III KR 308/74

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia J. Dankowski. Sędziowie: W. Komorniczak (sprawozdawca), J. Gaj. Prokurator Prokuratury Generalnej: S. Flasiński.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu sprawy Adolfa B., oskarżonego z art. 201, 200 § 1 oraz art. 266 § 1 k.k., z powodu rewizji wniesionej przez prokuratora od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Bydgoszczy - Ośrodek w Toruniu z dnia 16 lutego 1974 r.z m i e n i ł zaskarżony wyrok w ten sposób, że za czyn przypisany oskarżonemu Adolfowi B. obok wymierzonych mu kar 3 lat pozbawienia wolności i 50.000 zł grzywny w y m i e r z y ł mu ponadto na podstawie art. 42 § 1 k.k. karę dodatkową zakazu zajmowania w okresie 6 lat stanowiska radcy prawnego (...).Uzasadnienie faktyczneRewizja prokuratora jest zasadna tylko częściowo. Przepis art. 57 § 2 k.k. przewiduje możliwość zastosowania nadzwyczajnego złagodzenia kary w wyjątkowych szczególnie uzasadnionych wypadkach, kiedy nawet najniższa kara przewidziana za przypisane oskarżonemu przestępstwo byłaby niewspółmiernie surowa. Odnosi się to zwłaszcza do wypadków, gdy sprawca przestępstwa czyni starania o naprawienie szkody lub o jej zapobieżenie. Jest kwestią oczywistą, że naprawienie całej wyrządzonej szkody ma - jako podstawa do nadzwyczajnego złagodzenia kary - większe znaczenie niż samo staranie o jej naprawienie lub zapobieżenie. Skoro więc sąd pierwszej instancji trafnie ustalił, że oskarżony Adolf B. zwrócił w całości przywłaszczone sobie poprzednio pieniądze, nie można w tych warunkach zasadnie twierdzić, iż brak podstawy do zastosowania względem niego nadzwyczajnego złagodzenia kary, gdyż obrażałoby to przepis art. 57 § 2 k.k. Sąd pierwszej instancji, stosując względem oskarżonego Adolfa B. nadzwyczajne złagodzenie kary, orzekł zgodnie z przepisem art. 57 § 2 k.k., nie obrażając w niczym jego treści. Potwierdza to dotychczas ukształtowana linia orzecznictwa Sądu Najwyższego. Znalazło to bowiem wyraz w wielu orzeczeniach Sądu Najwyższego, a w szczególności: II KR 140/73, OSN wyd. Prok. Gen. 1974, z. 2, poz. 19; II KR 275/72, OSNKW 1973, z. 9, poz. 110; IV KR 249/72, Biulet. SN 1973, z. 2, poz. 26 i innych.W orzeczeniach tych Sąd Najwyższy wyraził pogląd, że zwrot zagarniętej kwoty w całości lub w części albo nawet w granicach osiągniętej korzyści majątkowej przez sprawcę stanowi istotną okoliczność do zastosowania nadzwyczajnego złagodzenia kary w myśl art. 57 § 2 k.k. (...).Wyjątkowe, szczególnie uzasadnione wypadki wymienione w art. 57 § 2 k.k. polegają w szczególności na tym, że sprawca naprawił wyrządzoną przestępstwem szkodę i swoim dotychczasowym nienagannym życiem oraz zachowaniem się po popełnieniu przestępstwa daje podstawę do przyjęcia, że wymierzona mu kara, nawet nadzwyczajnie złagodzona, jest współmierna do stopnia jego winy, spełni swą rolę w zakresie społecznego oddziaływania oraz osiągnie cele wychowawcze i zapobiegawcze względem sprawcy przestępstwa.Przepisy kodeksu karnego regulujące stosowanie nadzwyczajnego złagodzenia kary na podstawie art. 57 § 2 k.k., a więc w wypadkach wyjątkowych i szczególnie uzasadnionych, nie przewidują ograniczeń w stosowaniu tego przepisu w stosunku do sprawców zagarnięcia mienia społecznego nawet dużej wartości, jeżeli tylko są spełnione inne warunki w przepisie tym przewidziane.Oskarżony Adolf B. naprawił w całości wyrządzoną w mieniu społecznym szkodę, zwracając przywłaszczone pieniądze. Do czasu popełnienia przestępstwa prowadził on nie tylko nienaganny tryb życia, ale w okresie służby w Wojsku Polskim oddał krajowi poważne usługi. Był wielokrotnie odznaczany, doznał poważnych obrażeń ciała na skutek katastrofy samolotu bojowego. Następstwa obrażeń odniesionych w katastrofie pozostawiły w organizmie oskarżonego trwały ślad w postaci encefalopatii pourazowej, wyrażającej się padaczką objawową i nieznacznie nasilonym zespołem psychoorganicznym stępiennym. W chwili dokonywania przypisanego mu przestępstwa oskarżony Adolf B. miał ograniczoną na skutek tego zdolność rozpoznania znaczenia czynu i kierowania swym postępowaniem w stopniu nieznacznym. Ma to oczywiście wpływ na ocenę winy oskarżonego Adolfa B.Na rozprawie oskarżony przyznał się do zarzuconego mu czynu i wykazał skruchę. Świadczy to, iż proces reedukacji został już rozpoczęty przed wymiarem kary, a postawa zaprezentowana przez oskarżonego Adolfa B. pozwala na przyjęcie, iż wymierzona mu kara spełni swą ustawową rolę.Ocena sądu pierwszej instancji w tym zakresie nie budzi zastrzeżeń, jest prawidłowa. Konsekwencją tych wszystkich okoliczności było trafne zastosowanie w stosunku do oskarżonego Adolfa B. nadzwyczajnego złagodzenia kary.Wymieniona w rewizji prokuratora okoliczność obciążająca, jak np. ogromna pomysłowość w zakresie sposobów zagarnięcia pieniędzy wyrażająca się w fałszowaniu pokwitowań, nie ma w zasadzie tu istotnego znaczenia, gdyż fałszowanie dokumentów stanowiło podstawę skazania z art. 266 § 1 k.k., natomiast sposób działania był niezwykle prosty i tylko brak systematycznej kontroli pozwolił oskarżonemu Adolfowi B. na kontynuację przez kilka lat przestępnej działalności.Trafne jest natomiast stanowisko prokuratora wyrażone w motywach rewizji, że oskarżony, pełniąc funkcję radcy prawnego pokrzywdzonych przedsiębiorstw, nadużył pokładanego w nim zaufania i obniżył autorytet tego ważnego dla gospodarki narodowej zawodu.Wychodząc z tego założenia, Sąd Najwyższy orzekł w stosunku do oskarżonego Adolfa B. karę dodatkową zakazu zajmowania stanowiska radcy prawnego przez okres 6 lat. Orzeczenie tej kary spełni swą wychowawczą i zapobiegawczą rolę, gdyż dalsze pełnienie przez oskarżonego odpowiedzialnej funkcji radcy prawnego mogłoby zagrażać interesowi gospodarczemu i społecznemu.Orzekając karę dodatkową zakazu zajmowania przez 6 lat stanowiska radcy prawnego, Sąd Najwyższy nie naruszył przepisu art. 57 § 4 k.k., mimo że równolegle nie orzekł kar dodatkowych pozbawienia praw publicznych i konfiskaty majątku.Przepis art. 57 § 4 k.k. bowiem należy tak rozumieć, że sąd, stosując nadzwyczajne złagodzenie kary, może odstąpić od wymierzenia kilku, a nawet wszystkich kar dodatkowych, może również odstąpić od wymierzenia jednej kary dodatkowej, co nie stoi na przeszkodzie orzeczeniu innej, jeżeli jest to pożądane ze względu na szczególne okoliczności danej sprawy, a zwłaszcza ze względu na cele zapobiegawcze i wychowawcze w stosunku do skazanego.Mając to na względzie, Sąd Najwyższy zmienił wyrok sądu pierwszej instancji, wymierzając oskarżonemu Adolfowi B. ponadto karę dodatkową zakazu zajmowania przez okres 6 lat stanowiska radcy prawnego.