III KR 340/85

Skład orzekającyPrzewodniczący: Sędzia SN St. Mirski.Sędziowie SN: R. Góral SW del. do SN St. Michałowski (spr.).Protokólant - D. Mikołajczyk.Przy udziale prokuratora Prokuratury Generalnej (...).SentencjaSąd Najwyższy w Warszawie Izba Karna na rozprawie po rozpoznaniu w dniu 14 października 1985 r. sprawy Z.S. oskarżonego z art. 11 § 1 k.k. w związku z art. 148 § 1 (...) z powodu rewizji, wniesionej przez prokuratora od wyroku Sądu Wojewódzkiego w P. z dnia 9 maja 1985 r. sygn. III K. 29/85.Zaskarżony wyrok zmienia w części dotyczącej orzeczenie o karze w ten sposób, że wymierza oskarżonemu 3 (trzy) lata pozbawienia wolności i zasądza od oskarżonego koszty postępowania rewizyjnego oraz 8.400 (osiem tysięcy czterysta) zł opłaty za obie instancje.Uzasadnienie faktyczneSąd Wojewódzki w P. po rozpoznaniu sprawy Z.S. oskarżonego o to, że:W dniu 3 grudnia 1984 r. w P., w zamiarze pozbawienia życia E.S. zadał jej ciosy nożem w klatkę piersiową po stronie lewej, brzuch i ramiona, powodując rany cięte i kłute powłok brzusznych, obu ramion i lewego przedramienia oraz ranę kłutą drążącą do jamy opłucnej z uszkodzeniem tętnicy międzyżebrowej i krwotokiem, zagrażającym jej zgonem, który nie nastąpił w związku udzielenia natychmiastowej pomocy lekarskiej.Wyrokiem z dnia 9 maja 1985 r. oskarżonego Z.S. uznał za winnego popełnienia tego, że:W dniu 3 grudnia 1984 r. w P. zadał E.S. ciosy nożem w klatkę piersiową po stronie lewej, brzuch i ramiona, powodując rany cięte i kłute powłok brzusznych, obu ramion i lewego przedramienia oraz ranę kłutą drążącą do jamy opłucnej z uszkodzeniem tętnicy międzyżebrowej i krwotokiem, powodując obrażenia zazwyczaj zagrażające życiu i za to na podstawie art. 155 § 1 pkt 2 k.k. skazał go na karę 1 (jednego) roku i 6 (sześciu) miesięcy pozbawienia wolności i zaliczył na jej poczet okres tymczasowego aresztowania.Od tego wyroku wniósł skargę rewizyjną (...).Rewizja wyrokowi temu zarzuciła błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za jego podstawę, a polegającą (...) bezzasadnym uznaniu, że oskarżony działał w zamiarze zadania obrażeń ciała, zagrażających życiu pokrzywdzonej podczas gdyż zgromadzony materiał dowodowy, a zwłaszcza zadanie pokrzywdzonej przez oskarżonego licznych ran (...) w brzuch i lewą część klatki piersiowej, które to obrażenia spowodowały zagrożenie jej życia przekonuje, iż oskarżony działał w zamiarze pozbawienia życia pokrzywdzonej, w nietrafnej ocenie, że w czasie dokonania czyn oskarżony znajdował się w stanie silnego wzburzenia wywołanego postawą byłej żony E., gdy tymczasem stan nietrzeźwości sprawcy, który w przeszłości wywołał u niego podobne reakcje i agresje świadczy, iż niedocenie tych ostatnich okoliczności doprowadziło w rzeczywistości do niesłuszne zakwalifikowania czynu oskarżonego z art. (...) k.k. i wymierzenie mu kary rażąco niskiej w stosunku do wysokiego stopnia społecznego niebezpieczeństwa przedmiotowego czynu.W konkluzji rewizja zawiera wniosek o zmianę zaskarżonego wyroku przez uznanie, że oskarżony Z.S. dopuścił się przestępstwa z art. 11 § 1 k.k. w związku z art. 148 § 1 k.k. oraz wymierzenie mu za ten czyn kary 10 lat pozbawienia wolności.Uzasadnienie skargi rewizyjnej podaje zwłaszcza (...). Pogląd Sądu Wojewódzkiego nie jest zasadny gdy przyjmie (...), że działanie oskarżonego zmierzało do zadania pokrzywdzonej obrażeń ciała zagrażających życiu i że było nieoczekiwane i gwałtowne reakcją emocjonalną, graniczącą w obronę konieczną. Tego rodzaju stanowisko, jak wywiodła rewizja (...) powstało w wyniku błędnej oceny materiału dowodowego przede wszystkim z tego względu, iż Sąd meriti nie docenił okoliczności, które wykazują, iż oskarżony już w przeszłości, w szczególności pod wpływem alkoholu podejmował wobec pokrzywdzonej działania zmuszające ją m.in. do nocowania poza domem, co w konsekwencji i przy uwzględnieniu ilości i rodzaju zadanych ran nożem wykazuje, że zamiarem oskarżonego było zabójstwo pokrzywdzonej.W tym stanie rewizja zaprezentowała pogląd, że stanowisko Sądu pierwszej instancji wyrażające się uznaniem działania oskarżonego za przestępstwo z art. 155 § 1 pkt 2 k.k. i wymierzenie niskiej kary, rażąco niewspółmiernie łagodnej do stopnia społecznego niebezpieczeństwa czynu sprawcy - nie może się ostać.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje.Rewizja o tyle okazała się skuteczną, że doprowadziła tylko do zmiany zaskarżonego wyroku w części dotyczącej orzeczenia o karze.Na podstawie całokształtu okoliczności ujawnionych w toku rozprawy głównej, trafnie ocenionych, Sąd Wojewódzki poczynił prawidłowe ustalenia faktyczne, doszedł do zasadnego wniosku o winie oskarżonego i słusznie zakwalifikował przypisany mu czyn.Nie ulega wątpliwości w sprawie, że do zasadniczych dowodów co do istoty zdarzenia można zaliczyć wyjaśnienie oskarżonego oraz opinie biegłych.Oskarżona bowiem skorzystała z prawa odmowy zeznań, a wobec tego w żadnym razie nie mogą one być brane pod uwagę przy rozstrzyganiu sprawy. Okoliczność odmowy zeznań nie może również wywołać jakichkolwiek poglądów przemawiających za lub przeciwko oskarżonemu (OSNKW (...) z. 4, poz. 53).Powyższe należało podkreślić z tego względu w przypadku jedynie bezpośrednie wiadomości o zdarzeniu mają i pokrzywdzona. A skoro za materiał dowodowy w omawianym zakresie mogły posłużyć wyjaśnienia oskarżonego, nie pomijając oczywiście dalszych dowodów, mniej lub więcej istotnych, jak to prawidłowo przyjął Sąd Wojewódzki, przeto wyjaśnienie to przeciwko którym brak jest dowodów przeciwnych słusznie zostały poczytane za przekonywający materiał do odtworzenia przedmiotu procesu ((...) 1975 z. 3-4, poz. 47).A zajście w ścisłym tego słowa znaczeniu rozegrało się w kuchni, gdzie doszło do tego, że oskarżony zadał pokrzywdzonej rany nożem stwierdzone u niej przez lekarza.Nie można zarazem pominąć tego, co zresztą wynika z opinii biegłych zarówno psychologa, jak i lekarzy psychiatrów, że działanie oskarżonego było nagłe i niespodziewany, tzn. było ono nieoczekiwane dla ofiary i dla sprawcy i że oskarżony w chwili czynu znajdował się pod wpływem silnego wzburzenia. Stwierdzeń tych nie sposób nie przyjąć za udowodnione, gdy dokona się oceny współżycia małżeńskiego osób biorących udział w zdarzeniu, a więc oskarżonego i pokrzywdzonej.Wprawdzie rewizja co do stanu psychicznego oskarżonego w czasie zajścia snuje odmienne wnioski, powołuje się na naganne postępowanie oskarżonego w przeszłości w stosunku do pokrzywdzonej i innych osób, ale okoliczności podane w skardze rewizyjnej nie są na tyle istotne, aby mogły zniweczyć powołane już opinie i oparte na nich ustalenia faktyczne wysnute zaś wnioski.Należy ponadto zaznaczyć, że w małżeństwie oskarżonego i pokrzywdzonej z uwagi na usposobienie każdego z małżeństw "pierwsza" osoba była pokrzywdzona. Charakter bowiem oskarżonego, jego osobowość, biegli określili jako bierno zależne. Natomiast sposób postępowania pokrzywdzonej trafnie Sąd Wojewódzki uznał jako despotyczny, co wynika z dowodów ocenionych w tym względzie i wskazanych w motywach zaskarżonego wyroku.Przechodząc z kolei do przebiegu zajścia, które zaistniało, jak już podano wyżej, w kuchni w której korzystała i pokrzywdzona i oskarżony, nie można nie wskazać na to, co zresztą pozostaje bezsporne, że oskarżony wszedł do tego pomieszczenia dopiero po pewnym czasie od chwili przyjścia do mieszkania. A postąpił zresztą tak a nie inaczej, bowiem uznał, że będzie mógł spokojnie przygotować sobie coś do zjedzenia i nie zastanie pokrzywdzonej w kuchni.Okazało się jednak, że pokrzywdzona była w tym pomieszczeniu i zareagowała w sposób, który można określić jako wypędzenie oskarżonego, oświadczając nadto i (...) i tak cię wyrzucę, gdyż złożyłam eksmisję". I niezależnie od tego trzymanym nożem kierowała się w stronę oskarżonego.Wówczas on wykręcił jej rękę w której trzymała nóż. Wskutek tego nóż upadł na podłogę, a oskarżony tymże narzędziem kilka razy uderzył w klatkę piersiową pokrzywdzoną, zadając jej kilka ran różnego rodzaju, z tym jedną drążącą do jamy opłucnej, z uszkodzeniem tętnicy międzyżebrowej, co spowodowało krwotok wewnętrzny zagrażający życiu E.S.Zgon pokrzywdzonej nie nastąpił na skutek natychmiastowego udzielenia jej pomocy lekarskiej. Oskarżony jako pierwszy i tuż po zadaniu ciosów spowodował wezwanie pogotowia ratunkowego, a sam natomiast - jak potrafił - ofiarę swojego działania, które to okoliczności pozostają bezsporne.Nie ulega wątpliwości, że oskarżony zadał pokrzywdzonej kilka ran nożem, tę najbardziej niebezpieczną w klatkę piersiową. Wprawdzie przytoczonych okoliczności nie można pominąć przy ocenie zamiaru oskarżonego, bowiem częstokroć mogą prawie jednoznacznie świadczyć o zamiarze sprawcy przestępstwa, ale nie można stracić z pola widzenia przy ocenie tego zamiaru i innych okoliczności czynu, ponieważ dopiero rozumienie całokształtu przesłanek zdarzenia pozwala zasadnie ustalić, jaki był rzeczywisty zamiar sprawcy (OSNKW 1974, z. 9, poz. 170).W szczególności nie można nie dążyć do odtworzenia procesu motywacyjnego zachodzącego w psychice oskarżonego, co z konieczności opierać się musi m.in. na osobowości oskarżonego, jego zachowaniu się względem otoczenia i postępowania w różnych sytuacjach życiowych (OSNKW 1972, z. 12, poz. 222).A zapewne rozważenie takich przesłanek, które już zostały przytoczone i mając na uwadze przebieg zdarzenia, które rozegrało się bez świadków miedzy byłymi małżonkami, którego prawidłowość odtworzenia nie nasuwa zastrzeżeń - nie można w przypadku przyjąć, by oskarżony kierował się zamiarem zabójstwa E.S.Odmienne stanowisko zaprezentowane w rewizji wniesionej na niekorzyść oskarżonego w przedstawionej sytuacji dowodowej nie mogło się ostać.Postanowienie dowodowe zostało przeprowadzone dokładnie i wyczerpująco. Sąd meriti w sposób wnikliwy dokonał oceny istotnych okoliczności sprawy i doszedł do uzasadnionego poglądu, że działanie oskarżonego wyczerpało ustalony stan faktyczny określony w k.p.k.Rewizja dysponując tym samym materiałem dowodowym wysnuła zaś pożądany przez siebie wniosek w przedmiocie zamiaru sprawcy. Nie wykazała jednak błędu logicznego (...) rzeczowego w postepowaniu Sądu Wojewódzkiego, takiego bowiem nie można się dopatrzeć. A zatem nie mogła doprowadzić do założonego przez siebie celu w przedmiotowym względzie.Bo przecież swobodna ocena dowodów zastrzeżona została dla sądu i pozostaje, jak wiadomo, pod ochroną przepisu art. 4 § 1 k.p.k. (OSNKW 1966, poz. 82; ONSKW (...) z. 5, poz. 58). A ponadto nie można nie podnieść, że wnioski sądu wysnute z materiału dowodowego swobodnie ocenionego nie muszą mieć charakteru wniosków zgłaszających bezwzględnie możliwość innego rozumowania; wystarcza bowiem by takie wnioski, oczywiście sądu, wynikały logicznie z przesłanek, na których się opierają. A w przypadku rozumowania Sądu Wojewódzkiego spełnia właśnie przytoczone wskazanie (Zb.OSNKW 1936, z. V, poz. 206; OSNKW 1976, z. 10, poz. 100, str. 12).Ocena orzeczenia o karze, mając na uwadze okoliczności przemawiające przeciwko oskarżonemu i na jego korzyść, prowadzi do wniosku, że wymierzonej karze zasadnie został postawiony zarzut rażącej niewspółmiernie łagodności w rozumieniu art. 387 pkt 4 k.p.k.Nie nasuwa bowiem zastrzeżeń pogląd, że przestępstwo przeciwko zdrowiu należy do rzędów takich czynów, które z punktu widzenia społecznego uważane są za wymagające zdecydowanego ich zwalczaniu także przy pomocy odpowiedniego karania.Przestępstwo popełnione przez oskarżonego zagrożone jest karą pozbawienia wolności od roku do lat 10. A wobec tego wymiar kary w wysokości jednego roku i sześciu miesięcy pozbawienia wolności, a więc prawie w dolnej granicy sankcji nie może być poczytany za współmierny do stopnia społecznego niebezpieczeństwa czynu przypisanego oskarżonemu. Zwłaszcza zaś z tego względu, ze tak niska kara nie może znaleźć społecznej akceptacji, bowiem nie spełnia w szczególności celu w zakresie spełnionego oddziaływania.Nie tracąc zatem z pola widzenia przesłanek korzystnych i niekorzystnych dla oskarżonego, przytoczonych w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku w podkreśleniu jednak, że oskarżony zadał pokrzywdzonej kilka ran, a w chwili czynu był pod wpływem alkoholu i uwzględniając w dostatecznej mierze funkcję prewencji ogólnej kary należało orzec karę w rozmiarze uwidocznionym w części dyspozytywnej, która to kara przekonuje, że zdolna jest spełnić zadanie stawiane przed karą.Orzeczenie o kosztach postępowania odwoławczego i opłacie za obie instancje opiera się na art. 547 § 1 k.p.k. i art. 10 ust. 1 ustawy o opłatach w sprawach karnych.Z przytoczonych powodów Sąd Najwyższy orzekł jak w części dyspozytywnej wyroku.