IV KO 60/56

SentencjaSąd Najwyższy na posiedzeniu niejawnym w składzie siedmiu sędziów postanowił przedstawioną przez Sąd Najwyższy w zwykłym składzie kwestię prawną:"Czy w związku z wejściem w życie ustawy z dnia 27 kwietnia 1956 r. o amnestii (Dz. U. Nr 11, poz. 57) w razie uznania oskarżonego za mającego zmniejszoną zdolność rozpoznania lub kierowania swym postępowaniem (art. 18 § 1 k.k.) i skazania go za przestępstwo zagrożone karą pozbawienia wolności do lat 2 i odbycia przez niego orzeczonej kary pozbawienia wolności - uprawniony jest Sąd Najwyższy do rozstrzygnięcia wniosku rewizji nadzwyczajnej o zastosowanie względem oskarżonego środka zabezpieczającego, przewidzianego w art. 80 k.k." - rozstrzygnąć jak wyżej.Uzasadnienie faktycznePrzedstawiona do rozstrzygnięcia powiększonemu składowi Sądu Najwyższego kwestia prawna powstała na tle następującej sprawy.Prawomocnym wyrokiem Sądu Powiatowego dla m. Wrocławia z dnia 12 sierpnia 1955 r., sygn. IV - 1 Kp. 2456/55, oskarżony L. J. został skazany z art. 213 k.k. na trzy miesiące aresztu. Ponadto na podstawie art. 82 k.k. Sąd zarządził jego umieszczenie w zakładzie leczniczym na okres lat dwóch z uwagi na to, że w chwili popełnienia przestępstwa posiadał on w znacznym stopniu ograniczoną zdolność rozpoznania znaczenia czynu i pokierowania swym postępowaniem (art. 18 § 1 k.k.) na skutek nadużywania napojów wyskokowych. W sprawie tej rewizję nadzwyczajną założył Minister Sprawiedliwości, zarzucając obrazę art. 1 k.k., której Sąd dopuścił się przez zarządzenie umieszczenia skazanego na podstawie art. 82 k.k. w zamkniętym zakładzie leczniczym, mimo, że przepis ten dotychczas nie wszedł w życie. W konkluzji rewizja wnosi o zmianę zaskarżonego wyroku w tej części przez zarządzenie umieszczenia skazanego na podstawie art. 80 k.k. w zamkniętym zakładzie dla psychicznie chorych.W sprawie tej wobec wejścia w życie ustawy z dnia 27 kwietnia 1956 r. o amnestii (Dz. U. Nr 11, poz. 57) zwykły skład Sądu Najwyższego przedstawił składowi powiększonemu Sądu Najwyższego do rozstrzygnięcia kwestię prawną wskazaną w sentencji.Jak wynika z zestawienia treści tej kwestii prawnej z przedstawionym wyżej stanem sprawy, przedstawione do rozstrzygnięcia pytanie sprowadza się w swej istocie do zagadnienia:1. czy jest dopuszczalne stosowanie art. 80 k.k. w przypadku, gdy przestępstwo podlega abolicji w myśl wyżej powołanej ustawy o amnestii;2. jak ma postąpić Sąd Najwyższy, gdy zostanie założona rewizja nadzwyczajna w sprawie o przestępstwo, podlegające abolicji na podstawie ustawy o amnestii z dnia 27 kwietnia 1956 r.Umieszczenie w zakładzie dla psychicznie chorych na podstawie art. 80 k.k. może nastąpić jedynie w razie skazania sprawcy, którego uznano za działającego w stanie znacznie ograniczonej zdolności rozpoznania znaczenia czynu lub kierowania postępowaniem (art. 18 § 1 k.k.), a zatem skazanie sprawcy i zarządzenie umieszczenia go w zakładzie dla psychicznie chorych na podstawie art. 80 k.k. może nastąpić tylko w wyniku procesu karnego, jednakże postępowanie karne w stosunku do przestępstw podlegających abolicji z mocy ustawy o amnestii z dnia 27 kwietnia 1956 r. (Dz. U. Nr 11, poz. 57) jest niedopuszczalne z uwagi na art. 2 ust. 1, 5 ust. 1, 7 ust. 1 i 8 ust. 1 tejże ustawy.Ponadto za słusznością powyższych twierdzeń przemawia fakt, że ustawa o amnestii z dnia 27 kwietnia 1956 r., przewiduje możliwość zastosowania w razie umorzenia postępowania o przestępstwa podlegające abolicji z mocy tejże ustawy, jako środka zabezpieczającego, jedynie przepadku narzędzi przestępstwa, przedmiotów pochodzących z przestępstwa albo mienia, którego posiadanie jest zakazane (art. 2 ust. 3), nie wspominając o możliwości stosowania innych środków zabezpieczających.Z uwagi na powyższe należy uznać, że gdy przestępstwo podlega abolicji na podstawie przepisów ustawy z dnia 27 kwietnia 1956 r. o amnestii (Dz. U. Nr 11, poz. 57), zastosowanie do sprawcy art. 80 k.k. jest niedopuszczalne.Przyjęcie tej zasady nie wyłącza w stosunku do sprawcy, który popełnił przestępstwo podlegające abolicji na mocy powołanej wyżej ustawy o amnestii, możności zastosowania, o ile to będzie w konkretnym przypadku konieczne, odpowiednich norm prawa cywilnego (dekretu z dnia 29 sierpnia 1945 r. w sprawie postępowania o ubezwłasnowolnienie - Dz. U. Nr 40, poz. 225 z późniejszymi zmianami; ustawa z 27 czerwca 1950 r. o postępowaniu niespornym w sprawach rodzinnych oraz z zakresu kurateli - Dz. U. Nr 34, poz. 310; ustawa z 18 lipca 1950 r. zawierająca "Przepisy ogólne prawa cywilnego" - Dz. U. Nr 34, poz. 311, w szczególności art. 10 §§ 1 i 2 tej ustawy (lub - zarządzeń władz administracyjnych) zarządz. Min. Zdrowia z dnia 15 grudnia 1952 r. - Dz. U. Min. Zdrowia Nr 24, poz. 240). Złożona w sprawie karnej rewizja nadzwyczajna nie powoduje wszczęcia postępowania rewizyjnego w tejże sprawie, a jedynie wszczęcie postępowania nadzorczego. Rozstrzygając rewizję nadzwyczajną Sąd Najwyższy może albo ją oddalić, albo uwzględnić, uchylając lub zmieniając zaskarżony wyrok.Postępowanie nadzorcze toczy się w stosunku do sprawy zakończonej prawomocnym orzeczeniem, dlatego też nieuwzględnienie rewizji nadzwyczajnej nie powoduje wszczęcia postępowania w rozumieniu przepisów postępowania karnego, a zatem wyrok w tej sprawie był i pozostał prawomocny, skutkiem czego Sąd Najwyższy oddalając rewizję nadzwyczajną, założoną w sprawie o przestępstwo podlegające abolicji z mocy ustawy z dnia 27 kwietnia 1956 r. o amnestii, nie może stosować przepisów tejże ustawy, dotyczących umorzenia postępowania.Odmiennie przedstawia się sytuacja, gdy Sąd Najwyższy po rozpoznaniu rewizji nadzwyczajnej w jej uwzględnieniu musiałby zaskarżony prawomocny wyrok uchylić lub zmienić. Wówczas wyrok ten przestaje być prawomocny i w sprawie zaczyna się na nowo toczyć postępowanie karne, skutkiem czego, jeśli sprawa się toczy o przestępstwo podlegające abolicji z mocy ustawy o amnestii z dnia 27 kwietnia 1956 r., należy w niej postępowanie umorzyć w oparciu o przepis art. 2 ust. 1, 5, 7 ust. 1 lub 8 tejże ustawy o amnestii.