IV KK 133/20

Sygn. akt IV KK 133/20 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 8 grudnia 2021 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Waldemar Płóciennik (przewodniczący) SSN Paweł Wiliński SSN Włodzimierz Wróbel (sprawozdawca) Protokolant Elżbieta Wawer przy udziale prokuratora Prokuratury Krajowej Jerzego Engelkinga w sprawie T. P. S. skazanego z art. 280 § 1 k.k. i art. 157 § 2 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k. i in. po rozpoznaniu w Izbie Karnej na rozprawie w dniu 8 grudnia 2021 r., kasacji, wniesionej przez obrońcę od wyroku Sądu Apelacyjnego w (…) z dnia 28 listopada 2019 r., sygn. akt II AKa (…), zmieniającego wyrok Sądu Okręgowego w P. z dnia 7 marca 2019 r., sygn. akt II K (…), 1) uchyla zaskarżony wyrok i sprawę przekazuje Sądowi Apelacyjnemu w (…) do ponownego rozpoznania w postępowaniu odwoławczym; 2) zasądza od Skarbu Państwa na rzecz adw. A. P., Kancelaria Adwokacka w J., kwotę 1476 zł (tysiąc czterysta siedemdziesiąt sześć złotych), w tym 23 % VAT, tytułem zwrotu kosztów pomocy 2 prawnej udzielonej skazanemu z urzędu w postaci sporządzenia i wniesienia kasacji oraz obrony w postępowaniu przed Sądem Najwyższym. UZASADNIENIE Wyrokiem Sądu Okręgowego w P. z dnia 7 marca 2019 r. (sygn. akt II K (…)) T. S. został uznany winnym czynów z art. 280 § 1 k.k. w zw. z art. 157 § 2 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k. w zw. z art. 31 § 2 k.k. oraz z art. 148 § 1 k.k. w zw. z art. 31 § 2 k.k., za które wymierzono mu karę łączną 12 lat pozbawienia wolności. Wyrok ten został utrzymany w mocy w zakresie sprawstwa i kary wyrokiem Sądu Apelacyjnego z dnia 28 listopada 2019 r. (sygn. akt II AKa (…)). Od powyższego prawomocnego orzeczenia kasację wniósł obrońca skazanego, zarzucając przedmiotowemu wyrokowi „rażące naruszenie przepisów prawa procesowego mogące mieć istotny upływ na jego treść, a mianowicie art. 433 § 2 k.p.k. w zw. z art. 170 § 1 pkt. 3 i 5 w zw. z art. 167 k.p.k. polegające na zaniechaniu dokonania przez Sąd Apelacyjny w (…) prawidłowej i wszechstronnej kontroli odwoławczej zaskarżonego wyroku przejawiające się w nierozważaniu wszystkich wniosków i zarzutów wskazanych w wywiedzionej przez obrońcę oskarżonego T. S. apelacji, nadto nienależyte, pobieżne i lakoniczne odniesienie się do zarzutów i wniosków, które Sąd odwoławczy zdecydował się rozpoznać, a które to zarzuty zostały rozwinięte i uzasadnione w części motywacyjnej środka odwoławczego, nawiązujących do dokonanej przez Sąd I instancji błędnej oceny całokształtu ujawnionego w toku rozprawy materiału dowodowego, skutkującej błędnymi ustaleniami faktycznymi, w tym nienależytego rozważenia przez ten Sąd okoliczności mających istotne znaczenie dla przyjęcia realizacji przez T. S. znamion przestępstwa z art. 148 § 1 k.k. oraz mających znaczenie dla jego odpowiedzialności karnej, co w konsekwencji uniemożliwia merytoryczną ocenę przeprowadzonej przez Sąd odwoławczy kontroli instancyjnej.” Obrońca wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi Apelacyjnemu w (…) do ponownego rozpoznania w postępowaniu odwoławczym. 3 Prokurator wniósł o oddalenie kasacji jako oczywiście bezzasadnej. Sąd Najwyższy zważył co następuje. Wyrok należało uchylić w przyczyn związanych z wystąpieniem w sprawie bezwzględnej przesłanki odwoławczej art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k., wobec czego zbędne było odnoszenie się do zarzutów kasacji Prokuratora. Sąd Apelacyjny w (…), przed którym zapadł zaskarżony wyrok, nie był należycie obsadzony, bowiem w składzie Sądu, przed którym zapadł zaskarżony wyrok, zasiadał sędzia Sądu Rejonowego w J. wadliwie delegowany z dniem 1 lutego 2018 r., na podstawie art. 77 § 1 pkt 1 ustawy z 27 lipca 2001 r. – Prawo o ustroju sądów powszechnych (dalej: u.s.p.), „do pełnienia obowiązków sędziego w Sądzie Apelacyjnym w (…), na czas pełnienia funkcji prezesa Sądu Okręgowego w R..” Zgodnie z art. 77 § 1 pkt 1 ustawy z 27 lipca 2001 r. – Prawo o ustroju sądów powszechnych, w sądownictwie powszechnym istnieją tylko dwa rodzaje delegowania sędziego za jego zgodą do innego sądu na czas określony (nie dłuższy niż 2 lata) i na czas nieokreślony. Delegacja w sprawie niniejszej nie odpowiada powyższej alternatywie, gdyż czasookres delegowania oznaczony jest warunkowo – na czas pełnienia funkcji prezesa Sądu. Powstaje zatem sytuacja, w której sędzia Sądu Rejonowego nie dysponuje ważną w punktu widzenia wskazanej wyżej ustawy delegacją do orzekania w sądzie wyższego rzędu. Nie mamy tutaj do czynienia jedynie z formalnym czy technicznym niedostatkiem aktu delegacji, ale zupełnie kluczową dla sprawowania wymiaru sprawiedliwości kwestią możliwości wykonywania czynności orzeczniczych w innym sądzie niż ten, do którego pierwotnie sędzia został powołany. Zagadnienie to było już przedmiotem wypowiedzi Sądu Najwyższego (por. wyroki z 25 maja 2021 r., sygn. akt IV KK 70/21 oraz z dnia 21 lipca 2021 r., sygn. akt II KK 208/20). Analiza uregulowań u.s.p. prowadzi to do wniosku, że pełnienie czynności orzeczniczych w sądzie sędziego delegowanego zależy od uznania Ministra Sprawiedliwości związanego z pełnieniem funkcji prezesa sądu. 4 Zagadnienie powyższe nie jest jedynie problemem konkretnej sprawy, ale zostało uznane przez Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej w wyroku z dnia 16 listopada 2021 r. w sprawach połączonych od C‑748/19 do C‑754/19 za mankament o charakterze systemowym, rzutującym na prawa i wolności gwarantowane prawem Unii Europejskiej. Trybunał odkreślił, że „(…) przysługująca Ministrowi Sprawiedliwości możliwość odwołania sędziego z delegowania w każdym czasie, w szczególności w przypadku delegowania do sądu wyższej instancji, mogłaby wywołać u jednostki wrażenie, że na ocenę sędziego delegowanego, który ma rozpoznać jej sprawę, będzie wpływać obawa przed odwołaniem z delegowania. Ponadto taka możliwość odwołania sędziego z delegowania w każdym czasie i bez publicznie znanych motywów mogłaby także wywołać u sędziego delegowanego poczucie, że powinien on spełnić oczekiwania Ministra Sprawiedliwości, co mogłoby w konsekwencji powodować, że w samych sędziach zrodzi się wrażenie, iż są oni „podporządkowani” Ministrowi Sprawiedliwości, w sposób niezgodny z zasadą nieusuwalności sędziów. Wreszcie ponieważ odwołanie sędziego z delegowania bez jego zgody może spowodować dla niego skutki analogiczne do tych, z którymi wiążą się kary dyscyplinarne, art. 19 ust. 1 akapit drugi TUE wymaga, aby system regulujący zastosowanie takiego środka był obwarowany wszelkimi gwarancjami koniecznymi do uniknięcia ryzyka wykorzystania takiego systemu do politycznej kontroli treści orzeczeń sądowych, co zakłada w szczególności, że wspomniany środek powinien podlegać zaskarżeniu na drodze sądowej zgodnie z procedurą w pełni gwarantującą prawa zapisane w art. 47 i 48 karty praw podstawowych.” Zagadnienie powyższe odnosi się także do tzw. delegacji prezesowskich, czyli praktyki (jak wskazano wcześniej – nieprawidłowej już na gruncie samych przepisów u.s.p.) delegowania sędziego sądu niżej instancji do sądu instancji wyższej na czas pełnienia funkcji prezesa w tym, lub jak w przypadku sędziego R.P. w innym jeszcze sądzie. Powiązanie delegacji do orzekania w Sądzie Apelacyjnym z pełnieniem funkcji prezesa Sądu Okręgowego może budzić poważne obiekcje dla zewnętrznego obserwatora wymiaru sprawiedliwości. Wszak pełnienie służby w Sądzie Apelacyjnym zależne jest od oceny przez Ministra Sprawiedliwości wypełniania zupełnie pozaorzeczniczych obowiązków, jakim niewątpliwie w tym 5 aspekcie wykonuje prezes sądu. W sprawie niniejszej dodatkowo pojawia się czynnik związany z tym, że sędzia R. P. jest prezesem innego sądu niż sąd orzekający w niniejszej sprawie. Wszystko to powoduje, że wniosek o nieprawidłowej obsadzie sądu odwoławczego w niniejszej sprawie jest tym bardziej uzasadniony. Mając na względzie powyższe okoliczności, należało w trybie art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. w zw. z art. 536 k.p.k., uchylić zaskarżone orzeczenie stwierdzając, że w postępowaniu odwoławczym sąd nie był należycie obsadzony, z uwagi na udział w składzie orzekającym sędziego sądu rejonowego, który nie miał właściwego umocowania do orzekania w sądzie apelacyjnym.