III KR 175/72

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia J. Dankowski (sprawozdawca). Sędziowie: I. Kazimierczak, A. Żylewicz.Prokurator Prokuratury Generalnej: S. Flasiński.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu w dniu 19 października 1972 r. sprawy Klemensa M., Jana F. i Stanisława K., oskarżonych z art. 201 k.k., art. 201 w związku z art. 20 § 1 k.k. i art. 246 § 3 k.k., z powodu rewizji wniesionych przez obrońców oskarżonych od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Koszalinie z dnia 17 marca 1972 r.utrzymał zaskarżony wyrok w mocy, przy czym za podstawę prawną zasądzonego od oskarżonego Jana P. odszkodowania przyjął przepis § 3 art. 363 k.p.k. (...).Uzasadnienie faktyczneWyrokiem Sądu Wojewódzkiego w Koszalinie z dnia 17 marca 1972 r. skazani zostali:1) Klemens M. na podstawie art. 201 k.k., art. 36 § 2 i 3 k.k., art. 40 § 1 pkt 3 k.k. i art. 46 § 1 pkt 2 k.k. na 6 lat pozbawienia wolności, 20.000 zł grzywny, 5 lat pozbawienia praw publicznych i konfiskatę mienia w całości za to, że w okresie od marca 1966 r. do października 1970 r. w S., jako główny księgowy tamtejszej Okręgowej Spółdzielni Mleczarskiej, działając wspólnie ze zlewniarzami mleka zlewni w R. i D. - Janem F. oraz Stanisławem P., przez wystawianie niezgodnych z prawdą czeków gotówkowych i poleceń wypłat za mleko zagarnął na szkodę wskazanej wyżej spółdzielni pieniądze w łącznej kwocie 311.715 zł;2) Jan F. na podstawie art. 201 k.k. w związku z art. 20 § 1 k.k., art. 36 § 2 i 3 k.k., art. 40 § 2 k.k. i art. 46 § 1 pkt 2 k.k. na 6 lat pozbawienia wolności, 10.000 zł grzywny, 4 lata pozbawienia praw publicznych i konfiskatę mienia w całości za to, że w okresie od marca 1966 r. do października 1970 r. w S. udzielił pomocy Klemensowi M., głównemu księgowemu tamtejszej Okręgowej Spółdzielni Mleczarskiej, do zagarnięcia kwoty 284.976 zł przez realizowanie niezgodnych z prawdą czeków gotówkowych i poleceń wypłat za mleko, dotyczących prowadzonej przez siebie zlewni w R.;3) Stanisław K. na podstawie art. 246 § 3 k.k. na 10.000 zł grzywny, za to, że w okresie od listopada 1966 r. do października 1970 r. w S., jako dyrektor tamtejszej Okręgowej Spółdzielni Mleczarskiej, działając nieumyślnie nie dopełnił ciążącego na nim obowiązku sprawdzenia zatwierdzanych przez siebie poleceń wypłat za mleko i czeków gotówkowych z listami wypłat na dostawy mleka, przez co dopuścił do zaboru gotówki przez Klemensa M. i inne osoby, w łącznej kwocie 220.444 zł, i przez co działał na szkodę wyżej wskazanej spółdzielni.Od tego wyroku wnieśli rewizje obrońcy oskarżonych, zarzucając: I. Obrońca oskarżonego Klemensa M. 1. Błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę wyroku, polegający na niesłusznym odmówieniu wiary wyjaśnieniom oskarżonego, że nie zagarnął kwoty 17.264 zł, i daniu wiary odmiennym co do tej okoliczności wyjaśnieniom Jana F., Stanisława P. oraz zeznaniom Feliksa N.2. Rażącą niewspółmierność kary wskutek niesłusznego niezastosowania nadzwyczajnego jej złagodzenia (art. 25 § 2 k.k. i art. 157 § 3 i 4 k.k.) mimo dotychczasowej niekaralności oskarżonego, jego dobrej opinii, trudnych warunków rodzinnych (żona i dwoje dzieci), przyznania się do winy i okazania skruchy oraz braku nadzoru ze strony dyrektora. Ponadto - zdaniem rewizji - grzywna została oskarżonemu wymierzona bez uwzględnienia jego możliwości płatniczych. Rewizja zawiera wniosek o zmianę zaskarżonego wyroku przez uznanie oskarżonego za winnego popełnienia przestępstwa określonego w art. 200 § 1 i art. 201 k.k. jedynie co do kwoty 294.451 zł i przez uznanie oskarżonego za winnego popełnienia przestępstwa określonego w art. 246 § 1 k.k. co do kwoty 17.264 zł, z jednoczesnym obniżeniem zasądzonego od oskarżonego odszkodowania na rzecz Okręgowej Spółdzielni Mleczarskiej w S. z kwoty 311.715 zł na kwotę 294.541 zł z 8% zwłoki, oraz przez złagodzenie kary, a zwłaszcza przez zastosowanie nadzwyczajnego jej złagodzenia na zasadzie art. 25 § 2 i art. 57 § 3 i 4 k.k., z jednoczesnym odstąpieniem od orzeczenia kar dodatkowych.II. Obrońca oskarżonego Jana F.1. Błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę wyroku, polegający na uznaniu - wbrew wiarygodnym wyjaśnieniom oskarżonego - że świadomie udzielił on pomocy współoskarżonemu Klemensowi M. do zagarnięcia kwoty 241.559 zł.2. Rażącą niewspółmierność kary wskutek niedostatecznego uwzględnienia, że nawet według ustaleń wyroku oskarżony odniósł niewielką korzyść z przestępstwa oraz że przypisano mu tylko pomocnictwo do zagarnięcia, a karę wymierzono taką samą jak sprawcy głównemu.Rewizja zawiera wniosek o zmianę zaskarżonego wyroku przez uznanie oskarżonego za winnego ułatwienia oskarżonemu Klemensowi M. zagarnięcia kwoty 43. 416 zł i wymierzenie oskarżonemu Janowi F. za ten czyn stosownej kary.III. Obrońca oskarżonego Stanisława K.Błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę wyroku, polegający na wysnuciu z okoliczności sprawy nietrafnego wniosku co do winy oskarżonego.Rewizja zawiera wniosek o zmianę zaskarżonego wyroku przez uniewinnienie oskarżonego.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:We wszystkich trzech rewizjach podniesione zostały zarzuty błędu w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę zaskarżonego wyroku. Zarzuty te są niesłuszne, w szczególności:1. Co do oskarżonego Klemensa M.Sąd Wojewódzki, porównując sprzeczne co do kwestii zagarnięcia kwoty 17.264 zł wyjaśnienia oskarżonego z wyjaśnieniami Jana F. i Stanisława P. oraz z zeznaniami Feliksa N., miał prawo w ramach przysługującej mu swobody w ocenie dowodów odmówić wiary oskarżonemu Klemensowi M. i dać wiarę Janowi F., Stanisławowi P. i Feliksowi N., skoro uzasadnienie tego stanowiska odpowiada wymaganiom logiki i życiowego doświadczenia oraz uwzględnia wszystkie elementy mechanizmu przestępnego działania. Trafnie również podkreślił Sąd Wojewódzki na marginesie swoich rozważań, że nawet w świetle własnych wyjaśnień oskarżonego Klemensa M. postępowanie tego oskarżonego co do kwestionowanej przezeń kwoty rysuje się jako współudział w jej zagarnięciu i że ewentualne przyjęcie tej konstrukcji prawnej nie mogłoby mieć wpływu na rozmiar odpowiedzialności tego oskarżonego wobec wchodzących w grę proporcji między wartością mienia, którego zagarnięcia oskarżony nie kwestionuje (294.451 zł), a wartością mienia zagarniętego tylko przy współudziale oskarżonego (17.264 zł). Należy podkreślić, że na rozprawie rewizyjnej obrońca oskarżonego Klemensa M. nie podtrzymywał tego zarzutu rewizji.2. Co do oskarżonego Jana F.Sąd Wojewódzki co do tego oskarżonego dokonał również prawidłowej oceny dowodów. Uzasadnienie zaskarżonego wyroku jest w tej części w pełni przekonujące. W szczególności trafnie Sąd Wojewódzki uznał, że nawet z własnych wyjaśnień oskarżonego, jakkolwiek nie przyznał się on do winy, wynika iż oskarżony świadomie udzielił pomocy współoskarżonemu Klemensowi M. do zagarnięcia pieniędzy. Oskarżony Jan F. wyjaśnił bowiem, że w ciągu długiego czasu wielokrotnie wręczał pieniądze współoskarżonemu Klemensowi M. w sytuacjach każdorazowo specjalnie wyreżyserowanych przez tego ostatniego (na osobności), a więc w okolicznościach wymownie świadczących o nieczystości intencji Klemensa M. Słusznie Sąd Wojewódzki podkreślił, że fakt pobierania przez oskarżonego Jana F. pieniędzy na czeki bez uprzedniego sporządzenia list wypłat jednoznacznie wskazuje na to, iż Jan F. zdawał sobie sprawę z rzeczywistego przeznaczenia tych pieniędzy, do zorientowania się w tym bowiem wystarczało zwykłe doświadczenie życiowe, którego Janowi F. nie brakowało.3. Co do oskarżonego Stanisława K.Należy podnieść, że sam oskarżony przyznał w końcowym fragmencie swoich wyjaśnień, iż nie dopełnił swoich obowiązków służbowych. Istotnie, podpis jego na dokumentach tego rodzaju, jak czeki i polecenia wypłat, nie może być traktowany jako dekoracja. Trafnie Sąd Wojewódzki stwierdził, że optyczne porównanie zgodności kwot tam uwidocznionych z kwotami wymienionymi w dokumentach, na których podstawie wystawiono wspomniane czeki i polecenia wypłat, nie wymagało nakładu czasu i leżało w sferze realnych możliwości oskarżonego jako dyrektora.Co do zarzutów rażącej surowości kary należy podnieść, co następuje:1. Co do oskarżonego Klemensa M.Z treści przepisu § 2 art. 25 k.k. nie wynika, że w wypadkach ograniczonej poczytalności nadzwyczajne złagodzenie kary stanowi regułę, od której sąd może odstępować tylko wyjątkowo, gdy przemawiają za tym szczególne okoliczności. Na stosowanie lub niestosowanie nadzwyczajnego złagodzenia kary ma między innymi wpływ stopień społecznego niebezpieczeństwa przypisanego oskarżonemu czynu oraz cele kary. W konkretnym wypadku stopień społecznego niebezpieczeństwa był bardzo znaczny, na co wskazuje wielka wartość zagarniętego mienia oraz długotrwałość przestępnej działalności oskarżonego. Gdy się do tego doda wzgląd na prewencję ogólną, jako na jeden z celów kary, należy uznać niezastosowanie przez Sąd Wojewódzki dobrodziejstwa art. 57 k.k. za zasadne. Wymiar kary zbliżony do dolnej granicy ustawowego zagrożenia świadczy o tym, że w stosunku do oskarżonego Klemensa M. Sąd Wojewódzki potraktował w maksymalnym stopniu fakt ograniczonej poczytalności jako okoliczność łagodzącą.2. Co do oskarżonego Jana F.Stwierdzenie, że kara wymierzona temu oskarżonemu pozostaje w nie uzasadnionej dysproporcji z karą wymierzoną współoskarżonemu Klemensowi M. jako sprawcy głównemu, jest nie przekonujące, gdy się zważy, że oskarżony Jan F. w odróżnieniu od współoskarżonego Klemensa M. nie był dotknięty ograniczoną poczytalnością w znacznym stopniu. Kara wymierzona temu oskarżonemu nie może być uznana za rażąco surową, skoro zbliżona jest do dolnej granicy ustawowej sankcji. W stosunku do oskarżonego Jana F. należało jedynie poprawić z urzędu błędną podstawę prawną zasądzenia odszkodowania - na przepis § 3 art. 363 k.p.k., zważywszy, że oskarżony Jan F. został skazany za udzielenie pomocy do zagarnięcia mienia społecznego. Sama zasadność zasądzenia, nie kwestionowana zresztą w rewizji, nie nasuwa zastrzeżeń.