III KR 120/75

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia W. Komorniczak (sprawozdawca). Sędziowie: K. Grzebuła, W. Sikorski, A. Żylewicz, Z. Bartnik. Prokurator Prokuratury Generalnej: T. Miernik.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu w dniu 26 czerwca 1975 r. sprawy Tadeusza B., oskarżonego z art. 148 § 1 k.k. w związku z art. 210 § 2 k.k., z powodu rewizji wniesionych przez prokuratora i obrońcę oskarżonego od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Bydgoszczy - Ośrodek w Toruniu z dnia 31 października 1974 r.utrzymał w mocy zaskarżony wyrok (...).Uzasadnienie faktyczneSąd Wojewódzki w Bydgoszczy - Ośrodek w Toruniu wyrokiem z dnia 31 października 1974 r. na podstawie art. 148 § 1 k.k. w związku z art. 210 § 2 k.k., uwzględniając art. 10 § 3 oraz art. 40 § 1 i art. 36 § 3 k.k., skazał oskarżonego Tadeusza B. na karę 25 lat pozbawienia wolności, 10 lat pozbawienia praw publicznych i 5.000 zł grzywny za to, że w dniu 5 kwietnia 1974 r. w C. w zamiarze pozbawienia życia i ograbienia Józefa G. uderzył go kilkakrotnie młotkiem w głowę, powodując złamanie sklepienia i podstawy czaszki z rozległymi wylewami krwi do tkanek miękkich oraz jam czaszki, co spowodowało jego śmierć, po czym zabrał mu w celu przywłaszczenia kwotę nie mniejszą niż 80.700 zł.Na podstawie art. 83 § 1 k.k. sąd zaliczył na poczet kary pozbawienia wolności okres tymczasowego aresztowania od dnia 8 kwietnia 1974 r.Od tego wyroku wnieśli rewizje prokurator i obrońca oskarżonego (...).Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy uznał, że racje zawarte w rewizji prokuratora są nieprzekonujące, a niektóre twierdzenia są dowolne, nie znajdują bowiem pełnego uzasadnienia w materiale dowodowym sprawy.Nie można kwestionować twierdzenia prokuratora, że oskarżony działał z premedytacją i z niskich pobudek, ponieważ dokonał on zabójstwa na tle rabunkowym, co trafnie przyjął sąd pierwszej instancji i co słusznie podnosi prokurator w rewizji. Nie ma natomiast pokrycia w dowodach twierdzenie rewizji, że motywem działania oskarżonego była chęć zdobycia pieniędzy na cele osobiste, a zwłaszcza na alkohol.Z ustaleń sądu pierwszej instancji - których prokurator w swej rewizji nie kwestionuje - wynika, że oskarżony Tadeusz B. chciał zdobyć pieniądze, nawet w sposób przestępny, nie na alkohol - jak twierdzi w rewizji prokurator - ale na inne cele.Sąd pierwszej instancji dokładnie te cele precyzuje: "(...) oskarżony wiedział dobrze, że w związku z zaleganiem płatności rat alimentacyjnych jest poszukiwany. Postanowił zatem zdobyć za wszelką cenę pieniądze, aby uregulować żonie zaległą sumę i tym samym uchronić się od grożącej mu odpowiedzialności karnej". Cel ten został dobitnie potwierdzony ustaleniami sądu dotyczącymi rozchodu kwoty 10.000 zł zabranej przez oskarżonego z kwoty zrabowanej Józefowi G. Tak więc 515 zł oskarżony wręczył komornikowi, za 600 zł kupił sobie buty i dwie koszule, 7.200 zł przekazał swojej żonie z tytułu zaległych rat alimentacyjnych, 1.200 zł przekazał swojej siostrze Reginie B. na poczet przyszłej raty alimentacyjnej, 505 zł zostawił dla siebie. Wprawdzie sąd ustalił, że resztę pieniędzy oskarżony Tadeusz B. wydał na kupno alkoholu i na inne potrzeby, jednakże w tym wypadku ustalenia sądu nie są precyzyjne. Z podliczenia wymienionych kwot wynika suma 10.020 zł, czyli o 20 zł większa od sumy 10.000 zł, którą - według ustaleń sądu - oskarżony wyodrębnił z kwoty zrabowanej. Wypływają z tego dwa wnioski: oskarżony miał wówczas dodatkową drobną kwotę pieniędzy, za które kupił niewielką ilość alkoholu, albo też wyodrębnił z kwoty zrabowanej więcej niż 10.000 zł.Gdyby nawet przyjąć tę drugą wersję, jako zgodną z zachowaniem się oskarżonego, nie daje to jeszcze podstaw do twierdzenia, że: "motywem działania oskarżonego była chęć zdobycia pieniędzy (...) na alkohol". Ustalenie pobudki działania ma istotne znaczenie, ponieważ inny jest stopień winy, gdy pobudką działania przestępnego jest chęć zdobycia pieniędzy na alkohol, a inny, gdy sprawca chce zdobyć pieniądze i przeznaczyć je na inne cele, np. spłatę zadłużeń alimentacyjnych. Okoliczności te trzeba dokładnie ustalić, przy czym uzasadnienie wyroku w odniesieniu do pobudki działania powinno odpowiadać przepisowi art. 372 § 1 k.p.k.Ustalając fakty przyjmowane za podstawę określenia pobudki działania sprawcy, sąd powinien poddać wnikliwej analizie zachowanie się oskarżonego, zwłaszcza przed popełnieniem przestępstwa. Pobudka bowiem wyprzedza działanie przestępne i stanowi bodziec do jego popełnienia. O pobudce działania może świadczyć również sposób zachowania się i po popełnieniu przestępstwa, jednakże trzeba wówczas wykazać, uwzględniając wskazania wiedzy i doświadczenie życiowe, że to zachowanie jest logicznym następstwem procesu psychicznego, który jako podnieta wpłynął na ukształtowanie się przestępnego zamiaru.Z prawidłowych, opartych na przekonujących dowodach, ustaleń sądu pierwszej instancji wynika, że motywem działania oskarżonego Tadeusza B. była chęć zdobycia pieniędzy na spłatę zadłużeń alimentacyjnych i uniknięcie w ten sposób odpowiedzialności karnej, grożącej mu za niepłacenie alimentów. Nie podważa tego nabycie przez oskarżonego również pewnej ilości alkoholu, ponieważ nastąpiło to już po dokonaniu przestępstwa, a nie ma w sprawie ani jednego dowodu, który wskazywałby na to, że nabycie i wypicie na drugi i trzeci dzień niewielkiej ilości alkoholu było następstwem pobudki, pod której wpływem oskarżony dopuścił się ciężkiej zbrodni. Brak więc było przesłanek do przyjęcia, że oskarżony dopuścił się zbrodni w celu zdobycia pieniędzy na alkohol (...).