III KRN 34/75

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia M. Paluch (sprawozdawca). Sędziowie: A. Żylewicz, M. Krydus.Prokurator Prokuratury Generalnej: F. Pasturczak.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu sprawy Jerzego J., skazanego z art. 201 k.k. i art. 86 § 1 w związku z art. 25 § 1 pkt 2 i 3 u.k.s., z powodu rewizji nadzwyczajnej wniesionej przez Prokuratora Generalnego PRL na korzyść skazanego od postanowienia Sądu Wojewódzkiego w Bydgoszczy - Ośrodek w Toruniu z dnia 6 maja 1975 r., nie uwzględniającego zażalenia prokuratora na postanowienie tego Sądu z dnia 28 grudnia 1974 r., postanowił:zmienić zaskarżone postanowienie w ten sposób, że łączny czas trwania kar zastępczych - 1.000 dni i 200 dni pozbawienia wolności za nieściągalne grzywny nie może przekroczyć 3 lat (...).Uzasadnienie faktycznePrawomocnym wyrokiem Sądu Wojewódzkiego w Bydgoszczy - Ośrodek w Toruniu z dnia 23 listopada 1972 r. oskarżony Jerzy J. skazany został za pozostające w zbiegu przestępstwa przewidziane w art. 201 k.k. oraz w art. 86 § 1 w związku z art. 25 § 1 pkt 2 i 3 u.k.s. na stosowne kary pozbawienia wolności oraz na kary grzywny w wysokości 10.000 zł i 20.000 zł, z zamianą na wypadek nieuiszczenia ich w terminie na zastępcze kary pozbawienia wolności 1.000 dni oraz 200 dni, przyjmując, że równoważnikiem jednego dnia pozbawienia wolności jest 100 zł grzywny.Wobec bezskuteczności egzekucji orzeczonych wyżej grzywien wymieniony Sąd Wojewódzki w składzie jednoosobowym postanowieniem z dnia 28 grudnia 1974 r. zarządził wykonanie zastępczej kary pozbawienia wolności w wymiarze 1.200 dni. Kolejność wykonania obu kar zastępczych, co w sumie dało 1.200 dni pozbawienia wolności, potwierdził ten Sąd dodatkowym postanowieniem z dnia 5 marca 1975 r. Orzeczenie to zakwestionował prokurator w zażaleniu z dnia 11 marca 1975 r., wnosząc o jego zmianę i stwierdzenie, że łączny czas trwania zastępczych kar pozbawienia wolności nie może przekroczyć 3 lat.Sąd Wojewódzki w Bydgoszczy - Ośrodek w Toruniu w składzie trzech sędziów postanowieniem z dnia 6 maja 1975 r. nie uwzględnił wniesionego zażalenia.Postanowienie z dnia 6 maja 1975 r. i utrzymane nim w mocy postanowienie z dnia 28 grudnia 1974 r. zaskarżył rewizją nadzwyczajną Prokurator Generalny PRL na korzyść skazanego Jerzego J.Postanowieniom tym rewizja zarzuca obrazę art. 28 § 2 zdanie drugie u.k.s. i art. 37 § 2 k.k., polegającą na tym, że sąd wbrew zasadzie stanowiącej, że: "Łączny czas trwania zastępczych kar pozbawienia wolności zamiast kar grzywny (...) nie może przekroczyć lat 3", orzekł, iż podlegają kolejnemu wykonaniu obydwie kary zastępcze, zamiast kar grzywny, w łącznym czasie 1.200 dni pozbawienia wolności.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Obowiązująca sądy przy wyrokowaniu zasada niełączenia w karę łączną dwu lub więcej kar grzywny, orzeczonych oddzielnie za przestępstwa skarbowe, a także w razie zbiegu przestępstwa przewidzianego w kodeksie karnym z przestępstwem skarbowym, nie może rzutować na sytuację związaną z wykonaniem kary w tych wypadkach, gdy zamiast orzeczonych grzywien wchodzą w rachubę zastępcze kary pozbawienia wolności. W tym bowiem zakresie art. 28 § 2 zdanie drugie u.k.s. wyraźnie stwierdza, że: "Łączny czas trwania zastępczych kar pozbawienia wolności zamiast kar grzywny wymierzonych za kilka przestępstw skarbowych nie może przekroczyć lat 3", a art. 37 § 2 k.k. wyraźnie stanowi, że zastępcza kara pozbawienia wolności nie może przekroczyć 3 lat.Przytoczone przepisy obydwu ustaw dowodzą, że ich myślą przewodnią była pełna korelacja rozwiązań dotyczących zagadnienia zastępczej kary pozbawienia wolności.Za jednolitością rozstrzygnięć w podobnych sytuacjach prawnych przemawia również interes społeczny. W tym kierunku zmierza też orzecznictwo Sądu Najwyższego dotyczące orzekania kary łącznej. Uchwała Sądu Najwyższego z dnia 26 października 1972 r. - VI KZP 40/72 (OSNKW 1973, z. 1, poz. 2) wyraża pogląd, że zbieżność przepisów art. 66 k.k. oraz art. 28 § 1 u.k.s. daje pełną podstawę do orzekania kary łącznej według zasad przyjętych w art. 67 i 69 k.k. oraz art. 28 u.k.s. także w tych wypadkach, gdy wchodzą w rachubę kary orzeczone za przestępstwa skarbowe oraz za zbiegające się z nimi jakiekolwiek inne przestępstwa. Wyjątkiem od tych zasad są zbiegające się kary grzywny, które ze względu na specyficzne uregulowanie w art. 28 u.k.s. nie mogą być łączone.W związku z tym należy zauważyć, że wspomniany wyjątkowy przepis art. 28 § 2 u.k.s. składa się z dwóch części. Zdanie stanowiące pierwszą część przepisu zawiera wyraźny zakaz łączenia w karę łączną zbiegających się grzywien, zdanie drugie natomiast dotyczy wspomnianego już wyżej łącznego czasu trwania zastępczych kar pozbawienia wolności. Ta część przepisu art. 28 § 2 dowodzi, że ustawa karna skarbowa, nastawiona na pełne egzekwowanie dolegliwości w postaci kar charakteru majątkowego, w wypadku bezskutecznej egzekucji grzywny i konieczności wykonania za kilka przestępstw skarbowych zastępczych kar pozbawienia wolności, rezygnuje z kumulowania takich kar, utrzymując jednak górną ich granicę w wysokości lat 3.Skoro takie unormowanie obowiązuje w zakresie przestępstw skarbowych, to nie wydaje się, by w interesie społecznym leżało odmienne określenie łącznego czasu trwania zastępczych kar pozbawienia wolności wówczas, gdy w zbiegu z przestępstwem skarbowym pozostaje jakiekolwiek inne przestępstwo nieskarbowe.W związku z tym, co wyżej powiedziano, przyjąć należy, że czas trwania kary zastępczej zamiast nieściągalnych grzywien - zarówno za kilka przestępstw skarbowych, jak i w razie zbiegu przestępstwa przewidzianego w kodeksie karnym z przestępstwem skarbowym - nie może przekroczyć 3 lat pozbawienia wolności (...).