III KO 101/23

III KO 101/23 POSTANOWIENIE Dnia 7 września 2023 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Tomasz Artymiuk w sprawie A. B., S. B., K. F., P. G., B. K., W. K., Z. M., M. M., W. M., S. M., K. O., J. S., M. S., O. Ś., T. T., M. W., M. W.1 i W. Z. oskarżonych z art. 18 § 2 k.k. w zw. z art. 271 § 3 k.k. i in., po rozpoznaniu w Izbie Karnej na posiedzeniu w dniu 7 września 2023 r. wniosku Sądu Rejonowego dla Krakowa – Śródmieścia w Krakowie zawartego w postanowieniu z dnia 9 sierpnia 2023 r., sygn. akt II K 801/23/S, o przekazanie sprawy do rozpoznania innemu sądowi równorzędnemu, na podstawie art. 37 a contrario k.p.k. postanowił nie uwzględnić wniosku. UZASADNIENIE Postanowieniem z dnia 9 sierpnia 2023 r., sygn. akt II K 801/23/S, Sąd Rejonowy dla Krakowa – Śródmieścia w Krakowie wystąpił do Sądu Najwyższego z inicjatywą przekazania do rozpoznanie do innego sądu równorzędnego, w oparciu o przepis art. 37 k.p.k., sprawy A. B. i 19 innych osób oskarżonych o czyny z art. 18 § 2 k.k. w zw. z art. 271 § 3 k.k. i inne. Uzasadniając wniosek Sąd Rejonowy przedstawił dotychczasowy bieg postępowania sądowego zainicjowany aktem oskarżenia wniesionym do Sądu Rejonowego w Białymstoku w dniu 28 czerwca III KO 101/23 2 2019 r. przez Podlaski VII Wydział Zamiejscowy Departamentu ds. PZ i K Prokuratury Krajowej w Białymstoku. Wskazując na kolejne zapadające w toku tego postępowania decyzje procesowe, a więc: postanowienie Sądu Okręgowego w Białymstoku z dnia 30 października 2019 r., sygn. VIII Ko 160/ 19, o przekazaniu sprawy – na podstawie art. 36 k.p.k. – do rozpoznania Sądowi Rejonowemu w Brodnicy, postanowienie Sądu Rejonowego w Brodnicy z dnia 13 grudnia 2019 r., sygn. akt II K 550/19, o wyłączeniu w oparciu o przepis art. 41 § 1 k.p.k. od rozpoznania sprawy sędziego referenta w odniesieniu do dwóch oskarżonych i wyznaczenia w tym zakresie innego sędziego w spawie zarejestrowanej pod sygn. akt II K 623/19, zarządzenie z dnia 7 lipca 2022 r., sygn. akt II K 550/19, o wyznaczeniu posiedzenia wstępnego przed rozprawą na dzień 28 września 2022 r., zarządzenie z dnia 9 lipca 2022 r., sygn. akt II K 623/19, o wyznaczeniu na dzień 24 listopada 2022 r. terminu rozprawy w sprawie oskarżonych P. C. i E. C., zarządzenie z dnia 22 września 2022 r., sygn. akt II K 550/19, o zniesieniu terminu posiedzenia przygotowawczego, zarządzenie z dnia 21 listopada 2022r., sygn. akt II K 623/19, o zniesieniu terminu rozprawy, postanowienie Sądu Rejonowego w Brodnicy z dnia 7 kwietnia 2023 r., sygn. akt II K 550/19, w przedmiocie wystąpienia do sądu wyższego rzędu o przekazanie sprawy na podstawie art. 36 k.p.k. do rozpoznania Sądowi Rejonowemu dla Krakowa – Śródmieścia w Krakowie, postanowienie Sądu Okręgowego w Toruniu z dnia 25 kwietnia 2023 r., sygn. akt IX Ko 36/23, o przekazaniu sprawy o sygn. akt II K 550/19 Sądowi Rejonowemu dla Krakowa – Śródmieścia w Krakowie, postanowienie Sądu Rejonowego w Brodnicy z dnia 19 maja 2023 r., sygn. akt II K 623/19, o połączeniu do łącznego rozpoznania sprawy oskarżonych E. C. oraz P. C. z przekazaną już sprawą o sygn. akt II K 550/19, podniósł, że jednym z kryteriów dobra wymiaru sprawiedliwości o jakim mowa w art. 37 k.p.k. jest dążenie do rozstrzygnięcia sprawy w rozsądnym terminie (art. 2 § 1 pkt 4 k.p.k.), zaś jego zaprzeczeniem są decyzje podejmowane w niniejszej sprawie przez Sąd Rejonowy w Brodnicy, który będąc merytorycznie przygotowany do rozpoczęcia procesu zdecydował się na wystąpienie o przekazanie sprawy do jednego z najbardziej obciążonych w Polsce sądów zarówno z uwagi na ilość wpływających spraw, jak i ich złożoność. Taka sytuacja, w tym konieczność ponownego zapoznania się ze sprawą przez nowego referenta, III KO 101/23 3 rodzi ryzyko przedłużenia się postępowania o kolejne lata i to w sytuacji, gdy w sprawie pojawiają się już wnioski obrońców o rozważenie umorzenia sprawy z uwagi na przedawnienie. W tym stanie procesowym, zdaniem Sądu Rejonowego dla Krakowa – Śródmieścia, tylko przekazanie sprawy do Sądu Rejonowego w Brodnicy, który będzie mógł sprawniej przystąpić do jej rozpoznania, gdyż zapoznał się już z zawartymi w aktach materiałami, przy wykorzystaniu urządzeń technicznych umożliwiających przeprowadzanie czynności procesowych na odległość, pozwoli uniknąć dalszej przewlekłości postępowania, a więc leży w interesie wymiaru sprawiedliwości, o którym mowa w art. 37 k.p.k. Sąd Najwyższy zważył, co następuje. Inicjatywa Sądu Rejonowego dla Krakowa – Śródmieścia w Krakowie o przekazanie niniejszej sprawy innemu sądowi równorzędnemu, a zasadniczo Sądowi Rejonowemu w Brodnicy, pomimo trafnych zauważeń sądu wnioskującego a dotyczących oceny dotychczasowego sposobu procedowania w tej sprawie przez ten ostatni Sąd, nie mogła zostać uwzględniona. Opieszałość w przystąpieniu do rozpoznania sprawy pierwotnie dwudziestu oskarżonych przez sąd, któremu wcześniej przekazano sprawę na podstawie art. 36 k.p.k. (powołane wyżej postanowienie Sądu Okręgowego w Białymstoku z dnia 30 października 2019 r.), w tym także w odniesieniu do dwóch objętych aktem oskarżenia osób, co do których – w następstwie decyzji o wyłączeniu ich sprawy do odrębnego rozpoznania – sprawa przydzielona została innemu referentowi, jest niezrozumiała, nie oznacza to jednak, że jej zwrot do Sądu Rejonowego w Brodnicy przyspieszy postępowanie. Instytucja przekazania sprawy w trybie art. 37 k.p.k. nie może służyć do krytyki wcześniejszego sposobu procedowania w sprawie przez sąd pierwotnie właściwy, a tym bardziej do kontestowania decyzji procesowych opartych o przepis art. 36 k.p.k., zaś do tego w gruncie rzeczy sprowadza się argumentacja sądu występującego z obecną inicjatywą. Nie można natomiast pominąć tego, co przeoczył Sąd Rejonowy dla Krakowa – Śródmieścia, że ponowne przekazanie sprawy do Sądu Rejonowego w Brodnicy na podstawie art. 37 k.p.k., aczkolwiek procesowo dopuszczalne, nie oznacza przecież, że sprawa – w obecnym stanie prawnym (system losowego III KO 101/23 4 przydziału spraw) – będzie rozpoznawana przez tego samego co poprzednio referenta, a to przecież tylko w takim wypadku możliwe byłoby zapobieżenie dalszemu przedłużaniu momentu rozpoczęcia procesu (zob. § 45 Regulaminu urzędowania sądów powszechnych). Co więcej, z uwagi na istniejące w tym postępowaniu uwarunkowania podmiotowe, których wyrazem były składane przez obrońców wnioski o wyłączenie spraw poszczególnych oskarżonych do odrębnego rozpoznania, realną możliwość sprawnego procedowania co do tych osób, zwłaszcza przez Sąd Rejonowy w Brodnicy, poddać należy w wątpliwość. Powyższe nie oznacza akceptacji przez Sąd Najwyższy sposobu prowadzenia sprawy przez poszczególnych referentów, będących sędziami Sąd Rejonowego w Brodnicy. Wręcz przeciwnie, postępowanie to należy ocenić zdecydowanie krytycznie. Nie zmienia to jednak oceny, że prawdopodobieństwo realizacji zasady sprawności postępowania, która trafnie została określona przez sąd występujący z obecnym wnioskiem jako jedno z kryteriów „dobra wymiaru sprawiedliwości”, będzie większe, jeżeli sprawa ponownie trafi do sądu, który wcześniej skorzystał z możliwości inicjatywy opartej o przepis art. 36 k.p.k. Argumentu za przekazaniem sprawy nie mogły także stanowić takie sygnalizowane przez sąd wnioskujący okoliczności, jak jego obciążenie ilością skomplikowanych spraw. Jak to niejednokrotnie wskazywał Sąd Najwyższy w swoich wcześniejszych orzeczeniach, określony ustawowo postulat rozstrzygnięcia sprawy w rozsądnym terminie, niemożliwy do spełnienia w konkretnych sytuacjach faktycznych, stanowi wartość, która właśnie z uwagi na dobro wymiaru sprawiedliwości uzasadnia stosowanie instytucji określonej w art. 37 k.p.k. Z reguły dotyczy to sytuacji, gdy w sprawie zawisłej przed sądem (np. z powodu stanu zdrowia oskarżonego, którego uczestnictwo w rozprawie jest obowiązkowe) może w ogóle nie dojść do wydania orzeczenia kończącego postępowanie. Natomiast warunki organizacji pracy sądów, zwłaszcza wiążące się z badaniem obciążenia sprawami poszczególnych jednostek, ich obsady kadrowej, warunków lokalowych i in. nie mieszczą się w kategorii szczególnych okoliczności, podlegających ocenie przez Sąd Najwyższy na płaszczyźnie przytaczanego unormowania (zob. postanowienia: z dnia 9 sierpnia 2006 r., II KO 42/06; z dnia 24 kwietnia 2007 r., II KO 19/07; z dnia 30 lipca 2007 r., II KO 41/07). III KO 101/23 5 Co więcej, nie można pominąć i tego, że z uwagi na charakter niniejszej sprawy sędzia sprawozdawca ma przecież możliwość wystąpienia do prezesa sądu z wnioskiem, o jakim mowa w art. 47a § 5 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. Prawo o ustroju sądów powszechnych (t.j. Dz. U. 2023.217 ze zm.). Sąd Najwyższy zauważa jednocześnie, że również w toku dalszego postępowania w Sądzie Rejonowym dla Krakowa – Śródmieścia mogą pojawić się kolejne wnioski o wyłączenie spraw poszczególnych oskarżonych do odrębnego postępowania z uwagi np. na ich stan zdrowia, rzeczą tego Sądu będzie jednak wówczas procesowe zweryfikowanie tych okoliczności i dopiero w wypadku ich potwierdzenia wystąpienia, w tych indywidualnych sprawach z wnioskiem, o którym mowa w art. 37 k.p.k. Na zakończenie, konieczne jest podkreślenie jeszcze jednej kwestii. Niniejsze postanowienie dotyczy wyłącznie sprawy osiemnastu oskarżonych, których sprawa zawisła w Sądzie Rejonowym w Brodnicy pod sygn. akt II K 550/19, przekazana została postanowieniem Sądu Okręgowego w Toruniu do rozpoznania Sądowi Rejonowemu dla Krakowa – Śródmieścia w Krakowie. Nie obejmuje natomiast oskarżonych P. C. i E. C., których sprawa prowadzona była przez Sąd Rejonowy w Brodnicy pod sygn. akt II K 623/19. Wprawdzie Sąd ten wydał postanowienie o połączeniu tej sprawy ze sprawą II K 550/19, jednakże orzeczenie to nie rodzi żadnych skutków prawnych, jako niedopuszczalne. Zostało ono wydane w dacie (19 maja 2023 r.), gdy sprawa o sygn. II K 550/19 nie pozostawała już w gestii Sądu Rejonowego w Brodnicy jako wcześniej, bo w dniu 25 kwietnia 2023 r. przekazana w trybie art. 36 k.p.k. przez Sąd Okręgowy w Toruniu. Wprawdzie w wydanym postanowieniu powołano się na konieczność łącznego rozpoznania sprawy tych dwóch oskarżonych z pozostałymi osobami objętymi pierwotnym aktem oskarżenia, jednak argument ten w świetle wcześniejszego wyłączenia sprawy P. C. i E. C. do odrębnego rozpoznania na skutek wyłączenia pierwotnego referenta, jest całkowicie chybiony. Co więcej, postanowienie Sądu Okręgowego w Toruniu sprawy tych dwóch oskarżonych bezspornie nie obejmowało, a kolejna decyzja procesowa sądu wyższego rzędu odnosząca się obu wyżej wymienionych, oparta o przepis art. 36 k.p.k., wszakże nie zapadła. III KO 101/23 6 Tym samym postanowienie Sądu Rejonowego w Brodnicy z dnia 19 maja 2023 r., sygn. akt II K 623/23, traktować należy jak non existent. Konieczność łącznego rozpoznania sprawy wszystkich oskarżonych mogła wprawdzie skutkować wydaniem przez Sąd w tej sprawie postanowienia na podstawie art. 34 § 2 k.p.k. i objęciem jednym postępowaniem przez referenta w sprawie oskarżonych P. C. i E. C. także sprawy pozostałych 18 osób objętych odrębnym postępowaniem, mogło to nastąpić jednak wyłącznie do czasu zawisłości tej drugiej sprawy w Sądzie Rejonowym w Brodnicy. Wtedy też i tylko wtedy wchodziła w grę inicjatywa dotycząca całej sprawy, a oparta o regulacje przepisu art. 36 k.p.k. Mając na uwadze całokształt przeprowadzonych wyżej rozważań postanowiono jak na wstępie. [K. K.] [ł.n]