IV KR 384/78

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia K. Mochtak. Sędziowie: R. Młynkiewicz, J. Gaj (sprawozdawca).Prokurator Prokuratury Generalnej: W. Flatt-Ferenc.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu sprawy Stefana P., Jerzego Z. i innych, oskarżonych z art. 202 § 2 i art. 217 § 2 k.k., z powodu rewizji wniesionej przez obrońców oskarżonych od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Tarnobrzegu z siedzibą w Sandomierzu z dnia 1 czerwca 1978 r.:1) zmienił zaskarżony wyrok w ten sposób, że:a) uznał, iż czyn - opisany w pkt I tego wyroku - został popełniony w okresie od maja do grudnia 1973 r.,b) w zakresie kwalifikacji prawnej czynu - opisanego w pkt II tego wyroku - przyjął kwalifikację tego czynu z art. 202 § 2, art. 200 § i art. 266 § 4 k.k. w związku z art. 58 i 10 § 2 k.k. z tą różnicą, iż podstawę wymiaru kary stanowi art. 202 § 2 k.k., a w stosunku do oskarżonych Stefana P. i Jerzego Z. - również art. 57 § 2 i 3 k.k.;c) (...) oskarżonym Stefanowi P. i Jerzemu Z. - w części dotyczącej wymierzonych im kar grzywien - wymierzył każdemu z nich grzywnę w wysokości po 50.000 zł;2) w pozostałych częściach zaskarżony wyrok utrzymał w mocy (...).Uzasadnienie faktyczneWyrokiem z dnia 1 czerwca 1978 r. Sąd Wojewódzki w Tarnobrzegu z siedzibą w Sandomierzu uznał Stefana P. i Jerzego Z. za winnych tego, że:1) w okresie od maja do grudnia 1974 r. w M., działając wspólnie i w porozumieniu oraz wyzyskując działalność Rolniczej Spółdzielni Produkcyjnej "Zwycięstwo" w M., zniszczyli część dokumentacji księgowej tejże Spółdzielni, a między innymi przelew bankowy Banku Rolnego - Oddział w S. z dnia 11 czerwca 1973 r. na kwotę 127.011 zł, przy czym wpływu tej gotówki nie wykazali w urządzeniach księgowych, a ponadto sfałszowali listy płac pracowników brygady remontowo-budowlanej - wykazując w nich kwoty inne niż faktycznie pobrane oraz wpisując osoby nie świadczące faktycznie pracy i podrabiając podpisy uwidocznionych na listach płac osób - zagarniając łącznie kwotę nie niższą niż 243.723 zł na szkodę Rolniczej Spółdzielni Produkcyjnej "Zwycięstwo" w M., i na podstawie art. 202 § 2 k.k. w związku z art. 57 § 2 pkt 2 i 3 k.k. oraz art. 36 § 3 k.k. skazał oskarżonego Stefana P. na karę 4 lat pozbawienia wolności i 90.000 zł grzywny, natomiast oskarżonego Jerzego Z. na karę 4 lat pozbawienia wolności i 120.000 zł grzywny (...);2) w czasie i miejscu, jak opisano wyżej w pkt 1, Jerzy Z. jako skarbnik i Stefan P. jako prezes tej spółdzielni, działając wspólnie, nie dopełnili ciążącego na nich obowiązku prawidłowego gospodarowania w ten sposób, iż nie spowodowali zawarcia umów o pracę z Włodzimierzem Alfonsem S. i pozostałymi pracownikami kierowanej przez niego brygady remontowo-budowlanej, nie ustalili zasad wynagradzania ich pracy oraz nie kontrolowali prawidłowości naliczenia stawek płacowych narzutów i premii, umożliwiając przez to Włodzimierzowi Alfonsowi S. ich zawyżanie, przez co spowodowali na szkodę Rolniczej Spółdzielni Produkcyjnej "Zwycięstwo" w M. straty w wysokości co najmniej 165.254 zł, i na podstawie art. 2 ust. 1 pkt 2 lit. d dekretu z dnia 19 lipca 1977 r. o amnestii (Dz. U. Nr 24, poz. 102) postępowanie karne w stosunku do oskarżonych Stefana P. i Jerzego Z. w części dotyczącej czynu wyżej opisanego umorzył.Wyrok ten został zaskarżony przez wszystkich oskarżonych.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:(...) Mimo formalnego ograniczenia wniosku rewizji do zagadnienia wymiaru kar, podniesione w tej rewizji zarzuty również przeciwko części dotyczącej winy oskarżonych Stefana P. i Jerzego Z. co do czynu pierwszego zagarnięcia kwoty 243.723 zł we współdziałaniu z innymi oskarżonymi wymagają omówienia w pierwszej kolejności.Sąd Wojewódzki, skazując oskarżonych za przestępstwo określone w art. 202 § 2 k.k., uznał, że oskarżeni ci, działając wspólnie i w porozumieniu oraz wyzyskując działalność Rolniczej Spółdzielni Produkcyjnej "Zwycięstwo" w M., zagarnęli łącznie kwotę nie niższą niż 243.723 zł na szkodę tejże Spółdzielni.Przyjmując, że oskarżeni działali w porozumieniu, Sąd Wojewódzki poczynił w tym zakresie szczegółowe ustalenia, wykazując, że oskarżeni podjęli się działalności pozarolniczej tylko po to, aby "pod płaszczykiem" tej działalności wyłudzać mienie społeczne.Oskarżeni Stefan P. i Jerzy Z., wchodząc w przestępcze porozumienie z innymi oskarżonymi, mieli świadomość, że podejmowane z wyżej wymienionymi oskarżonymi przestępne machinacje mają na celu zagarnięcie mienia społecznego, oraz wyrazili wolę udziału w tych machinacjach.Popełnienie przestępstwa przez pozostałych oskarżonych bez udziału współoskarżonych Stefana S. i Jerzego Z. nie było zresztą możliwe.Sąd Wojewódzki, skazując oskarżonych Stefana P. i Jerzego Z. z art. 202 § 2 k.k., wykazał, że co do tych oskarżonych zostały spełnione wymagania określone w tym przepisie, co sprawia, że zarzut obrazy prawa materialnego uznać należy za bezzasadny.Wymierzonych oskarżonym Stefanowi P. i Jerzemu Z. kar pozbawienia wolności nie można uznać za rażąco niewspółmiernie surowe w rozumieniu art. 387 pkt 4 k.p.k., gdy się zważy na wysoką szkodliwość przestępstw przeciwko mieniu społecznemu i działanie oskarżonych wspólnie z innymi osobami w zagarnięciu mienia wartości przeszło 200.000 zł.Należy przy tym mieć na względzie, że kary pozbawienia wolności zostały tym oskarżonym wymierzone z zastosowaniem art. 57 § 2 i 3 k.k. Dalsze łagodzenie tych kar - zgodnie z wnioskiem rewizji - nie byłoby celowe, orzeczone bowiem w niższym rozmiarze nie spełniałyby celów określonych w art. 50 k.k., zwłaszcza w zakresie społecznego oddziaływania.Sąd Wojewódzki wymierzając oskarżonym, obok kar pozbawienia wolności, kary grzywien, jako przesłankę ich wysokości przyjął między innymi nadzwyczajne złagodzenie kar pozbawienia wolności. Wymierzenie kar poniżej minimum ustawowego zagrożenia stanowi niewątpliwie ważną przesłankę, która musi być uwzględniona przy wymiarze kary grzywny, nie może jednak przesłaniać innych, uwzględnianych przy wymiarze każdej kary, a w szczególności ogółu dolegliwości, jakich sprawca doznaje na skutek wymierzonych mu kar.Zgodnie z ustalonym orzecznictwem Sądu Najwyższego (por. wyrok SN z dnia 4 kwietnia 1978 r. - VI KRN 49/78, OSNKW 1978, z. 7-8, poz. 77) współmierność kary do stopnia społecznego niebezpieczeństwa czynu oceniać należy nie na podstawie jednej tylko kary, ale na podstawie wszystkich kar wymierzonych sprawcy za dany czyn, i to także wtedy, gdy kara pozbawienia wolności uległa np. darowaniu na podstawie przepisów o amnestii.W niniejszej sprawie kary pozbawienia wolności zostały oskarżonym Stefanowi P. i Jerzemu Z. złagodzone na podstawie art. 57 § 2 k.k.Okoliczność ta nie może oznaczać jednoczesnego obowiązku przenoszenia ciężaru realnie odczuwanej przez oskarżonych dolegliwości na orzeczone obok kar pozbawienia wolności kary grzywny, gdyż prowadziłoby to do obejścia dobrodziejstwa nadzwyczajnego złagodzenia kary.Uwzględniając dotychczasową niekaralność oskarżonych Stefana P. i Jerzego Z., dobrą opinię oskarżonych, sytuację rodzinną i majątkową - wymierzenie tym oskarżonym tak wysokich grzywien (Stefanowi P. 90.000 zł i Jerzemu Z. 120.000 zł) nie było uzasadnione i naruszało także tzw. wewnętrzną sprawiedliwość wyroku. Z tych więc względów Sąd Najwyższy uznał za uzasadnione złagodzić tym oskarżonym grzywny do kwot wymienionych w części dyspozytywnej wyroku (...).