IV KR 152/67

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia A. Kafarski.Sędziowie: L. Chmielewski (sprawozdawca), J. Szamrej. Prokurator Prokuratury Generalnej: T. Dąbrowski.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie Antoniego G., oskarżonego z art. 215 § 1 k.k., po rozpoznaniu rewizji założonej przez oskarżonego od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Kielcach-Ośrodek Zamiejscowy w Radomiu z dnia 18 marca 1967 r., na podstawie art. 375, 383 pkt 3, 388 § 1 k.p.k.I. uchylił zaskarżony wyrok w części dotyczącej przypisania oskarżonemu winy;II. oskarżonego Antoniego G., urodzonego dnia 11 listopada 1926 r., syna Antoniego i Katarzyny, uznał za winnego, że w dniu 29 października 1966 r. w Ż. w czasie prowadzenia samochodu ciężarowego z przyczepą marki "Fiat" nr rej. CO 5139, utraciwszy nad nim panowanie wskutek zaśnięcia, zjechał na lewą stronę szosy, gdzie zderzył się z jadącym prawidłowo z przeciwnej strony samochodem osobowym marki "Wartburg" nr rej. WE 3670, w wyniku czego prowadzący samochód osobowy Feliks Z. oraz pasażerowie tego samochodu Elżbieta W., Wacław J. i Adam M. ponieśli śmierć, i za to na podstawie art. 230 § 1 k.k. skazał go na karę 4 lat więzienia z zaliczeniem na jej poczet okresu tymczasowego aresztowania od dnia 29 października 1966 r. (...);III. utrzymał w mocy zaskarżony wyrok w części dotyczącej orzeczenia o powództwie cywilnym i zasądził od oskarżonego na rzecz powodów cywilnych Heleny Z., Heleny W., Łucji J. i Alfreda M. tytułem zwrotu kosztów zastępstwa adwokackiego za drugą instancję kwotę 1.200 zł.Uzasadnienie faktyczneSąd Wojewódzki w Kielcach-Ośrodek Zamiejscowy w Radomiu wyrokiem z dnia 18 marca 1967 r. uznał Antoniego G. za winnego tego, że w dniu 29 października 1966 r. w Ż. sprowadził niebezpieczeństwo katastrofy w komunikacji drogowej przez to, że prowadząc własny samochód ciężarowy marki "Fiat-680" - wbrew ogólnym zasadom ruchu drogowego - lewą stroną jezdni, spowodował czołowe zderzenie swego pojazdu z nadjeżdżającym z przeciwnego kierunku samochodem osobowym marki "Wartburg", kierowanym przez Feliksa Z., w wyniku czego kierowca oraz pasażerowie tegoż samochodu osobowego Elżbieta W., Wacław J. i Adam M. ponieśli śmierć, i za to na zasadzie art. 215 § 1 k.k. skazał go na 8 lat więzienia; ponadto Sąd zasądził od oskarżonego na rzecz powodów cywilnych (Heleny Z., Heleny W., Łucji J. i Alfreda M.) zwrot kosztów pogrzebu.Wyrok powyższy zaskarżył rewizją obrońca oskarżonego, zarzucając:I. błędną ocenę okoliczności faktycznych przyjętych za podstawę wyroku przez uznanie, że oskarżony utracił panowanie nad kierownicą na skutek zaśnięcia w czasie prowadzenia samochodu, gdy w rzeczywistości ustalenie to jest niesłuszne i dowolne, skoro stanowiąca jego podstawę opinia biegłego J., jako specjalisty od spraw samochodowych, a nie z dziedziny lekarskiej, nie może być w tym zakresie decydująca, według bowiem opinii pracowni psychotechnicznej w grę mogło wchodzić także nagłe zasłabnięcie oskarżonego przez niego nie zawinione;II. obrazę art. 124 k.p.k. przez niewydanie zarządzenia co do uzupełnienia opinii biegłego J. w celu ustalenia sprawności silnika samochodowego i jego uszczelek, a w szczególności, czy gazy spalinowe nie przedostawały się do kabiny kierowcy, w której znajdował się silnik;III. błędne ustalenie, że oskarżony prowadził samochód, nie będąc należycie wypoczęty, skoro przed uruchomieniem samochodu oskarżony wypoczywał przez okres 7 godzin, a jest on mężczyzną w sile wieku i fizycznie zdrowym;IV. obrazę art. 215 § 1 k.k. w związku z art. 14 § 1 k.k. przez uznanie, że zaśnięcie kierowcy w czasie prowadzenia samochodu może uzasadniać przypisanie umyślnego przestępstwa sprowadzenia niebezpieczeństwa katastrofy w komunikacji.W konkluzji rewizja wnosi o uchylenie wyroku i uniewinnienie oskarżonego.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Rewizja oskarżonego w części domagającej się uniewinnienia go nie jest zasadna.Ustalono w sprawie w sposób nie budzący wątpliwości, że samochód "Wartburg" jechał przez cały czas prawidłowo swoją prawą stroną, natomiast samochód ciężarowy "Fiat" prowadzony przez oskarżonego, nie reagując na fakt zbliżania się "Wartburga" z przeciwnej strony, bezpośrednio przed wypadkiem zaczął zjeżdżać w lewo, doprowadzając w efekcie do zderzenia się obu pojazdów po swojej lewej stronie szosy.Z opinii biegłego do spraw samochodowych wynika ponadto, że należy wyłączyć powstanie wypadku z powodu niewłaściwego utrzymywania stanu technicznego pojazdu albo uszkodzenia jakiegoś zespołu lub jego części bezpośrednio przed wypadkiem; "układy te, jak i pozostałe zespoły samochodu, działały prawidłowo i skutecznie".W tej sytuacji, skoro zarówno stan techniczny wozu, jak i warunki jazdy, były dobre, przyczyny wypadku dopatrzyć się należy w postępowaniu oskarżonego.Oskarżony jest doświadczonym, wieloletnim kierowcą i ma prawo jazdy pierwszej kategorii.Jak wykazało badanie krwi oskarżonego, w chwili prowadzenia pojazdu nie znajdował się on pod wpływem alkoholu. Jeśli z kolei uwzględni się, że brak jest jakichkolwiek podstaw do uznania, by wypadek spowodował on celowo, a okoliczności sprawy świadczą, że w czasie bezpośrednio poprzedzającym zderzenie nie panował on zupełnie nad pojazdem (na co wskazuje przede wszystkim niezrozumiały manewr stopniowego zjechania "Fiata" w lewo), to w tych warunkach i drogą eliminacji wszelkich innych możliwych przyczyn, idąc za opinią biegłego i Pracowni Psychotechnicznej przy Miejskich Zakładach Komunikacyjnych w Warszawie, należało przyjąć, że jedynie "chwilowe zdrzemnięcie się lub zaśnięcie" (według określenia biegłego) bądź "przyśnięcie za kierownicą" (według określenia Pracowni Psychotechnicznej) stanowiło przyczynę, która spowodowała skręt samochodu w lewo, zderzenie się obu pojazdów i w konsekwencji jego tragiczne skutki.Uzasadniając tezę o zaśnięciu oskarżonego za kierownicą, Sąd Wojewódzki powołał się na fakt, że oskarżony był przemęczony, gdyż w dniu poprzedzającym wypadek oskarżony pracował do późnych godzin, a noc spędził w niezbyt dogodnych warunkach (na tapczanie z innym mężczyzną w obcym mieszkaniu). Tezę tę usiłuje zwalczyć rewizja podkreślając, że oskarżony jest zdrowym i silnym mężczyzną oraz że kilka godzin snu - nawet w konkretnych okolicznościach - dostatecznie regenerowało jego siły.Zdaniem Sądu Najwyższego powyższa polemika jest o tyle bezprzedmiotowa, że kwestia należytego wypoczynku oskarżonego, i to w stopniu gwarantującym bezpieczne prowadzenie samochodu, jest w konkretnym wypadku niesprawdzalna, a z reguły, pomijając stany znacznego przemęczenia, da się ona ocenić tylko ex post, i to w sposób względny. Oceniając natomiast kwestię zaśnięcia kierowcy w wypadku, gdy, jak w sprawie niniejszej, nie wchodził w grę stan skrajnego zmęczenia, należy dojść do wniosku, że zaśnięcie to nie mogło nastąpić w sposób raptowny i że musiało być poprzedzone stanem senności, który mógł być spowodowany różnymi przyczynami, m.in. słabą odpornością na monotonię jazdy (oskarżony jechał sam). Ze stanu ogarniającej go senności oskarżony musiał sobie zdawać sprawę i wiedział, jako doświadczony kierowca, o możliwości ciężkich następstw prowadzenia samochodu przez kierowcę znajdującego się w takim stanie, lecz nie podjął żadnych środków, które by zapobiegły tym następstwom (przede wszystkim zjechanie samochodu w prawo i zatrzymanie go).Notabene, do faktu zaśnięcia przyznał się pośrednio sam oskarżony, który na rozprawie nie potrafił nawet podać własnej rozsądnej wersji zdarzenia, a bezradnie zapewniając, że nie wie, "co się stało, że doszło do zderzenia", stwierdził zarazem: "gdy przetarłem oczy, to zobaczyłem zderzenie". Takie przetarcie oczu jest odruchową czynnością wyzwalania się ze stanu snu, w jakim człowiek się znajduje.Tezie Sądu o zaśnięciu kierowcy rzekomo dowolnej - obrona przeciwstawia koncepcję zatrucia się kierowcy gazami spalinowymi z silnika umieszczonego w kabinie kierowcy. Koncepcja ta jest jednak nieprzekonywająca. Gdy się uwzględni treść opinii biegłego w części dotyczącej stanu technicznego samochodu, to brak danych do uznania, że gazy spalinowe wydalające się z silnika pozostawały w kabinie [zwłaszcza że jak wynika z dokumentacji technicznej (zdjęcie 1 i 6), okno w kabinie samochodu było opuszczone], brak też danych, by działanie tych gazów mogło być gwałtowne (zwłaszcza że oskarżony na działanie gazów nie powoływał się, chociaż samochód i jego ewentualne defekty znane mu są od lat, a ponadto zachowanie się oskarżonego po wypadku nie świadczy, by znajdował się on pod wpływem zatrucia gazami).Co się tyczy kwalifikacji prawnej, to Sąd Najwyższy nie podzielił poglądu prawnego Sadu I instancji, że czyn oskarżonego stanowi zbrodnię z art. 215 § 1 k.k. Stanowiska swojego Sąd Wojewódzki zresztą bliżej nie uzasadnił.Jak ustalono w sprawie, katastrofa była następstwem zaśnięcia oskarżonego za kierownicą. Wina oskarżonego polegała na tym, że będąc świadom tego, iż ogarnia go senność, kontynuował jazdę samochodem, która w tych warunkach mogła spowodować - i rzeczywiście spowodowała - skutek przestępny. Nie można jednak przyjąć, że oskarżony, który był zupełnie trzeźwy, przewidywał możliwość niebezpieczeństwa katastrofy w komunikacji lądowej wskutek chwilowego zaśnięcia za kierownicą i na ten skutek się godził, natomiast uznać należy jedynie, że działał on nieumyślnie, a mianowicie że skutków prowadzenia samochodu w czasie gdy wobec ogarniającej go senności nie był całkowicie pod względem psychofizycznym sprawny, nie przewidywał, chociaż jako doświadczony kierowca mógł i powinien był je przewidzieć.Takie postępowanie oskarżonego wyczerpuje znamiona występku z art. 215 § 2 k.k., a w zbiegu ze skutkami katastrofy - z art. 230 § 1 k.k. Taki pogląd prawny wypowiedział też przedstawiciel Prokuratury Generalnej na rozprawie rewizyjnej.W tym stanie rzeczy i mając na względzie z jednej strony dotychczas nieposzlakowaną opinię oskarżonego, a z drugiej strony stopień jego zaniedbania, szczególnie groźny w sprawach drogowych, oraz skutki takiego postępowania, Sąd Najwyższy uznał za słuszne wymierzyć oskarżonemu z mocy art. 230 § 1 k.k. karę 4 lat więzienia.