawie akt sprawy oraz historii choroby Józefa H. i wyników badań neurologicznych zgodnie uznali, że obrażenia głowy i mózgu stwierdzone w czasie przyjmowania pokrzywdzonego do szpitala kwalifikują się jako obrażenia przewidziane w art. 155 § 1 pkt 2 k.k. Mogły one powstać od urazów przedmiotem twardym, tępym, nie mogły natomiast być następstwem przejechania go motocyklem albo potrącenia stopką motocykla, gdyż wtedy pokrzywdzony odniósłby obrażenia innego rodzaju. Biegli wyłączyli też powstanie obrażeń głowy jako następstwo upadku na jezdnię lub krawężnik jezdni. Wówczas bowiem mogłoby dojść do rany tłuczonej, a nawet złamania pokrywy czaszki, lecz nie do wgniecenia kości czaszki. Biegli dopuścili też możliwość wstania świadka Józefa H. z ziemi i poruszania się po doznanych urazach w zupełnej nieświadomości, gdyż jest to znane zjawisko wykonywania pewnych czynności automatycznie - mimo utraty przytomności.Józef H. przedstawił sądowi na rozprawie orzeczenie Obwodowej Komisji do Spraw Inwalidztwa w P. z dnia 24 stycznia 1972 r., z której wynikało, że został on uznany za inwalidę drugiej grupy.Zeznania świadków wskazywały przy tym, że pokrzywdzony, który wstał z ziemi przed nadjeżdżającym motocyklem, nie był potrącony, lecz po prostu przewrócił się na motocykl, który jechał zupełnie wolno. Na te dowody powołali się w rewizji zarówno prokurator, jak i oskarżyciel posiłkowy - jako wskazujące na to, że upadek pokrzywdzonego Józefa H. na motocykl nie mógł spowodować licznych i ciężkich obrażeń głowy.Sąd Wojewódzki ani nie ustosunkował się do przytoczonych w rewizjach okoliczności, ani też nie wskazał, w jaki sposób upadek pokrzywdzonego mógł spowodować wgniecenie kości potylicznej lewej, chociaż biegli wyłączyli taką możliwość. Sąd niesłusznie uznał, że oskarżonym można przypisać jedynie przestępstwo określone w art. 158 § 1 k.k., gdyż wszystkie omówione wyżej dowody, w logicznym powiązaniu, wskazywały na ścisły związek przyczynowy urazów głowy i następnego inwalidztwa pourazowego Józefa H. z biciem go przez oskarżonych, a także kopaniem leżącego na ziemi. Słusznie zatem rewizja prokuratora i oskarżyciela posiłkowego domagały się przypisania oskarżonym przestępstwa określonego w art. 158 § 2 k.k.Piotr K. w chwili wejścia w życie ustawy o amnestii z dnia 18 lipca 1974 r. liczył przeszło 60 lat. Do czasu popełnienia przestępstwa prowadził on nienaganny tryb życia. Z tych względów uzasadniony jest wniosek rewizji nadzwyczajnej o umorzenie co do niego postępowania na podstawie art. 2 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 18 lipca 1974 r. o amnestii. Nie zachodziła w danym wypadku ani potrzeba, ani możliwość uprzedniego uznania Piotra K. za winnego przestępstwa określonego w art. 158 § 2 k.k., jak tego domagała się rewizja nadzwyczajna. Jakkolwiek przesłanką umorzenia postępowania na podstawie art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 18 lipca 1974 r. o amnestii (Dz. U. Nr 27, poz. 159) jest przekonanie sądu, że oskarżony jest winien popełnienia wymienionego w przytoczonym przepisie przestępstwa, umorzenie to nie jest jednak równoznaczne ze skazaniem oskarżonego, co oznaczałoby zwrot: "(...) uznaje oskarżonego za winnego przestępstwa określonego w art. 158 § 2 k.k."; ponadto obowiązująca procedura karna nie przewiduje ferowania orzeczenia, które w odniesieniu do tego samego oskarżonego i tego samego czynu miałoby zarówno postać wyroku skazującego, jak i wyroku umarzającego postępowanie (...).