III KR 258/72

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia dr K. Mioduski (sprawozdawca). Sędziowie: J. Gaj, A. Żylewicz.Prokurator Prokuratury Generalnej: K. Kraft.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu sprawy Kazimierza N., Stanisława W., Ryszarda M. i Pawła S., oskarżonych z art. 168 § 2 k.k., z powodu rewizji wniesionej przez prokuratora od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Zielonej Górze z dnia 30 czerwca 1972 r.utrzymał w mocy zaskarżony wyrok (...).Uzasadnienie faktyczneSąd Wojewódzki w Zielonej Górze po rozpoznaniu sprawy a) Kazimierza N., b) Stanisława W., c) Ryszarda M., oskarżonych o to, że:1) dnia 19 września 1971 r. w Ł., działając wspólnie, usiłowali dokonać czynu nierządnego na osobie Krystyny K. obezwładniając ją, przewracając i dusząc, lecz zamierzonego skutku nie osiągnęli, gdyż pokrzywdzona wyrwała się i wzywała pomocy, tj. o czyn określony w art. 168 § 2 k.k. w związku z art. 11 § 1 k.k., orazd) Pawła S., oskarżonego o to, że:2) w czasie, miejscu i okolicznościach, jak opisano w pkt 1, będąc uprzednio karany za pobicie, przed upływem 5 lat od odbycia ponad 6 miesięcy kary pozbawienia wolności, używając przemocy, dusząc i obezwładniając Krystynę K., usiłował dokonać na niej czynu nierządnego, lecz zamierzonego skutku nie osiągnął, gdyż pokrzywdzona wyrwała się, wzywała pomocy i oświadczyła, iż jest zarażona wenerycznie, tj. o czyn określony w art. 168 § 1 k.k. w związku z art. 11 § 1 i art. 60 § 1 k.k. - wyrokiem z dnia 30 czerwca 1972 r.:I) oskarżonych Pawła S., Kazimierza N., Stanisława W. i Ryszarda M. uznał za winnych tego, że dnia 19 września 1971 r. w Ł., działając w zamiarze odbycia stosunku płciowego i usiłując odbyć zbiorowe stosunki płciowe z Krystyną K., każdy z nich szarpał ją, uczestniczył w powaleniu jej na ziemię, a oskarżony Paweł S. także bił rękoma po ciele, przez co naruszyli nietykalność cielesną pokrzywdzonej, popełniając przestępstwo określone w art. 182 § 1 k.k., w związku bowiem z dobrowolnym odstąpieniem przez oskarżonych od dokonania zbrodni określonej w art. 168 § 2 k.k. nie podlegają karze zgodnie z art. 13 § 1 k.k. za przestępstwo zarzucone aktem oskarżenia, a za czym określony w art. 182 § 1 k.k., i skazał Ryszarda M. na karę 3 miesięcy ograniczenia wolności, Stanisława W. na karę 6 miesięcy pozbawienia wolności, Kazimierza N. na karę 7 miesięcy pozbawienia wolności, a Pawła S. także na podstawie art. 182 § 1 k.k. i w związku z art. 60 § 1 k.k. na karę 8 miesięcy pozbawienia wolności;II) na podstawie art. 33 § 2 pkt 2 i art. 34 § 1 k.k. nałożył na oskarżonego Ryszarda M. obowiązek wykonania nieodpłatnie dozorowanej pracy na cele publiczne w wymiarze 20 godzin w stosunku miesięcznym, wskazanej przez prezydium gminnej rady narodowej właściwej według miejsca zamieszkania tego oskarżonego;III) na podstawie art. 83 § 1 k.k. zaliczył oskarżonym Pawłowi S., Kazimierzowi N. i Stanisławowi W. na poczet orzeczonej w stosunku do każdego z nich kary pozbawienia wolności areszt tymczasowy od dnia 15 października 1971 r. do dnia 30 czerwca 1972 r. i orzeczone kary uznał za odbyte;IV) na podstawie art. 362 § 2 k.p.k. wniesione powództwo cywilne postawił bez rozpoznania.Powyższy wyrok zaskarżył w całości Prokurator Powiatowy w Strzelcach Krajeńskich, zarzucając w rewizji błąd w ustaleniach faktycznych polegający na przyjęciu, że oskarżeni odstąpili od dokonania zbrodni określonej w art. 168 § 2 k.k. dobrowolnie, i wnosząc o zmianę zaskarżonego wyroku przez uznanie wszystkich oskarżonych za winnych popełnienia czynów zarzucanych im w akcie oskarżenia oraz wymierzenie im za to odpowiednich kar. W uzasadnieniu rewizji Prokurator ten wywodzi, że sąd pierwszej instancji prawidłowo ustalił przebieg zajścia, jednakże mylnie ocenił odstąpienie oskarżonych od zamiaru zgwałcenia Krystyny K. jako dobrowolne. Gdy bowiem oskarżeni Kazimierz N., Stanisław W. i Ryszard M. przewrócili pokrzywdzoną próbując zdjąć jej spodnie, ta wyrwała się i wzywała pomocy stojącego obok oskarżonego Pawła S., który podniósł ją z ziemi, uniemożliwiając w ten sposób pozostałym odbycie stosunku płciowego. Oskarżeni zostali więc zmuszeni do odstąpienia od usiłowania zachowaniem się oskarżonego Pawła S., które wywołało u nich przekonanie o niemożności dokonania zamierzonego czynu. Natomiast z oskarżonym Pawłem S. Krystyna K. wprawdzie zdecydowała się na odbycie stosunku płciowego i nawet w tym celu sama zdjęła spodnie, lecz tuż przed odbyciem stosunku oświadczyła oskarżonemu Pawłowi S., że jest chora wenerycznie. Ta właśnie wiadomość była okolicznością, która wpłynęła w sposób decydujący na wolę oskarżonego Pawła S. w kierunku odstąpienia od zamiaru, a zatem odstąpienia tego nie można uznać za dobrowolne w rozumieniu art. 13 k.k.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Argumenty przytoczone w rewizji nie przekonują, aby Sąd Wojewódzki błędnie zastosował względem oskarżonych dobrodziejstwo przewidziane w art. 13 § 1 k.k., w myśl którego nie podlega karze za usiłowanie ten, kto dobrowolnie odstąpił od czynu.Nie traci cechy dobrowolności odstąpienie od nie zakończonego usiłowania pod wpływem dezaprobaty czynu wyrażonej przez osobę trzecią, jeżeli sprawca nie musiał poddać się wspomnianemu wpływowi, który w świetle doświadczenia życiowego nie stanowił przyczyny decydującej o odstąpieniu, lecz tylko stwarzał jeden z bodźców do rezygnacji z przestępnego zamierzenia.Postawa oskarżonego Pawła S., który w pewnym momencie zajścia odstąpił od wspólnego stosowania przemocy względem pokrzywdzonej, a nawet podnosząc ją z ziemi w jakimś sensie udzielił jej ochrony, nie była dla pozostałych trzech oskarżonych czynnikiem, który, jak utrzymuje rewizja prokuratora, zmuszał ich do odstąpienia od zamiaru odbycia stosunku płciowego z Krystyną K. Wspomniana postawa była, w świetle życiowego doświadczenia, bodźcem, który poruszył w oskarżonych Kazimierzu N., Stanisławie W. i Ryszardzie M. ludzkie uczucia i skłonił ich do porzucenia zamiaru dokonania zbrodni określonej w art. 168 § 2 k.k. Gdyby oskarżeni ci zachowali wolę dokonania zbiorowego zgwałcenia, mogli tę wolę realizować nadal - mimo postawy oskarżonego Pawła S., zwłaszcza że nie ma żadnej pewności, czy Paweł S. w takim wypadku przeciwstawiałby się czynnie zamierzeniom pozostałych oskarżonych.Pokonanie zaś oporu pokrzywdzonej leżało niewątpliwie w granicach możliwości trzech zdrowych, dorosłych mężczyzn, zwłaszcza ze względu na czas i miejsce zajścia (pora nocna na odludziu).Jeżeli zaś chodzi o drugi fragment zajścia (pomiędzy pokrzywdzoną a samym oskarżonym Pawłem S.), to gdyby uznać, że odstąpienie od zamiaru odbycia stosunku płciowego pod wpływem oświadczenia kobiety, iż jest wenerycznie chora, nie jest odstąpieniem dobrowolnym, nie ma podstawy do odpowiedzialności karnej oskarżonego Pawła S. za usiłowanie zgwałcenia, skoro o zgwałceniu - ze względu na zgodę i postawę Krystyny K. wyrażającą się w dobrowolnym zdjęciu garderoby - w ogóle nie może być mowy.Z tych motywów, uznając zastosowanie przez Sąd Wojewódzki w niniejszej sprawie art. 13 § 1 k.k. za prawidłowe oraz zgodne ze względami polityki kryminalnej stanowiącymi rację tego przepisu (danie sprawcy możliwości odstąpienia od dokonania przestępstwa bez obawy poniesienia odpowiedzialności za jego usiłowanie), Sąd Najwyższy utrzymał zaskarżony wyrok, jako w pełni zasadny, w mocy.