III KR 95/74

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia K. Grzebuła. Sędziowie: M. Paluch, W. Komorniczak (sprawozdawca). Prokurator Prokuratury Generalnej: S. Flasiński.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu sprawy Haliny P. i Cecylii Z. oskarżonych z art. 202 § 2 k.k., oraz Bronisławy T., oskarżonej z art. 202 § 1 k.k., z powodu rewizji wniesionej przez obrońców oskarżonych od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Zielonej Górze z dnia 21 grudnia 1973 r.,1) u t r z y m a ł w mocy zaskarżony wyrok (...);2) na podstawie art. 3 ust. 3 lit. a ustawy z dnia 18 lipca 1974 r. o amnestii (Dz. U. Nr 27, poz. 159) wymierzone oskarżonym Halinie P. i Cecylii Z. kary pozbawienia wolności złagodził do połowy, tj. do 2 lat i 6 miesięcy każdej z nich (...).Uzasadnienie faktyczneNiezasadna jest rewizja obrońcy oskarżonej Haliny P., a zwłaszcza niesłuszny jest zarzut zawarty pod lit. a rewizji i opisany szerzej w pkt 1 jej uzasadnienia, że sąd pierwszej instancji przypisał oskarżonej nie znaną kodeksowi formę przestępnego działania. Z wyroku wynika, że sąd pierwszej instancji przypisał oskarżonym Halinie P. i Jadwidze S., iż "(...) działając w warunkach przestępstwa ciągłego i w porozumieniu z innymi jeszcze osobami (...) uczestniczyły w zagarnięciu co najmniej 123.000 zł (...)". Wbrew twierdzeniom autora rewizji nauka prawa zna i akceptuje pojęcie współsprawstwa w znaczeniu użytym w art. 16 k.k. Polega ono właśnie na wspólnym działaniu z inną osobą przy popełnieniu przestępstwa (...).Skoro wiec sąd pierwszej instancji w określeniu czynu przypisanego oskarżonej Halinie P. użył słów: "działając w porozumieniu z innymi osobami (...) uczestniczyła w zagarnięciu co najmniej 123.000 zł", czyn ten opisał prawidłowo, podkreślając jej działanie wspólnie z innymi osobami w zagarnięciu tej kwoty, oczywiście w warunkach art. 202 § 2 k.k.Nietrafny jest również pogląd autora rewizji, że oskarżona Halina P., nie będąc pracownikiem poszkodowanych Zakładów Mięsnych w G., nie mogła popełnić przypisanego jej czynu.Przepis art. 202 k.k. nie wymaga, aby podmiotem przestępstwa był jedynie pracownik jednostki gospodarki uspołecznionej, na której szkodę zagarnia mienie w warunkach przewidzianych w tym przepisie. Podmiotem tego przestępstwa może być również inna osoba, nie zatrudniona w tej jednostce, byleby wykorzystując działalność tej jednostki w porozumieniu z innymi osobami, a w tym i z pracownikami danej jednostki, zagarniała mienie na szkodę tej jednostki albo nabywców lub dostawców. Czyn przypisany oskarżonej Halinie P. spełnia wszystkie te warunki, trafnie więc jest zakwalifikowany z art. 202 § 2 k.k.Słusznie stwierdza sąd pierwszej instancji, że główną kwestią wymagającą rozstrzygnięcia było ustalenie wartości mienia, w którego zagarnięciu współdziałały oskarżone. Sąd ten trafnie przyjął, że oskarżona Halina P., działając wspólnie z innymi osobami w warunkach określonych w art. 202 § 2 k.k., uczestniczyła w zagarnięciu 123.000 zł na szkodę Zakładów Mięsnych w G. Znalazło to wyraz w motywach wyroku. Ustaleń tych, gdy chodzi o stronę przedmiotową przestępstwa, nie kwestionuje nawet obrońca. Podnosi on natomiast zarzut dotyczący podmiotowej strony przestępstwa, mianowicie że oskarżona nie wiedziała, iż uczestniczy w zagarnięciu mienia znacznej wartości. Powoływanie się obrońcy na okoliczności wzięte za podstawę do ustalenia wartości mienia, w którego zagarnięciu brały udział oskarżone Bronisława T. i Barbara F., nie może mieć zastosowania do sytuacji oskarżonej Haliny P. O znacznej wartości zagarniętego mienia w rozumieniu art. 202 § 2 k.k. decyduje przede wszystkim strona przedmiotowa przestępstwa, a więc wartość rzeczywista mienia. Natomiast strona podmiotowa przestępstwa jest spełniona nawet wówczas, gdy sprawca przewiduje, że wartość zagarniętego mienia może być znaczna, i na to się godzi. Przy czym zamiar bezpośredni sprawcy odnosi się do samego zagarnięcia, natomiast znaczna wartość tego mienia może być objęta zamiarem ewentualnym. Odmienność sytuacji oskarżonej Haliny P., jeśli chodzi o ustalenie świadomości co do wartości zagarniętego mienia, polega na tym, że oskarżone Bronisława T. i Barbara F. były poinformowane przez oskarżoną Halinę P., iż kwoty na blankietach rachunków, dostarczonych przez obie te oskarżone, nie będą wyższe od 1.000 zł. Tę okoliczność - przy braku innych dowodów - sąd pierwszej instancji przyjął za podstawę ustalenia wartości mienia, w którego zagarnięciu oskarżone te uczestniczyły. Natomiast oskarżona Halina P. wiedziała o tym, że rachunki w liczbie 64 były wystawiane na wyższe kwoty, ponieważ pierwsze rachunki wystawiała ona sama. Opiewały one na kwoty od 1.800 do 2.512 zł. Co do rachunku wystawionego przez oskarżoną Teresę D., a doręczonego przez oskarżoną Halinę P. kwota w nim wymieniona wyniosła 3.025 zł. W tych warunkach są pełne podstawy do przyjęcia, że oskarżona co najmniej zdawała sobie z tego sprawę, iż wartość mienia społecznego, w którego zagarnięciu uczestniczyła, mogła być znaczna, i że z tym się godziła. Wnioskowane przez obrońcę porównanie rachunków nie może mieć żadnego znaczenia przy ustalaniu winy oskarżonej Haliny P., skoro się uwzględni, że tylko ta oskarżona była bezpośrednim dostawcą wszystkich fikcyjnych rachunków albo blankietów, na których były wypisane zakupy, a których w rzeczywistości nie było, o czym oskarżona Halina P. dobrze wiedziała. Uzasadnienie prawneUwzględniając wymienione okoliczności, Sąd Najwyższy uznał, że sąd pierwszej instancji prawidłowo ustalił wartość mienia, w którego zagarnięciu uczestniczyła oskarżona Halina P., i trafnie zastosował ocenę prawną przypisanego jej czynu. Niezasadne są zarzuty rewizji obrońcy oskarżonej Cecylii Z. Nietrafny jest pogląd autora rewizji, że sąd niesłusznie przypisał oskarżonej Cecylii Z. współdziałanie z innymi jeszcze oskarżonymi poza Haliną P. i Jadwigą S. Działanie w porozumieniu z innymi osobami w myśl art. 202 k.k. nie polega wyłącznie na wspólnym wykonywaniu technicznym wszystkich czynności często skomplikowanego mechanizmu przestępnego, ale na wykonywaniu chociażby części tych czynności ze świadomością, że stanowią one integralną część tego mechanizmu, w którym biorą udział jeszcze inne osoby. Rewizja nie kwestionuje działania oskarżonej Cecylii Z. z oskarżonymi Haliną P. i Jadwigą S., chociaż stanowi to wystarczającą podstawę do przyjęcia działania w porozumieniu z innymi osobami, kwestionuje natomiast działanie w porozumieniu z Barbarą F. i Bronisławą T. Nie ulega najmniejszej wątpliwości, że oskarżona Cecylia Z. - wystawiając fikcyjne rachunki łącznie na sumę 31.427 zł - rachunki na 14.242 zł wystawiła na blankietach uzyskanych za pośrednictwem Haliny P. od oskarżonej Barbary F., a na 8.915 zł na blankietach uzyskanych w ten sam sposób od oskarżonej Bronisławy T. Niezależnie od tego oskarżona Cecylia Z. akceptowała do wypłaty wystawione w znacznej części fikcyjne rachunki przez oskarżoną Jadwigę S. na łączną kwotę 116.727 zł, z czego na blankietach dostarczonych przez Barbarę F. na kwotę 56.104 zł, a na blankietach dostarczonych przez Bronisławę T. - na kwotę 27.893 zł. W tych warunkach są pełne podstawy do przypisania oskarżonej Cecylii Z. działania w porozumieniu z wymienionymi oskarżonymi, niezależnie od tego, czy je osobiście znała i kontaktowała się z nimi bezpośrednio, czy też pośrednio, jak w przedmiotowej sprawie za pośrednictwem oskarżonej Haliny P. Wystawianie i akceptowanie fikcyjnych rachunków na blankietach dostarczonych przez oskarżone Barbarę F. i Bronisławę T. świadczy o tym, że oskarżona Cecylia Z. wiedziała, iż w mechanizmie przestępnym biorą udział te osoby, godziła się z tym i fakt ten akceptowała. W przeciwnym bowiem wypadku nie mogło dojść do przestępstwa, ponieważ brakłoby blankietów do wystawiania fikcyjnych rachunków (...).