IV KR 229/89

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia J. Ruszkowski, Sędziowie: J. Nóżyński, J. Tobera (sprawozdawca).Prokurator Prokuratury Generalnej: J. Słok.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu w dniu 13 marca 1990 r. sprawy Dariusza R. i innych, oskarżonych o czyn określony w art. 208, 210 § 2 w zw. z art. 60 § 3 oraz art. 215 § 1 k.k., z powodu rewizji wniesionych przez prokuratora i obrońców oskarżonych od wyroku Sądu Wojewódzkiego w P. z dnia 28 czerwca 1989 r.(...) uchylił zaskarżony wyrok co do oskarżonych Dariusza R., Zdzisława S., Włodzimierza J., Mieczysława S. i Marka Z. w części uniewinniającej od popełnienia czynu określonego w § 1 w zw. uniewinniającej od popełnienia czynu określonego w art. 11 § 1 w zw. z art. 210 § 2 k.k. - opisanego w pkt IV, IX, XII, XIV i XVII aktu oskarżenia - i sprawę w tym zakresie przekazał Sądowi Wojewódzkiemu w P. do ponownego rozpoznania, a utrzymał w mocy ten wyrok w pozostałych zaskarżonych częściach (...).Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:W pierwszej kolejności omówienia wymaga zarzut rewizji prokuratora dotyczący uniewinnienia oskarżonych Dariusza R., Zdzisława S., Włodzimierza J., Mieczysława S. i Marka Z. od zarzutu usiłowania dokonania napadu rabunkowego z użyciem niebezpiecznych narzędzi, tj. przestępstwa określonego w art. 11 § 1 w zw. z § 2 k.k., opisanego w pkt IV, IX, XII i XVII aktu oskarżenia.Ustalenia faktyczne Sądu Wojewódzkiego w tej części są ogólnikowe i zawierają wiele luk.Zebrany materiał dowodowy stwarza - jak się wydaje - podstawę do dokonania następujących ustaleń: Dariusz R. i Zdzisław S. postanowili dokonać napadu rabunkowego na właścicielkę mieszkania przy ul. (...) w P. W tym celu obserwowali to mieszkanie, chcąc zorientować się w panujących tam zwyczajach.Dnia 18 grudnia 1986 r. w czasie wspólnego picia alkoholu z Włodzimierzem J., Mieczysławem S. i Markiem Z. w mieszkaniu Dariusza R. oskarżeni Dariusz R. i Zdzisław S. poinformowali o tym pozostałych uczestników libacji, pytając, czy wyrażą zgodę na wspólne dokonanie rabunku, a oskarżeni ci wyrazili zgodę.Oskarżony Zdzisław S. poinformował ich wówczas, że w mieszkaniu, do którego chcą się włamać, mieszkają dwie kobiety i że można tam wejść przez okno.Przed północą, zabierając ze sobą noże, maski z pończoch, sznury i przylepce wszyscy oskarżeni samochodem marki "Fiat 126 p", kierowanym przez Zdzisława S., pojechali w pobliże tego mieszkania. W pozostawionym w pewnej odległości od miejsca planowanego napadu samochodzie pozostali oskarżeni Marek Z. i Mieczysław S. Pozostali trzej oskarżeni przeskoczyli przez płot okalający budynek, do którego mieli się włamać, weszli "na tyły budynku" i "zaglądali do okien", chcąc się zorientować, czy mieszkańcy domu śpią. Nie widząc przeszkód do dokonania włamania, oskarżony Włodzimierz J. sprowadził pod dom oskarżonych przebywających w samochodzie. Wszyscy oskarżeni oczekiwali w piwnicy pod tarasem budynku na "odpowiedni moment" wdarcia się do mieszkania.W czasie ponownego sprawdzenia, czy "wszystko jest w porządku", zaczął szczekać pies. Jeden z oskarżonych "chwilowo uciszył" psa, raniąc go. W tym czasie w jednym z mieszkań zapaliły się światła.Wówczas oskarżeni uciekli z terenu posesji, a w niedługim czasie później udali się - tym samym samochodem - do P., dokonując napadu rabunkowego na małżeństwo Marię i Stanisława Z. - w taki sam sposób jak planowano dokonać napadu na szkodę Marii B.Dokonując oceny prawnej czynu oskarżonych - działania ich (penetracja terenu, sprawdzenie, czy mieszkańcy domu śpią) stanowią jedynie niekaralne czynności przygotowawcze."Ponieważ oskarżeni nie podjęli dalszych czynności, a teren posesji opuścili, i to bez interwencji innych osób, należało uznać, że ich postępowanie nie było jeszcze usiłowaniem popełnienia przestępstwa."Stanowisko to nie jest trafne. Działanie oskarżonych bowiem nie ograniczało się do penetracji terenu i sprawdzenia, czy mieszkańcy domu śpią. Mając zamiar dokonania rozboju, oskarżeni podjęli cały szereg czynności zmierzających bezpośrednio do dokonania tego przestępstwa. Obserwowali mieszkanie, do którego mieli zamiar się włamać, i opracowali plan działania. Przed przyjazdem w nocy pod dom przy ul. (...) zaopatrywali się w takie narzędzia, jak: noże, sznury, przylepce. Po przyjeździe dokładnie sprawdzili teren wokół domu, zaglądali przez okno do mieszkania, "uciszyli" psa, który szczekał, i czekali w piwnicy pod tarasem domu na odpowiedni moment wdarcia się do mieszkania przez okno.Działanie sprawców daleko więc wykroczyło poza określone w art. 14 § 1 k.k. stadium przygotowania. Były to już czynności zmierzające bezpośrednio do dokonania przestępstwa.Usiłowaniem rozboju jest zachowanie się sprawców, którzy, mając opracowany plan dokonania tego przestępstwa na określonej osobie, zaopatrzyli się w potrzebne im narzędzia (noże, maski, sznury, przylepce), przybyli z tymi narzędziami w pobliże domu tej osoby, dokonali penetracji terenu wokół domu, oczekując na dogodny moment wdarcia się do mieszkania, ale czynu tego jednak nie dokonali z przyczyn od nich niezależnych.Podobne stanowisko zajął Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 22 stycznia 1985 r. - IV KR 336/84 (OSNKW 1985, z. 9-10, poz. 71).Podobne poglądy prezentowane są także w doktrynie i piśmiennictwie prawniczym.W komentarzu do kodeksu karnego i prawa o wykroczeniach z 1932 r. (Wydawnictwo Prawnicze, Warszawa 1985, s. 60) M. Siewierski wyraża pogląd, że usiłowanie - to działanie zmierzające bezpośrednio ku urzeczywistnieniu zamiaru przestępczego. "Nie będzie więc usiłowaniem kradzieży nabycie wytrychów lub innych narzędzi złodziejskich, ale przyjście z nimi pod drzwi cudzego mieszkania w celu okradzenia go będzie usiłowaniem (...)".Podobnie twierdzi A. Wąsek ("Państwo i Prawo" 1985 r. nr 6-8, s. 144).Trzeba stwierdzić, że w piśmiennictwie prawniczym prezentowane są także poglądy przeciwne ("Nowe Prawo" 1987, nr 5 s. 131, "Palestra" 1986, nr 12, s. 112), których Sąd Najwyższy nie podziela.Błędne jest również stanowisko Sądu Wojewódzkiego, że oskarżeni dobrowolnie odstąpili od dokonania planowanego przestępstwa ("opuścili teren posesji, i to bez interwencji innych osób").Z materiału dowodowego wynika, że odstąpienie od realizacji zamiaru włamania do mieszkania nastąpiło z przyczyn od sprawców niezależnych. Oskarżeni uciekli z tej posesji dlatego, że zaszczekał pies i w oknach zapaliło się światło.W niedługim czasie po opuszczeniu tego terenu dokonali napadu rabunkowego na szkodę innych osób w sposób podobny do planowanego na ul. (...).Z tych powodów Sąd Najwyższy uchylił zaskarżony wyrok co do tych oskarżonych w tej części i sprawę przekazał Sądowi Wojewódzkiemu do ponownego rozpoznania (...).