III KR 180/68
WyrokIzba Karna1968-12-05
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy odstąpienie od wykonania przestępstwa, które nie zapobiegło jego skutkowi, może stanowić podstawę do zastosowania dobrodziejstwa bezkarności z art. 25 k.k. w sytuacji, gdy sprawca działał jako współsprawca, a nie pomocnik?Ratio decidendi
Sąd Najwyższy uznał, że dobrowolne odstąpienie od działania przez współsprawcę, nawet jeśli nie zapobiegło ono powstaniu skutku przestępnego, może stanowić podstawę do zastosowania art. 25 k.k. Kluczowe jest, że sprawca nie stworzył sytuacji, w której siły przyrody mogłyby doprowadzić do skutku, a dalsze działania innych współsprawców były poza jego kontrolą po opuszczeniu miejsca przestępstwa. Sąd podkreślił, że redakcja art. 25 k.k. dopuszcza bezkarność w przypadku spełnienia jednego z dwóch warunków: dobrowolnego odstąpienia od działania lub zapobieżenia skutkowi.Stan faktyczny
Sąd Najwyższy rozpoznał rewizje od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Gdańsku, który skazał grupę osób za liczne włamania i inne przestępstwa. W szczególności analizowano przypadek Edwarda C., który był inicjatorem włamania do kasy Stoczni, dostarczył narzędzia i udał się na miejsce, ale zrezygnował z dalszego działania tuż przed jego dokonaniem. Sąd Wojewódzki uznał, że Edward C. skorzystał z dobrodziejstwa art. 25 k.k. Prokurator w rewizji kwestionował tę decyzję, argumentując, że Edward C. działał jako pomocnik i nie zapobiegł skutkowi. Sąd Najwyższy rozpatrzył również zarzuty dotyczące niezastosowania amnestii.Rozstrzygnięcie
Sąd Najwyższy uchylił orzeczenia o karach łącznych dla części oskarżonych, zastosował amnestię, złagodził kary więzienia i grzywny, a także darował kary grzywien i utraty praw publicznych. W pozostałym zakresie rewizje obrońców zostały oddalone.Pełny tekst orzeczenia
Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia J. Dziowgo (sprawozdawca).Sędziowie: T. Gdowski, R. Staszkiewicz.Prokurator Prokuratury Generalnej: W. Gawlikowski.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie Edwarda M., Andrzeja S., Romana K., Kazimierza B., Edwarda C. i Czesława R., oskarżonych z art. 2 § 2 lit. b) ustawy z dnia 18 czerwca 1959 r. (Dz. U. Nr 36, poz. 228) i innych, po rozpoznaniu rewizji założonych przez obrońców oskarżonych i prokuratora od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Gdańsku z dnia 17 lutego 1968 r., na podstawie art. 375, 383 pkt 2, 388 § 1 k.p.k.,1. co do oskarżonego Edwarda M.:a)uchylił orzeczenie o karze łącznej,b)na podstawie art. 3 ust. 1 pkt 2 dekretu z dnia 20 lipca 1964 r. o amnestii (Dz. U. Nr 27, poz. 174) złagodził o połowę, tj. do 1 roku więzienia, kary więzienia orzeczone za przestępstwa opisane w punktach IV, V, VII, X, XI, XIII, XVI, XVII, XIX, XXIII, XXVI-XXIX, XXXIII-XXXVIII aktu oskarżenia, a ponadto na podstawie art. 3 ust. 1 pkt 4 tegoż dekretu darował kary grzywien orzeczone za przestępstwa opisane w punktach X, XI, XVI, XVII, XIX, XXVI, XXVII, XXXIV-XXXVIII aktu oskarżenia,c)jako karę łączną orzekł karę 12 lat więzienia i 100.000 zł grzywny z zamianą w razie nieuiszczenia w terminie na więzienie, przyjmując dzień więzienia za równoważnik stu złotych, oraz dodatkową karę utraty praw publicznych i obywatelskich praw honorowych na okres 5 lat z przepadkiem majątku w całości,d)na poczet kary więzienia zaliczył okresy tymczasowego aresztowania od dnia 21 grudnia 1961 r. do 7 czerwca 1962 r. i od dnia 13 kwietnia 1967 r.;2. co do oskarżonego Andrzeja S.:a)uchylił orzeczenie o karze łącznej,b)na podstawie art. 3 ust. 1 pkt 2 wymienionego wyżej dekretu o amnestii złagodził o połowę, tj. do 1 roku więzienia, kary więzienia orzeczone za przestępstwa opisane w punktach IV, V, VI, VII, X, XI, XXXV, XXXVI i XXXIX aktu oskarżenia, a ponadto na podstawie art. 3 ust. 1 pkt 4 tegoż dekretu darował kary grzywien orzeczone za przestępstwa opisane w punktach VI, X, XI, XXXVI i XXXIX aktu oskarżenia,c)na podstawie art. 3 ust. 1 pkt 3 lit. c) tegoż dekretu darował kary po 2 lata więzienia i dodatkowe kary utraty praw publicznych i obywatelskich praw honorowych orzeczone za przestępstwa opisane w punktach XVI, XVII, XXIII, XXVI, XXVII, XXVIII, XXIX, XXXIII, XXXIV, XXXVII i XXXVIII aktu oskarżenia i złagodził o połowę kary więzienia orzeczone za przestępstwa opisane w punktach XXII, XXIV, XXV, XXX, XXXI i XXXII, a ponadto na podstawie art. 3 ust. 1 pkt 4 tegoż dekretu darował kary grzywien orzeczone za przestępstwa opisane w punktach XXVI, XXXVII i XXXVIII aktu oskarżenia,d)jako karę łączną orzekł karę 12 lat więzienia i 100.000 zł grzywny z zamianą w razie nieuiszczenia w terminie na więzienie, przyjmując dzień więzienia za równoważnik 100 zł, oraz dodatkową karę utraty praw publicznych i obywatelskich praw honorowych na okres 5 lat i przepadek majątku w całości,e)na poczet kary więzienia zaliczył okresy tymczasowego aresztowania od dnia 21 grudnia 1961 r. do 7 czerwca 1962 r. i od dnia 12 kwietnia 1967 r.;3. co do oskarżonego Romana K.:a)uchylił orzeczenie o karze łącznej,b)na podstawie art. 3 ust. 1 pkt 2 wymienionego wyżej dekretu złagodził o połowę, tj. do 1 roku więzienia, kary więzienia orzeczone za przestępstwa opisane w punktach IV-VII, X, XI, XIII, XIV i XV aktu oskarżenia, a nadto na podstawie art. 3 ust. 1 pkt 4 tegoż dekretu darował kary grzywien orzeczone za przestępstwa opisane w punktach VI, X i XI aktu oskarżenia,c)jako karę łączną orzekł karę 8 lat więzienia i 70.000 zł grzywny z zamianą w razie nieuiszczenia w terminie na więzienie, przyjmując więzienie za równoważnik 100 zł, oraz dodatkową karę utraty praw publicznych i obywatelskich praw honorowych na okres 5 lat i przepadek majątku w całości,d)na poczet kary więzienia zaliczył okres tymczasowego aresztowania od dnia 15 maja 1963 r. do 30 grudnia 1963 r. i od dnia 12 maja 1967 r.;4. co do oskarżonego Czesława R.:a)uchylił orzeczenie o karze łącznej,b)na podstawie art. 3 ust. 1 pkt 3 lit. c wymienionego wyżej dekretu darował kary pozbawienia wolności oraz dodatkowe kary utraty praw publicznych i obywatelskich praw honorowych orzeczone za przestępstwa opisane w punktach XVI, XVII, XVIII, XIX i XX aktu oskarżenia i złagodził o połowę karę 3 lat więzienia orzeczoną za przestępstwa opisane w punkcie III aktu oskarżenia, a ponadto - na podstawie art. 3 ust. 1 pkt 4 tegoż dekretu - darował grzywnę orzeczoną za przestępstwo opisane w punkcie XIX aktu oskarżenia,c)jako karę łączną orzekł karę 4 lat więzienia i 20.000 zł grzywny z zamianą w razie nieuiszczenia na więzienie, przyjmując dzień więzienia za równoważnik 100 zł, oraz dodatkową karę utraty praw publicznych i obywatelskich praw honorowych na okres 3 lat, zaliczając na poczet kary więzienia okres tymczasowego aresztowania od dnia 14 maja 1963 r. do 12 sierpnia 1963 r. i od 24 kwietnia 1967 r.;5. co do oskarżonego Kazimierza B.:zmienił zaskarżony wyrok w części dotyczącej orzeczenia łącznej kary więzienia w ten sposób, że łączną karę więzienia złagodził do 8 lat z zaliczeniem ma jej poczet okresu tymczasowego aresztowania od dnia 12 maja 1967 r.;6. co do oskarżonego Edwarda C.a)zaskarżony wyrok utrzymał w mocy (...).Uzasadnienie faktyczneWymienionym na wstępie wyrokiem zostali skazani:1. Edward M.:z art. 2 § 2 lit. b ustawy z dnia 18 czerwca 1959 r. (Dz. U. Nr 36, poz. 228) w związku z art. 1 § 1 lit. b ustawy z dnia 21 stycznia 1958 r. (Dz. U. Nr 4, poz. 11) na 12 lat więzienia i 100.000 zł grzywny z utratą praw publicznych i obywatelskich praw honorowych na okres 5 lat i z przepadkiem majątku - za to, że w nocy z 23 na 24 marca 1963 r., działając wspólnie z Andrzejem S., Romanem K. i Kazimierzem B., dokonał włamania do kasy Stoczni w G., skąd zabrał w celu przywłaszczenia gotówkę w kwocie 291.922 zł i walizkę wartości 820 zł (pkt I aktu oskarżenia);z tych samych przepisów na 8 lat więzienia i 40.000 zł grzywny z utratą praw publicznych i obywatelskich praw honorowych na okres 3 lat i z przepadkiem majątku - za to, że w nocy z 4 na 5 sierpnia 1961 r., działając wspólnie z Andrzejem S. i Czesławem R., dokonał włamania do PDT w G., skąd zabrał w celu przywłaszczenia gotówkę i różne towary ogólnej wartości co najmniej 109.000 zł (pkt III aktu oskarżenia):ponadto: z art. 2 § 2 lit. b ustawy z dnia 18 czerwca 1959 r. (Dz. U. Nr 36, poz. 228) 29-krotnie na kary od 2 do 5 lat więzienia i kary grzywien od 1.000 do 10.000 zł z utratą praw - za włamania dokonane w okresie od 1961 do 1963 r.;z art. 23 § 1 k.k. w związku z art. 2 § 2 lit. b) wymienionej wyżej ustawy 3-krotnie na kary po 2 lata więzienia i po 1.000 zł grzywny z utratą praw publicznych i obywatelskich praw honorowych na okres 2 lat - za trzy usiłowania włamania popełnione w 1961 r. i 1962 r.;łącznie Edward M. skazany został na 14 lat więzienia i 100.000 zł grzywny z utratą praw publicznych i obywatelskich praw honorowych na okres 5 lat i z przepadkiem majątku;2. Andrzej S.:z art. 2 § 2 lit. b ustawy z dnia 18 czerwca 1959 r. (Dz. U. Nr 36, poz. 228) w związku z art. 1 § 1 lit. b ustawy z dnia 21 stycznia 1958 r. (Dz. U. Nr 4, poz. 11) na 12 lat więzienia i 100.000 zł grzywny z utratą praw publicznych i obywatelskich praw honorowych na okres 5 lat i z przepadkiem majątku - za włamanie do kasy Stoczni w G. (pkt I aktu oskarżenia);z tych samych przepisów na 8 lat więzienia i 40.000 zł grzywny z utratą praw publicznych i obywatelskich praw honorowych na okres 3 lat i z przepadkiem majątku - za włamanie do PDT w G. (pkt III aktu oskarżenia);ponadto: z art. 2 § 2 lit. b ustawy z dnia 18 czerwca 1959 r. (Dz. U. Nr 36, poz. 228) 22-krotnie na kary od 2 do 3 lat więzienia i kary grzywien od 1.000 zł do 8.000 zł z utratą praw publicznych i obywatelskich praw honorowych - za włamania dokonane w okresie od 1961 r. do 1963 r.;z art. 23 § 1 k.k. w związku z art. 2 § 2 lit. b wymienionej wyżej ustawy 5-krotnie na kary po 2 lata więzienia i po 1.000 zł grzywny z utratą praw publicznych i obywatelskich praw honorowych - za usiłowanie włamania popełnione w 1961 r. i 1962 r.;łącznie Andrzej S. skazany został na 14 lat więzienia i 100.000 zł grzywny z utratą praw publicznych i obywatelskich praw honorowych na okres 5 lat i z przepadkiem majątku;3. Roman K.:z art. 2 § 2 lit. b ustawy z dnia 18 czerwca 1959 r. (Dz. U. Nr 36, poz. 228) w związku z art. 1 § 1 lit. b ustawy z dnia 21 stycznia 1958 r. (Dz. U. Nr 4, poz. 11) na 8 lat więzienia i 70.000 zł grzywny z utratą praw publicznych i obywatelskich praw honorowych na okres 5 lat i z przepadkiem majątku - za włamanie do kasy Stoczni w G. (pkt I aktu oskarżenia);z art. 23 § 1 k.k. w związku z art. 2 § 2 lit. b ustawy z dnia 18 czerwca 1959 r. (Dz. U. Nr 36, poz. 228) na 4 lata więzienia i 10.000 zł grzywny z utratą praw publicznych i obywatelskich praw honorowych na okres 3 lat - za usiłowanie włamania do Spółdzielczego Banku w N., popełnione 12 maja 1963 r.;ponadto: z art. 2 § 2 lit. b ustawy z dnia 18 czerwca 1959 r. (Dz. U. Nr 36, poz. 228) 8-krotnie na kary po 2 lata więzienia i kary grzywien od 1.000 zł do 5.000 zł z utratą praw - za włamania dokonane w okresie od 1962 r. do 1963 r.;z art. 2 § 2 lit. a wymienionej wyżej ustawy na 2 lata więzienia i 2.000 zł grzywny z utratą praw na okres 2 lat - za włamanie w zorganizowanej grupie przestępczej do Stoczni Rzecznej w G., dokonane 12 maja 1963 r.;z art. 23 § 1 k.k. w związku z art. 2 § 2 lit. b wymienionej wyżej ustawy na 2-krotne kary po 2 lata więzienia z utratą praw na 2 lata i po 2.000 zł grzywny - za usiłowanie włamań do Gminnej Spółdzielni "Samopomoc Chłopska" w S. i do gospody "W." w S.łącznie Roman K. skazany został na 10 lat więzienia i 70.000 zł grzywny z utratą praw publicznych i obywatelskich praw honorowych na okres 5 lat i z przepadkiem majątku;4. Kazimierz B.:z art. 2 § 2 lit. b ustawy z dnia 18 czerwca 1959 r. (Dz. U. Nr 36, poz. 228) w związku z art. 1 § 1 lit. b ustawy z dnia 21 stycznia 1958 r. (Dz. U. Nr 4, poz. 11) na 8 lat więzienia i 70.000 zł grzywny z utratą praw na okres 5 lat i z przepadkiem majątku - za włamanie do kasy Stoczni w G. (pkt I aktu oskarżenia);z art. 7 § 1 ustawy z dnia 18 czerwca 1959 r. (Dz. U. Nr 36, poz. 228) na 2 lata więzienia i 2.000 zł grzywny - za przyjęcie od Edwarda M. i Romana K. w warunkach recydywy 3.000 zł pochodzących z włamania (pkt XV aktu oskarżenia);ponadto 5-krotnie z art. 6 lit. b ustawy z dnia 18 czerwca 1959 r. (Dz. U. Nr 36, poz. 228) i jeden raz z art. 23 § 1 k.k. w związku z art. 6 lit. b wymienionej wyżej ustawy na kary po 3 lata więzienia z utratą praw i na kary grzywien od 3.000 zł do 5.000 zł - za przestępstwa popełnione w 1962 i 1963 r.;łącznie Kazimierz B. skazany został na 9 lat więzienia z utratą praw publicznych i obywatelskich praw honorowych na okres 5 lat i z przepadkiem majątku;5. Edward C.:z art. 7 § 1 ustawy z dnia 18 czerwca 1959 r. (Dz. U. Nr 36, poz. 228) na 2 lata więzienia i 1.000 zł grzywny - za przyjęcie od Edwarda M. w warunkach recydywy 1.000 zł pochodzących z włamania (pkt II aktu oskarżenia);ponadto 2-krotnie z art. 6 lit. b wyżej wymienionej ustawy i jeden raz z art. 23 § 1 k.k. w związku z art. 6 lit. b tejże ustawy na kary po 3 lata więzienia z utratą praw na okres lat 2 i na kary grzywien od 1.000 zł do 5.000 zł;łącznie Edward C. skazany został na 3 lata więzienia z utratą praw publicznych i obywatelskich praw honorowych na okres 3 lat i 10.000 zł grzywny;6. Czesław R.:z art. 2 § 2 lit. b ustawy z dnia 18 czerwca 1959 r. (Dz. U. Nr 36, poz. 228) w związku z art. 1 § 1 lit. b ustawy z dnia 21 stycznia 1958 r. (Dz. U. Nr 4, poz. 11), przy zastosowaniu art. 76 i 59 § 1 lit. b) k.k., na 3 lata więzienia i 20.000 zł grzywny - za włamanie do PDT w G. (pkt III aktu oskarżenia);z art. 2 § 2 lit. b ustawy z dnia 18 czerwca 1959 r. (Dz. U. Nr 36, poz. 228) 2-krotnie na kary po 2 lata więzienia z utratą praw na okres lat 2 i po 5.000 zł grzywny - za włamania dokonane w 1961 r. (pkt XVI i XVII aktu oskarżenia);z art. 7 § 1 wymienionej wyżej ustawy na 2 lata więzienia i 3.000 zł grzywny;z art. 6 lit. b tejże ustawy i z art. 23 § 1 k.k. w związku z art. 6 lit. b wymienionej wyżej ustawy na kary 3 lat i 4 lat więzienia z utratą praw i z karami grzywien,nadto 3-krotnie z art. 2 § 2 lit. b tejże ustawy przy zastosowaniu art. 76 i 59 § 1 lit. c k.k. na kary aresztu od 1 roku do lat 2 i na kary grzywien;łącznie Czesław R. skazany został na 5 lat więzienia z utratą praw publicznych i obywatelskich praw honorowych na okres lat 3 i 30.000 zł grzywny.Ponadto od wszystkich oskarżonych zasądzono solidarnie na podstawie art. 3311 § 1 k.p.k. odszkodowanie z ustawowymi odsetkami i kosztami procesu.Od powyższego wyroku założyli rewizje prokurator i obrońcy oskarżonych.Rewizja prokuratora zarzuca:co do oskarżonego Edwarda C. - obrazę prawa materialnego polegającą na skazaniu go za czyn opisany w pkt II aktu oskarżenia z art. 7 § 1 ustawy z dnia 18 czerwca 1959 r. (Dz. U. Nr 36, 1 poz. 228) zamiast z art. 27 k.k. w związku z art. 2 § 2 lit. b wymienionej wyżej ustawy oraz art. 1 § 1 lit. b ustawy z dnia 21 stycznia 1958 r. (Dz. U. Nr 4, poz. 11);co do oskarżonych Edwarda M., Andrzeja S., Romana K. i Czesława R. - obrazę przepisów dekretu z dnia 20 lipca 1964 r. o amnestii (Dz. U. Nr 27, poz. 174) przez niezastosowanie przepisów tego dekretu do przestępstw popełnionych przed dniem 20 lipca 1964 r., za które wymierzono im kary podlegające złagodzeniu bądź darowaniu w całości.W konkluzji rewizja wnosi o uchylenie zaskarżonej części wyroku co do oskarżonego Edwarda C. i skazanie go zgodnie z zarzutami aktu oskarżenia, a co do oskarżonych Edwarda M., Andrzeja S., Romana K. i Czesława R. - o zastosowanie amnestii do czynów, o których mowa wyżej.Rewizja obrońcy oskarżonego Edwarda M. zarzuca obrazę dekretu z dnia 20 lipca 1964 r. o amnestii (Dz. U. Nr 27, poz. 174) polegającą na niezastosowaniu amnestii do przestępstw popełnionych przed dniem 20 lipca 1964 r., za które wymierzono Edwardowi M. kary podlegające złagodzeniu bądź darowaniu w całości, a ponadto zarzuca rażącą surowość kar nie podlegających amnestii oraz surowość kary łącznej.W konkluzji rewizja wnosi o zastosowanie amnestii do kar, o których mowa wyżej, i o złagodzenie kar wymierzonych za poszczególne przestępstwa i kary łącznej.Rewizja obrońcy oskarżonego Andrzeja S. podnosi te same zarzuty, a ponadto zarzut błędnej oceny okoliczności faktycznych przyjętych za podstawę do skazania za przestępstwa opisane w pkt X i XI aktu oskarżenia wywodząc, że Andrzej S. nie przyznał się na rozprawie do tych przestępstw i brak jest podstaw, by oskarżonemu, który przyznał się do cięższych przestępstw, w tej części nie dać wiary.W konkluzji rewizja wnosi o uniewinnienie Andrzeja S. z zarzutów opisanych w pkt X i XI aktu oskarżenia, o złagodzenie kary wymierzonej za przestępstwo opisane w pkt I do 8 lat więzienia, o zastosowanie amnestii do przestępstw podlegających amnestii i o złagodzenie kary łącznej.Rewizja obrońcy oskarżonego Romana K. podnosi te same zarzuty co i rewizja obrońcy M. i wnosi o złagodzenie kary bądź o przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.Rewizja obrońcy oskarżonego Kazimierza B., zarzucając wyrokowi obrazę art. 8, 9 i 339 § 1 lit. a) k.p.k. i błędną ocenę okoliczności faktycznych przyjętych za podstawę wyroku, wnosi o uchylenie wyroku i uniewinnienie oskarżonego z zarzutów oskarżenia.Rewizja obrońcy oskarżonego Czesława R. zaskarża wyrok w części dotyczącej wymiaru kary i wnosi o zmianę wyroku przez obniżenie kary więzienia poniżej 5 lat i obniżenie kary grzywny.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Co do rewizji prokuratora.Rewizja w części dotyczącej oskarżonego Edwarda C. nie jest zasadna.Sąd Wojewódzki ustalił, że oskarżony Edward C. był inicjatorem włamania do pomieszczenia kasy Stoczni w G., wskazał pozostałym oskarżonym położenie tego obiektu, drogi dojścia do niego, a ponadto wykonał i dostarczył na miejsce włamania dwa łomy, użyte potem do gięcia zabezpieczających krat okiennych. Następnie, zgodnie z ułożonym uprzednio planem działania, udał się wraz z pozostałymi oskarżonymi na teren Stoczni w celu dokonania włamania, jednakże bezpośrednio przed usunięciem przeszkody zabezpieczającej okno kasy zrezygnował z dalszego działania.Sąd Wojewódzki ustalił i rewizja zasadności tego ustalenia nie kwestionuje, że Edward C. z własnej woli odstąpił od działania zmierzającego do wywołania zamierzonego skutku przestępnego. Wychodząc z tego założenia, Sąd Wojewódzki uznał, że Edward C. powinien skorzystać z bezkarności zgodnie z zasadą wyrażoną w art. 25 k.k.Ten pogląd Sądu Wojewódzkiego rewizja prokuratora uważa za błędny argumentując: 1) że wymienione wyżej czynności Edwarda C. stanowią wyodrębnioną, zakończoną formę popełnienia przestępstwa, dokonaną wyłącznie przez tego oskarżonego i wyczerpującą znamiona pomocnictwa, że w tych warunkach odstąpienie od usiłowania nie może eliminować wcześniej wyczerpanych w jego działaniu znamion pomocnictwa; 2) że Edward C. odstąpił wprawdzie od działania, ale nie zapobiegł powstaniu skutku przestępnego, bo pozostali oskarżeni dokonali włamania do kasy, a więc nie wypełnił on warunków koniecznych do korzystania z dobrodziejstwa art. 25 k.k. Ten drugi argument poparty został z powołaniem się na komentarz Peipera.Oba argumenty rewizji prokuratora nie są przekonywające.Włamanie do kasy Stoczni w G. było wynikiem zmowy pięcia osób: Edwarda M., Andrzeja S., Romana K., Kazimierza B. i Edwarda C., który był inicjatorem włamania. Od strony podmiotowej wszystkie te osoby łączył wspólny zamiar Przystępując do realizacji tego zamiaru, Edward C. wykorzystał rozeznanie swoje co do lokalizacji upatrzonego obiektu i udając się z innymi na miejsce przestępstwa, zabrał ze sobą łom. Z powyższego wynika, że wszystkie przedsięwzięte przez niego działania zmierzające do realizacji wspólnie powziętego zamiaru były działaniami współsprawcy w ścisłym tego słowa znaczeniu, a nie działaniami pomocnika, gdyż Edward C. działał w opisany wyżej sposób nie po to, by innym osobom pomagać do dokonania przestępstwa, lecz po to, by wspólnym wysiłkiem, przy własnym aktywnym zaangażowaniu się osiągnąć zamierzony skutek. Skoro zatem Edward C. w tej swojej roli współsprawcy nie wytrwał do końca i bezpośrednio przed usunięciem przeszkody zabezpieczającej okno kasy dobrowolnie odstąpił od działania oraz skoro to jego dobra wola nie jest kwestionowana, to słusznie postąpił Sąd Wojewódzki, stosując do niego dobrodziejstwo przepisu art. 25 k.k.Nie jest zasadny także drugi argument rewizji prokuratora. Redakcja art. 25 k.k. jest jasna. Wynika z niej, że dobrowolne odstąpienie od działania nie musi łączyć się koniecznie z zapobiegnięciem powstania skutku przestępnego, bo oba warunkujące bezkarność człony tekstu występują tu alternatywnie, tzn. że w konkretnej sytuacji wystarczy spełnienie jednego z nich.Dobrowolne odstąpienie od działania powoduje bezkarność usiłowania, chyba że usiłujący stworzył swym działaniem sytuację, w której już bez jego dalszego udziału mogą zacząć działać siły przyrody prowadzące do wywołania skutku przestępnego. Właśnie tylko w takim wypadku ma on obowiązek zapobiec powstaniu takiego skutku.W komentarzu Peipera, na który powołuje się rewizja, nie ma tezy, która by wspierała pogląd rewidującego, natomiast jest tam umieszczony wyciąg z motywów Komisji Kodyfikacyjnej, gdzie podano przykład ilustrujący sytuację, w której warunkiem bezkarności jest zapobiegnięcie powstaniu skutku przestępnego. Jest to np. sytuacja, gdy sprawca podał truciznę, a zaraz po tym, zreflektowawszy się, uratował życie ofiary przez podanie antydotu. W danym wypadku Edward C. działaniem swym nie stworzył sytuacji, w której mogłyby działać groźne w skutkach siły przyrody.Skutek przestępny w postaci zagarnięcia dużych rozmiarów nastąpił w wyniku działania innych osób, na których działanie Edward C. nie miał już żadnego wpływu, bo miejsce przestępstwa opuścił. Nie miał on zatem ani obowiązku, ani nawet możliwości zapobiegnięcia powstaniu skutku przestępnego.Za słuszny natomiast uznano zarzut niezastosowania przez Sąd amnestii do kar, które amnestii podlegały. Sąd Wojewódzki sam zresztą spostrzegł swój błąd, będący wynikiem zwykłego przeoczenia, czemu dał wyraz w uzasadnieniu wyroku.W uwzględnieniu przeto rewizji prokuratora i rewizji obrońców oskarżonych Sąd Najwyższy zastosował amnestię w ten sposób, że do oskarżonego Czesława R., który popełnił przestępstwa opisane w pkt III, XVI-XX nie mając ukończonych 18 lat, zastosował przepis art. 3 ust. 1 pkt 3 lit. c i pkt 4 dekretu z dnia 20 lipca 1964 r. o amnestii, a do oskarżonych Edwarda M., Andrzeja S. i Romana K. przepis art. 3 ust. 1 pkt 2 i 4 tegoż dekretu, kary zaś utraty praw darował z mocy art. 4 tegoż dekretu.Poza wspólnym zarzutem rewizji obrońców oskarżonych Edwarda M., Andrzeja S. i Czesława R. co do niezastosowania do tych oskarżonych dobrodziejstwa amnestii do przestępstw popełnionych przed dniem 20 lipca 1964 r., który to zarzut został przez S.N. uwzględniony, pozostałe zarzuty tych rewizji uznano za niezasadne, a w szczególności:1. Co do oskarżonego Edwarda M.Edward M., dokonując włamania do kasy Stoczni w G., miał już za sobą bogatą przeszłość kryminalną, dokonując kilkudziesięciu włamań bądź usiłowań włamań do placówek handlu uspołecznionego i zakładów żywienia zbiorowego. Włamanie dokonane zostało w zmowie z kilku innymi sprawcami, co zwiększa stopień niebezpieczeństwa społecznego jego czynu. Wyrządzona szkoda jest szkodą dużych rozmiarów, bo sięga kwoty blisko 300.000 zł. Uwzględniając powyższe okoliczności - wymierzonej mu kary 12 lat więzienia i 100.000 zł z karami dodatkowymi nie uznano za rażąco surową. Za włamanie zaś do PDT w G. karę więzienia wymierzono mu w najniższym ustawowym wymiarze. Wobec tego, że w 20 wypadkach kary po 2 lata więzienia zostały mu złagodzone o połowę, dobrodziejstwo amnestii powinno było znaleźć realne odzwierciedlenie w wymiarze kary łącznej i dlatego karę tę złagodzono przy zastosowaniu pełnej absorpcji.2. Co do oskarżonego Andrzeja S.Zarzut błędnej oceny okoliczności faktycznych przyjętych za podstawę do skazania Andrzeja S. za przestępstwa opisane w pkt X i XI aktu oskarżenia nie jest zasadny z następujących powodów:Andrzej S. przyznał się w śledztwie do tego, że wspólnie z Edwardem M. i Romanem K. dokonał włamania do Urzędu Pocztowego w S. i że usiłował dokonać włamania i kradzieży do lokalu gospody "Wczasowa" w tejże miejscowości. Wyjaśnienia Andrzeja S. potwierdzili w śledztwie zarówno Edward M., jak i Roman K., szczegółowo przedstawiając okoliczności, w jakich przestępstwa te zostały przez nich dokonane. Oskarżony Andrzej S., odwołując na rozprawie swe wyjaśnienia ze śledztwa, nie podał przyczyn tego odwołania, argument zaś, że gdyby brał udział w tych włamaniach, to by się do tego przyznał, skoro przyznał się do innych poważniejszych, nie jest przekonywający, zwłaszcza przy uwzględnieniu zeznań świadka K., który zeznał, że krytycznej nocy widział trzech mężczyzn kręcących się około gospody i urzędu pocztowego. Z powyższego wynika, że z Edwardem M. i Romanem K. był tam jeszcze trzeci mężczyzna, a tym trzecim nie był nikt inny jak właśnie Andrzej S., do czego się zresztą sam w śledztwie przyznał.Kary za włamanie do kasy Stoczni w G. nie uznano za rażąco surową z tych samych powodów co w stosunku do Edwarda M., gdyż Andrzej S. też miał już za sobą bogatą przeszłość kryminalną, dokonując poprzednio kilkudziesięciu włamań bądź usiłowań włamań.Łączną karę złagodzono mu do takiej samej wysokości (i z tych samych powodów) co Edwardowi M.3. Co do oskarżonego Kazimierza B.Sąd Wojewódzki, wbrew twierdzeniu rewizji, prawidłowo i logicznie ocenił dowody zebrane przeciwko oskarżonemu Kazimierzowi B. ocena ta pozostaje pod ochroną art. 9 k.p.k.Rewizja, poza polemiką z prawidłowymi ustaleniami Sądu, nie przytacza żadnych argumentów mogących podważyć te ustalenia lub podważyć ocenę dowodów dokonaną przez Sąd.Nie jest zgodne z rzeczywistością twierdzenie rewizji, jakoby wszyscy współoskarżeni pomawiający oskarżonego Kazimierza B. w śledztwie odwołali na rozprawie swe pomówienia. Wprawdzie oskarżony Edward C. zmienił swe wyjaśnienia w stosunku do oskarżonego Kazimierza B., jeśli chodzi o udział tego oskarżonego we włamaniu do kasy Stoczni w G. jednakże na rozprawie potwierdził swe wyjaśnienia co do udziału oskarżonego Kazimierza B. we włamaniach do gospody Gminnej Spółdzielni "Samopomoc Chłopska" "N." w S. (zarzut pod pkt IV konkluzji aktu oskarżenia), we włamaniu do gospody GS "Samopomoc Chłopska" "S." w S. (zarzut pod pkt V) i we włamaniu do sklepu spożywczego GS "Samopomoc Chłopska" w N. (zarzut pod pkt VI).Karę łączną złagodzono mu do 8 lat więzienia nie dlatego, że jakoby w stosunku do orzeczonej wyrokiem kary lat 9 byłaby ona karą rażąco surową, lecz dlatego, że utrzymanie tej kary w wysokości orzeczonej przez Sąd naruszałoby zasadę wewnętrznej sprawiedliwości wyroku w porównaniu z karami wymierzonymi dwóm pierwszym oskarżonym i oskarżonemu Romanowi K., którzy mają na swym koncie dużo więcej włamań.Oskarżonemu Romanowi K. i Czesławowi R. złagodzono kary łączne na skutek złagodzenia z mocy amnestii szeregu kar orzeczonych za przestępstwa popełnione przed dniem 20 lipca 1964 r.Ze względu na powyższe orzeczono jak w sentencji.
Powiązane orzeczenia
- IV KR 336/84 1985-01-22Czy odstąpienie od dokonania przestępstwa z powodu zewnętrznych przeszkód (zamknięta brama, obecność innej osoby) może być uznane za dobrowolne odstąpienie od popełnienia przestępstwa w rozumieniu art. 13 k.k.?
- II K 741/57 1957-11-22Czy odstąpienie od popełnienia przestępstwa, które nastąpiło po otrzymaniu umówionego znaku od współsprawcy, może być uznane za dobrowolne odstąpienie od zamiaru popełnienia przestępstwa w rozumieniu art. 25 k.k.?
- II KR 50/67 1967-07-08Czy dobrowolne odstąpienie od usiłowania zabójstwa na podstawie art. 25 k.k. wyklucza przypisanie sprawcy odpowiedzialności za inne przestępstwo, takie jak narażenie życia pokrzywdzonego na bezpośrednie niebezpieczeństwo…
- III KK 44/22 2022-03-10Czy odstąpienie od popełnienia przestępstwa, które nastąpiło w wyniku zewnętrznych okoliczności, może być uznane za dobrowolne odstąpienie w rozumieniu art. 15 § 1 k.k. i skutkować umorzeniem postępowania?
- I KR 71/69 1969-06-08Czy odstąpienie od popełnienia przestępstwa jest dobrowolne, jeśli sprawca nabył przedmiot przestępstwa, ale go nie użył, a następnie zniszczył z powodu nieudolnego przerobienia, żądając jednocześnie dostarczenia lepiej…
Powołane przepisy
art. 2 § 2art. 375art. 3 ust. 1art. 1 § 1art. 23 § 1 KKart. 7 § 1art. 6art. 76art. 3311 § 1 KPKart. 27 KKart. 8art. 25 KK
Źródło: Baza Orzeczeń Sądu Najwyższego (sn.pl), pozyskano 17.07.2026.