III K 703/62

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia W. Dąbrowski.Sędziowie: J. Majewski (sprawozdawca), J. Bień.Prokurator: J. Pozorski.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie Janusza M. oskarżonego z art. 3 § 1 ustawy z dnia 18 czerwca 1959 r. (Dz. U. Nr 36, poz. 228), art. 150 § 2 k.k. i art. 257 § 1 k.k., Stanisława R. oskarżonego z art. 3 § 1 ustawy z dnia 18 czerwca 1959 r. (Dz. U. Nr 36, poz. 220) i Andrzeja Z. oskarżonego z art. 148 § 1 k.k., po rozpoznaniu założonych przez oskarżonych rewizji od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Gdańsku z dnia 9 marca 1962 r., na podstawie art. 375, 383 pkt 2 i 3 oraz art. 388 § 1 k.p.k.1) uchylił zaskarżony wyrok co do oskarżonego Janusza M. w orzeczeniu o karze łącznej i w części skazującej go z art. 150 § 2 k.k.;2) uznał tegoż Janusza M. za winnego tego, że będąc pozbawiony wolności na mocy postanowienia prokuratora powiatowego w Lęborku z dnia 30 czerwca 1961 r. o tymczasowym aresztowaniu, zbiegł z aresztu Komendy Wojewódzkiej MO i za ten czyn na mocy art. 150 § 1 k.k. w związku z art. 18 § 1 i 59 § 1 lit. d) k.k. skazał oskarżonego Janusza M. na karę grzywny w kwocie 1.000 złotych;3) utrzymał tenże wyrok w mocy co do oskarżonego Janusza M. i oskarżonego Stanisława R. w części skazującej ich za przestępstwo z art. 3 § 1 ustawy z dnia 18 czerwca 1959 r. (Dz. U. Nr 36, poz. 228) z tą zmianą, że oskarżeni zagarnęli 14 zegarków wartości około 17.000 złotych;4) utrzymał w mocy powyższy wyrok co do oskarżonego Andrzeja Z. w całości i co do oskarżonego Janusza M. w części skazującej go za przestępstwo z art. 257 § 1 k.k. i umieszczenie w zamkniętym zakładzie dla psychicznie chorych;5) jako karę łączną wymierzył oskarżonemu Januszowi M. karę 6 lat więzienia, piętnaście tysięcy złotych grzywny z zamianą w razie nieuiszczenia na 150 dni więzienia zastępczego oraz utratę praw publicznych i obywatelskich praw honorowych na okres lat 4;6) na poczet orzeczonej kary pozbawienia wolności zaliczył oskarżonemu Januszowi M. okres tymczasowego aresztowania od dnia 30 czerwca 1961 r. do dnia 20 sierpnia 1961 r. i od dnia 11 listopada 1961 r. (...).Sąd Wojewódzki w Gdańsku - po rozpoznaniu sprawy:1) Janusza M. i 2) Stanisława R. oskarżonych o to, że:I. w nocy na 29 czerwca 1961 r. w L., uderzając dozorcę ochrony mienia F. R. w głowę żelazną dźwignią do opon samochodowych i kopiąc go, doprowadzili go do stanu nieprzytomności, po czym włamali się do pilnowanego przez niego sklepu MHD Nr 9, skąd zabrali w celu przywłaszczenia 16 zegarków wartości 19.040 zł, tj. o przestępstwo z art. 3 § 2 ustawy z dnia 18 czerwca 1959 r. o odpowiedzialności karnej za przestępstwo przeciw własności społecznej;wymienionego w pkt I aktu oskarżenia Janusza M. o to, że:II. w nocy na 29 czerwca 1961 r. w W., celem udaremnienia bezpośredniego pościgu i utrzymania się w posiadaniu 16 zegarków zagarniętych ze sklepu MHD w L., pobił żelazną dźwignią do opon samochodowych po głowie ścigających go funkcjonariuszy MO, tj. o przestępstwo z art. 258 k.k.,III. dnia 20 sierpnia 1961 r. w G., jako pozbawiony wolności na mocy postanowienia Prokuratora Powiatowego w Lęborku o tymczasowym aresztowaniu z dnia 30 czerwca 1961 r., współdziałając z innym uwięzionym, zbiegł z aresztu Komendy Wojewódzkiej Milicji Obywatelskiej, tj. o przestępstwo z art. 150 § 2 k.k.,IV. dnia 4 listopada 1961 r. w G. zabrał w celu przywłaszczenia 6.100 zł gotówki oraz biżuterię i komplet platerów wartości około 27.000 zł na szkodę Elżbiety K., tj. o przestępstwo z art. 257 § 1 k.k.;3) Andrzeja Z. oskarżonego o to, że:V. w okresie od 4 do 11 listopada 1961 r. w G. ukrywał w swoim mieszkaniu Janusza M., o którym wiedział, że był aresztowany i zbiegł z więzienia, przez co dopomagał mu w uniknięciu odpowiedzialności karnej, tj. o przestępstwo z art. 148 § 1 k.k. -wyrokiem z dnia 9 marca 1962 r.:I. oskarżonego Janusza M. uznał za winnego popełnienia przestępstwa z art. 3 § 1 ustawy z dnia 18.VI.1959 r. o odpowiedzialności karnej za przestępstwa przeciw własności społecznej (Dz. U. Nr 36, poz. 228) w związku z art. 36 k.k. oraz z art. 18 § 1, 59 § 1 lit. b) i art. 47 § 1 lit. c) k.k. przez to, że w nocy na 29 czerwca 1961 r. w L., wspólnie ze Stanisławem R., uderzając dozorcę ochrony mienia F. R. pięścią w głowę i uniemożliwiając mu odparcie zamachu na mienie, włamał się do pilnowanego przez tegoż dozorcę sklepu MHD Nr 9, skąd zabrał w celu przywłaszczenia 16 zegarków wartości 19.040 zł, a dla udaremnienia bezpośredniego pościgu i utrzymania się w posiadaniu tychże zegarków pobił po głowach żelazną dźwignią do opon samochodowych ścigających go funkcjonariuszy MO Leona B. i Zygmunta D., w chwili jednak popełnienia tego czynu miał zdolność kierowania swoim postępowaniem w znacznym stopniu ograniczoną, i na zasadzie powołanych wyżej przepisów prawa skazał go na karę 5 lat więzienia i 10.000 zł grzywny z pozbawieniem praw publicznych i obywatelskich praw honorowych na okres lat 4.Ponadto oskarżonego Janusza M. uznał za winnego popełnienia zarzucanych mu przestępstw opisanych w punktach III i IV sentencji oskarżenia z tym ustaleniem, że w chwili popełnienia tych czynów miał on zdolność kierowania swoim postępowaniem w znacznym stopniu ograniczoną, i skazał go:1) za czyn opisany w pkt III z art. 150 § 2 k.k. w związku z art. 18 § 1 i 59 § 1 lit. c) k.k. na karę 2 lat aresztu,2) za czyn opisany w pkt IV z art. 257 § 1 k.k. w związku z art. 18 § 1 i 59 § 1 lit. c) k.k. oraz z art. 42 § 2 k.k. na karę 3 lat aresztu i 6.000 zł grzywny.Na zasadzie art. 34-35 k.k. wymierzył oskarżonemu Januszowi M. karę łączną 8 lat więzienia z pozbawieniem praw publicznych i obywatelskich praw honorowych na okres lat 4 oraz 15.000 zł grzywny z zamianą w razie nieuiszczenia na więzienie, licząc 1 dzień więzienia jako równoważnik 100 zł.Na zasadzie art. 58 k.k. zaliczył oskarżonemu Januszowi M. na poczet orzeczonej kary pozbawienia wolności okres tymczasowego aresztowania od dnia 30 czerwca 1961 r. do dnia 20 sierpnia 1961 r. i od dnia 11 listopada 1961 r. do dnia 9 marca 1962 r.Na zasadzie art. 80 § 1 k.k. zarządził umieszczenie oskarżonego Janusza M. w zamkniętym zakładzie dla psychicznie chorych, jako niebezpiecznego dla porządku prawnego;II. oskarżonego Stanisława R. uznał za winnego popełnienia przestępstwa z art. 3 § 1 ustawy z dnia 18 czerwca 1959 r. o odpowiedzialności karnej za przestępstwa przeciw własności społecznej (Dz. U. Nr 36, poz. 228) przez to, że w nocy na 29 czerwca 1961 r. w L., wspólnie z Januszem M., uderzając dozorcę ochrony mienia F. R. pięścią w głowę i uniemożliwiając mu odparcie zamachu na mienie, włamał się do pilnowanego przez tegoż dozorcę sklepu MHD Nr 9, skąd zabrał w celu przywłaszczenia 16 zegarków wartości 19.040 zł, i za ten czyn na mocy powołanego przepisu prawa skazał go na karę 8 lat więzienia i 10.000 zł grzywny z zamianą w razie nieuiszczenia na więzienie, licząc 1 dzień więzienia jako równoważnik 100 zł, oraz z mocy art. 47 § 1 lit. c) k.k. orzekł względem niego utratę praw publicznych i obywatelskich praw honorowych na okres lat 4.Na zasadzie art. 58 k.k. zaliczył oskarżonemu Stanisławowi R. na poczet orzeczonej kary pozbawienia wolności okres tymczasowego aresztowania od dnia 20 lipca 1961 r. do dnia 9 marca 1962 r.;III. oskarżonego Andrzeja Z. uznał za winnego popełnienia zarzucanego mu w pkt V sentencji oskarżenia czynu i na zasadzie art. 148 § 1 k.k. skazał go na karę 1 roku i 6 miesięcy więzienia.Na zasadzie art. 58 k.k. zaliczył oskarżonemu Andrzejowi Z. na poczet orzeczonej kary pozbawienia wolności okres tymczasowego aresztowania od dnia 13 listopada 1961 r. do dnia 9 marca 1962 r.Od powyższego wyroku założyli rewizje wszyscy 3 oskarżeni.I. Oskarżony Janusz M. wnosi w rewizji o zmianę wyroku w części dotyczącej czynu opisanego pod pkt I przez przyjęcie, że oskarżony dopuścił się przywłaszczenia 12 zegarków, o uchylenie wyroku w części dotyczącej kary łącznej i skazania oskarżonego za czyn opisany pod pkt III aktu oskarżenia oraz o uznanie oskarżonego za winnego przestępstwa z art. 150 § 1 k.k. i wymierzenie za nie z tegoż przepisu w związku z art. 18 § 1 k.k. kary grzywny, wreszcie wymierzenie kary łącznej 5 lat więzienia.Treść rewizji sprowadza się do zarzutów:1. błędnej oceny okoliczności faktycznych, polegającej na bezzasadnym przyjęciu, że oskarżony dokonał zaboru 16 zegarków, jakkolwiek u oskarżonego znaleziono tylko 12 zegarków, przy czym brak dalszych 4 zegarków mógł istnieć już przed kradzieżą lub też powstać po włamaniu,2. obrazy art. 150 § 2 k.k. przez skazanie oskarżonego z tego przepisu, mimo że współdziałanie jedynie z B. nie wyczerpuje pojęcia "współdziałania z innymi osobami",3. wymierzenia oskarżonemu kary rażąco niewspółmiernej, jeśli się uwzględni okoliczności wymienione wyżej pod pkt 1 i 2.II. Oskarżony Stanisław R. wnosi w rewizji o uchylenie wyroku i uniewinnienie go lub o przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.Treść rewizji sprowadza się do zarzutu błędnej oceny okoliczności faktycznych, polegającej na przyjęciu, iż oskarżony dopuścił się przypisanego mu czynu, mimo że materiał dowodowy nie zawiera dostatecznych podstaw do takiego ustalenia, skoro:a) wyjaśnienia współoskarżonego Janusza M. nie mogą być uznane za wartościowy dowód, gdyż oskarżony ten składał rozbieżne wyjaśnienia, a biegli z Akademii Medycznej stwierdzili u niego ciężką charakteropatię, w związku z czym do stwierdzenia świadka R., który poprzednio jako biegły złożył odmienną opinię, nie można przywiązywać znaczenia;b) zeznania świadków D., D., H. i S. nie są tak stanowcze, by można je było uznać za pewny dowód, że oskarżony był sprawcą, który współdziałał z oskarżonym M.;c) oskarżony stale zaprzeczał, by brał udział w dokonanej kradzieży.III. Oskarżony Andrzej Z. wnosi w rewizji o uchylenie wyroku i uniewinnienie lub przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania ewentualnie o zmianę wyroku przez obniżenie kary i warunkowe zawieszenie jej wykonania.Treść rewizji sprowadza się do zarzutów:1. błędnej oceny okoliczności faktycznych, polegającej na dokonaniu bezzasadnego ustalenia, że oskarżony ukrywał współoskarżonego Janusza M. w swoim mieszkaniu, jakkolwiek mieszkanie, w którym nocował oskarżony Janusz M., było mieszkaniem matki oskarżonego, która też pobrała od oskarżonego Janusza M. kwotę 300 zł "z tytułu kwatery i wiktu";2. wymierzenie oskarżonemu kary rażąco niewspółmiernej, jeśli się uwzględni wiek oskarżonego, pobudki jego działania oraz okoliczność, że oskarżony nie wiedział, pod jakim zarzutem pozostawał oskarżony Janusz M., jak również błędność stwierdzenia Sądu Wojewódzkiego, że czyn oskarżonego "zawiera duży stopień szkodliwości społecznej".Uzasadnienie faktyczneSąd Najwyższy wyraził następujący pogląd:I. Co do rewizji oskarżonego Janusza M.Rewizja jest częściowo słuszna.ad 1. Jak wynika z danych przewodu sądowego, zegarki z wystawy po wybiciu szyby zabierał oskarżony Janusz M. i chował do swej teczki. W teczce tej po ujęciu oskarżonego Janusza M. w bezpośrednim pościgu znaleziono w czasie rewizji 14 zegarków, wymienionych w 12 pozycjach protokołu, dlatego też należy przyjąć, że liczba zagarniętych przez oskarżonych zegarków wynosiła 14 sztuk łącznej wartości około 17.000 złotych.ad 2. Zarzut rewizji jest słuszny.Akt oskarżenia w części dotyczącej zarzucanego oskarżonemu czynu stwierdził, że "bliższych okoliczności ucieczki nie ustalono poza tym, że współdziałał on z więźniem Mirosławem B." Oskarżony podał na rozprawie, że przebywając w jednej celi z B. wspólnie ustalił, że "jeśli się uda, to uciekną".Według art. 150 § 2 k.k. odpowiedzialności z tego przepisu podlega osoba, która będąc pozbawiona wolności na podstawie polecenia sądowego lub prawnego nakazu władzy publicznej, uwalnia się sama, jeżeli działa przy tym w porozumieniu z innymi osobami albo też używa przemocy lub groźby bezprawnej, albo uszkadza miejsce uwięzienia.Działanie w porozumieniu z jedną osobą nie wyczerpuje wszystkich znamion działania w porozumieniu z innymi osobami, skoro to ostatnie określenie dotyczy porozumienia co najmniej z dwiema innymi osobami. Wprawdzie użyte w art. 150 § 1 k.k. określenie: "kto uwalnia się sam" mogłoby stwarzać pewną sugestię, że działanie wskazane w art. 150 § 2 k.k. może dotyczyć działania w porozumieniu nawet z jedną osobą (sprawca działa nie sam), jednakże biorąc pod uwagę znaczenie tego określenia w kontekście, nie wydaje się, żeby można mu przypisać inne znaczenie niż podkreślenie, że uwolnienie to ma charakter uwolnienia samowolnego, sprzecznego z poleceniem sądowym lub prawnym nakazem władzy publicznej.Ze względu na powyższe Sąd Najwyższy uchylił zaskarżony wyrok w stosunku do oskarżonego Janusza M. w orzeczeniu o karze łącznej i w części skazującej go z art. 150 § 2 k.k., uznał oskarżonego Janusza M. za winnego przestępstwa z art. 150 § 1 k.k. i w związku z zastosowaniem na podstawie art. 18 § 1 i art. 59 § 1 lit. d) k.k. nadzwyczajnego złagodzenia kary wymierzył mu grzywnę w wysokości 1.000 złotych, jako odpowiednią do stopnia zawinienia oskarżonego.Ponieważ Sąd Wojewódzki za czyn błędnie uznany za przestępstwo z art. 150 § 2 k.k. wymierzył oskarżonemu Januszowi M. karę 2 lat aresztu, przeto Sąd Najwyższy orzekł nową łączną karę pozbawienia wolności w wysokości 6 lat więzienia i grzywny w wysokości 15.000 zł, nie znajdując uzasadnionych podstaw - ze względu na poprzednią karalność oskarżonego z art. 259 k.k. - do dalszego złagodzenia kar pozbawienia wolności wymierzonych oskarżonemu za przypisane przestępstwa z art. 3 § 1 ustawy z dnia 18 czerwca 1959 r. (Dz. U. Nr 36, poz. 228) i z art. 257 § 1 k.k.Wymierzone oskarżonemu poszczególne kary grzywny, jak również kara łączna grzywny nie wykazują cech nadmiernej wysokości, jeśli się uwzględni dość znaczną wartość zagarniętych zegarków i mienia zagarniętego na szkodę Elżbiety K.II. Co do rewizji oskarżonego Stanisława R. Rewizja nie jest słuszna.Zespół dowodów zebranych w sprawie mógł Sąd Wojewódzki uznać za wystarczający do ustalenia, że oskarżony Stanisław R. dopuścił się przypisanego mu czynu. Sąd Wojewódzki mógł się oprzeć między innymi na wyjaśnieniach współoskarżonego Janusza M. złożonych w czasie śledztwa, zwłaszcza wobec zgodnych z nimi wypowiedzi tego oskarżonego wobec lekarzy psychiatrów. Okoliczności, w jakich oskarżony Janusz M. dokonał tych wypowiedzi, mógł Sąd Wojewódzki uznać za przesłankę do wniosku o ich prawdziwości. Ponadto w materiale dowodowym brak jest takich danych, które mogłyby w dostatecznym stopniu uzasadnić wniosek, że oskarżony Janusz M. mógł obciążać oskarżonego tendencyjnie. Również stan psychiczny tego oskarżonego nie jest tego rodzaju, by sam przez się nasuwał wątpliwości co do wiarygodności jego wyjaśnień, jeśli się uwzględni, że wpływ charakteropatii z obniżonymi hamulcami moralnymi przejawiał się jedynie w zakresie zdolności kierowania swoim postępowaniem.Za wiarygodnością odpowiednich wyjaśnień oskarżonego Janusza M. przemawia fakt, że szereg osób, które miały możność poczynienia spostrzeżeń przy okazaniu im w śledztwie oskarżonego w towarzystwie innych osób, wskazało na oskarżonego jako na jednego ze sprawców kradzieży.Zresztą okoliczność, że spośród ograniczonego kręgu osób, które mogły wchodzić w rachubę jako współsprawcy oskarżony, wskazany przez oskarżonego Janusza M. wykazał takie cechy, iż szereg osób stwierdziło, że brał on udział w kradzieży - również przemawia za tym, że osobą, która wspólnie z oskarżonym Januszem M. dokonała kradzieży, był oskarżony Stanisław R.Okoliczność, że zeznania tych świadków na rozprawie były mniej stanowcze, została przez Sąd Wojewódzki rozważona i bezbłędnie oceniona. Ponadto sam charakter przedsięwzięcia wskazywał na to, że z oskarżonym Januszem M. mogła współdziałać osoba pozostająca z nim w pewnym stopniu zażyłości. Taką zaś był niewątpliwie oskarżony, który znał oskarżonego Janusza M. od dzieciństwa.W tych warunkach do okoliczności, że oskarżony przeczył, by brał udział w kradzieży, nie można przywiązywać znaczenia, a zwłaszcza wobec rozbieżności między poszczególnymi wyjaśnieniami oraz wobec ich sprzeczności z zeznaniami świadków, które nie pozwalają na przyjęcie, by oskarżony składał szczere i odpowiadające prawdzie wyjaśnienia,Wymierzona oskarżonemu za przypisaną zbrodnię z art. 3 § 1 ustawy z dnia 18 czerwca 1959 r. (Dz. U. Nr 36, poz. 228) kara pozbawienia wolności - ze względu na jego poprzednią karalność z art. 257 § 1 k.k. (dwukrotnie) i z art. 1 § 3 dekretu z dnia 4 marca 1953 r. (Dz. U. Nr 17, poz. 68) - nie może być uznana za rażąco surową. Również orzeczona kara grzywny w wysokości 10.000 złotych, ze względu na wartość zagarniętych zegarków, nie jest rażąco wysoka.III. Co do rewizji oskarżonego Andrzeja Z.Rewizja nie jest słuszna.ad 1. Istota przestępstwa z art. 148 k.k. polega na udzieleniu pomocy sprawcy przestępstwa do uniknięcia odpowiedzialności karnej. Jeżeli oskarżony umożliwił oskarżonemu Januszowi M. ukrywanie się w mieszkaniu, w którym i on mieszkał, to wyczerpał on znamiona przestępstwa z tego przepisu. Kwestia, czy oskarżony musiał uzyskać zezwolenie swej matki na zamieszkanie oskarżonego Janusza M., dla oceny prawnej tego faktu nie ma znaczenia. W tej sytuacji okoliczność, że określenie: "w swoim mieszkaniu" może być wieloznaczne, nie ma takiego znaczenia, by mogła ona mieć wpływ na treść w orzeczeniu o winie i karze.ad 2. Z wyjaśnień oskarżonego złożonych w czasie śledztwa wynika, że wiedział on o tym, że oskarżony Janusz M. był już karany i odbywał karę więzienia. Również fakt aresztowania oskarżonego Janusza M. wskazywał na to, że oskarżony ten nie pozostawał pod zarzutem błahego przestępstwa. Okoliczności te w powiązaniu z dotychczasowym zachowaniem się oskarżonego (wyjaśnienia oskarżonego co do karalności) nie dają podstawy do wniosku, że kara wymierzona oskarżonemu jest niewspółmierna w stopniu aż rażącym.Z tych wszystkich względów Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji.