III KO 15/55

SentencjaSąd Najwyższy na posiedzeniu niejawnym w sprawie Pawła O. osk. z art. 269 k.k., po wysłuchaniu wniosku Prokuratora Generalnego PRL postanowił przedstawioną przez Sąd Wojewódzki w Poznaniu w myśl art. 390 § 1 k.p.k. kwestię prawną, wymagającą zasadniczej wykładni ustawy:1.Czy rozporządzenie mieniem społecznym przez kontrahenta umowy ajencyjnej może, skoro nie odpowiada on jako urzędnik z art. 286 § 1 k.k., stanowić przestępstwo określone w art. 269 k.k., czy też taki kontrahent odpowiada tylko cywilnie z tytułu zawartej umowy?2.Czy świadome pobranie przez kontrahenta umowy ajencyjnej towarów przekraczających wartość złożonego przez niego zabezpieczenia i nierozliczenie się z tego towaru może stanowić przestępstwo określone w art. 286 § 2 k.k.?rozstrzygnąć jak wyżej.Uzasadnienie faktyczne1.Ajent jest szczególnego rodzaju pełnomocnikiem w sferze czynności handlowych (arg. z art. 570 k.h.). Z tego tytułu ma on w zakresie świadczenia usług określonych w umowie ajencyjnej obowiązek dbałości o interesy dającego mu polecenie. Oczywistą stąd konsekwencją jest, iż w przypadku umyślnego działania w tym zakresie na szkodę majątkową swego mocodawcy ajent odpowiada na podstawie art. 269 k.k. za nadużycie zaufania, będące istotą przewidzianego w tym przepisie czynu. Gdyby chodziło o odrębnie w ustawodawstwie karnym traktowane uszkodzenie, kradzież, przywłaszczenie lub oszustwo, w odniesieniu do mienia mocodawcy, ten szczególny rodzaj działania ajenta nie miałby nic wspólnego z udzielonym mu pełnomocnictwem i nie może być uważany za nadużycie zaufania, którego wyrazem było to pełnomocnictwo.2.Sąd Najwyższy wyjaśnił już (7.X.54 - w spr. III K.O 38/53 - Zb. O. 2/55), że osoba działająca na podstawie umowy ajencyjnej zawartej z instytucją państwową lub społeczną nie jest urzędnikiem ani nie odpowiada karnie na równi z urzędnikami (art. 292 k.k. i art. 46 m.k.k.). Za działanie przedsięwzięte w zamiarze uszczuplenia mienia społecznego przy zawieraniu i wykonywaniu tej umowy ajent odpowiada na podstawie odpowiednich przepisów dekretu z dn. 4.III.1953 r. o wzmożeniu ochrony własności społecznej (Dz. U. Nr 17, poz. 68) lub dekretu z dn. 4.III.1953 r. o ochronie własności społecznej przed drobnymi kradzieżami (Dz. U. Nr 17, poz. 69). W szczególności, za pobranie towarów do sprzedaży na rzecz mocodawcy wartości przewyższającej wysokość złożonego przez siebie zabezpieczenia i za nierozliczenie się z tego towaru ajent podlega karze w myśl wspomnianych dekretów, jeśli pobranie takie nastąpiło wskutek błędu mocodawcy, który ajent u niego wywołał lub wyzyskał celem osiągnięcia korzyści majątkowej, poza umówioną prowizją. Samo pobranie towarów o większej wartości od udzielonego przez ajenta zabezpieczenia majątkowego sprowadza w tych warunkach w razie nierozliczenia się z tych towarów jedynie odpowiedzialność cywilną ajenta wobec jego mocodawcy.