IV KZ 81/68

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia M. Paluch.Sędziowie: H. Kempisty (sprawozdawca), S. Kotowski.Prokurator Prokuratury Generalnej: W. Gawlikowski.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu zażalenia skazanego Wiesława T. na postanowienie Sądu Wojewódzkiego w Opolu z dnia 28 czerwca 1968 r. odwołujące warunkowe zwolnienie, po wysłuchaniu wniosku prokuratora, postanowił:zaskarżone postanowienie uchylić i sprawę o odwołanie warunkowego zwolnienia przekazać Sądowi Wojewódzkiemu w Opolu do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie faktycznePostanowieniem z dnia 22 stycznia 1968 r. Sąd Wojewódzki w Opolu z dniem 31 stycznia 1958 r. zwolnił warunkowo Wiesława T. po odbyciu przezeń 2/3 kary więzienia na poczet kary, wymierzonej mu w rozmiarze 2 lat i 6 miesięcy za przestępstwo z art. 1 § 1 ustawy z dnia 18 czerwca 1959 r. (Dz. U. Nr 36, poz. 228).Warunkowo zwolnionemu wyznaczony został okres próby do dnia 31 stycznia 1968 r. z poddaniem go pod nadzór kuratora sądowego i z włożeniem na niego obowiązku podjęcia stałej pracy. W związku z wnioskiem z dnia 31 maja 1968 r. o odwołanie warunkowego zwolnienia, zgłoszonym przez kuratora sądowego, który powołał się na to, że warunkowo zwolniony Wiesław T. popełnił nowe przestępstwa z art. 132 i 133 k.k. i przebywa w areszcie w Centralnym Więzieniu w Ł., Sąd Wojewódzki w Opolu postanowieniem z dnia 22 czerwca 1968 r. na podstawie art. 5 § 2 i 10 ustawy z dnia 29 maja 1957 r. (Dz. U. z 1961 r. Nr 58, poz. 321) odwołał warunkowe zwolnienie Wiesława T.W uzasadnieniu powyższego postanowienia Sąd Wojewódzki, powołując się głównie na sprawozdanie kuratora z dnia 25 maja 1968 r., przyjął za ustalone, że "warunkowo zwolniony Wiesław T. w okresie próby wprawił się w stan upojenia alkoholowego i działając w tym stanie pobił nieletniego, wdał się w awanturę z jego rodzicami, zebrawszy swych kolegów dokonał napaści na nie znanego mu obywatela, a po wezwaniu organów MO dopuścił się wobec nich czynów zakwalifikowanych z art. 132 § 1 i 133 § 1 k.k. W związku z tym został osadzony przez prokuratora w areszcie tymczasowym. Działaniem tym warunkowo zwolniony naruszył podstawowe zasady współżycia społecznego, przy czym (...) nie może być mowy o jakimś chwilowym, nie przemyślanym działaniu pod wpływem nagłego impulsu".Od powyższego postanowienia warunkowo zwolniony Wiesław T. wniósł zażalenie, wywodząc w nim tylko, że Sąd Wojewódzki oparł się wyłącznie na nie w pełni prawdziwej opinii kuratora zawodowego, bo choć zajście z sąsiadem miało rzeczywiście miejsce, to jednak zostało ono sprowokowane przez tegoż sąsiada, dalej - że w szczególności Wiesław T. nie stawiał żadnego oporu funkcjonariuszom MO, wreszcie że Sąd nie uwzględnił tego, iż opinia kuratora o warunkowo zwolnionym była "przez cały czas" pozytywna.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Jak wynika z akt sprawy dotyczących warunkowo zwolnionego Wiesława T., a w szczególności dotyczących samego odwołania jego zwolnienia - na posiedzeniu sądowym w sprawie odwołania warunkowego zwolnienia nie został wysłuchany sam warunkowo zwolniony, nie składał również swej opinii kurator warunkowo zwolnionego ani też nie brał udziału w tym posiedzeniu obrońca warunkowo zwolnionego.Wprawdzie warunkowo zwolniony został o terminie posiedzenia wyznaczonym na dzień 28 czerwca 1968 r. zawiadomiony (zresztą zaledwie na trzy dni przed terminem posiedzenia), jednakże, jako przebywający w tym czasie w tymczasowym areszcie w Ł., nie miał on możności złożenia przed sądem żadnych wyjaśnień. Również Sąd nie uczynił nic ze swej strony, aby - jak to nakazuje art. 10 § 1 ustawy z dnia 29 maja 1957 r. - wysłuchać "w miarę możności" warunkowo zwolnionego, nie wskazując przy tym, dlaczego uznał za możliwe nie wysłuchać warunkowo zwolnionego.Tymczasem z art. 10 § 1 ustawy z dnia 29 maja 1957 r. o warunkowym zwolnieniu osób odbywających karę pozbawienia wolności (Dz. U. z 1961 r. Nr 58, poz. 321) wynika nie tylko obowiązek zawiadamiania warunkowo zwolnionego o terminie posiedzenia niejawnego w sprawie odwołania warunkowego zwolnienia, ale również - obowiązek wysłuchania "w miarę możności" na tym posiedzeniu samego warunkowo zwolnionego. Odstąpić od wywiązania się z tych obowiązków wolno sądowi tylko wtedy, gdy zachodzi niemożność wysłuchania warunkowo zwolnionego z powodów niezależnych od sądu, a w szczególności wtedy, gdy dokonywanie tej czynności uniemożliwiałoby wydanie postanowienia o odwołaniu warunkowego zwolnienia w terminie zakreślonym w art. 7, gdy warunkowo zwolniony uchyla się (np. ukrywając się) od wymiaru sprawiedliwości albo gdy rezygnując ze swego prawa do złożenia wyjaśnień ustnie, nadsyła na piśmie stosowne wyjaśnienia, działając ponadto przez swego obrońcę (por. również postanowienie SN IV KZ 99/67, OSNKW zesz. 4 z 1968 r., poz. 48).W żadnym razie możliwość odstąpienia od obowiązku wysłuchania warunkowo zwolnionego przez Sąd na posiedzeniu niejawnym w sprawie odwołania warunkowego zwolnienia nie należy do dyskrecjonalnych, a więc nie podlegających kontroli rewizyjnej uprawnień sądu orzekającego.W związku z powyższymi uwagami stwierdzić wypada, że w protokole posiedzenia z dnia 28 czerwca 1968 r. brak jest jakiejkolwiek wzmianki wyrażającej stanowisko Sądu co do niemożności wysłuchania na tym posiedzeniu skazanego Wiesława T., choć odnotowany został w tym protokole wniosek prokuratora "o odroczenie rozpoznania sprawy".O terminie posiedzenia niejawnego w dniu 28 czerwca 1968 r. w kwestii odwołania warunkowego zwolnienia Wiesława T. nie został w sprawie niniejszej zawiadomiony obrońca warunkowo zwolnionego. Tymczasem z akt sprawy Sądu Powiatowego dla m. Łodzi (sygn. akt IX Kp 435/66), z którego wyrokiem, skazującym oskarżonego Wiesława T. na karę 2 lat i 6 miesięcy, związane było jego warunkowe zwolnienie, wynika, że oskarżony Wiesław T. miał w postępowaniu przed tym sądem obrońcę z wyboru, mianowicie adwokata K. Ponadto również ze sprawozdania kuratora z dnia 25 maja 1968 r. wynika, że siostra warunkowo zwolnionego Kazimiera T. - jak sama pisze - "wzięła obrońcę adwokata Józefa R.".W tych warunkach było obowiązkiem Sądu zawiadomić tych obrońców oskarżonego o terminie posiedzenia w sprawie odwołania warunkowego zwolnienia, skoro ustawa wyraźnie zapewnia również obrońcy prawo brania udziału w tym posiedzeniu.Warto w związku z tym podnieść, że - zdaniem Sądu Najwyższego - niezawiadomienie o terminie posiedzenia niejawnego obrońcy, który w myśl art. 10 § 1 ustawy z dnia 29 maja 1957 r. (Dz. U. z 1961 r., Nr 58, poz. 321) ma prawo brać w nim udział, stanowi ograniczenie prawa oskarżonego do obrony, mogące wywrzeć wpływ na treść orzeczenia (por. OSNKW zesz. 10 z 1967 r., poz. 106). Tezę tę wiąże zarazem Sąd Najwyższy ze stwierdzeniem, że rozstrzygnięcie w sprawie odwołania warunkowego zwolnienia dotyczy żywotnych interesów warunkowo zwolnionego. Ogólnie rzecz biorąc, w każdej sprawie o odwołanie warunkowego zwolnienia obowiązkiem sądu jest upewnienie się, czy warunkowo zwolniony miał obrońcę w dotychczasowym postępowaniu, a w razie potwierdzenia się tej okoliczności, sąd powinien zawiadomić obrońcę o terminie posiedzenia. W wypadkach zaś wskazanych w art. 79 k.p.k., jeżeli warunkowo zwolniony nie ma obrońcy z wyboru, oraz w wypadku, o którym mowa w art. 80 § 1 lit. b), obowiązkiem sądu jest uprzednie wyznaczenie mu obrońcy z urzędu.W sprawie niniejszej Sąd Wojewódzki w Opolu oparł się - co jednoznacznie wynika z akt sprawy - przede wszystkim na sprawozdaniu kuratora warunkowo zwolnionego z dnia 25 maja 1968 r. Na posiedzeniu niejawnym w dniu 28 czerwca 1968 r. Sąd nie wysłuchał tego kuratora; nie był on zresztą o terminie tego posiedzenia zawiadomiony, chociaż okoliczność, że to właśnie kurator warunkowo zwolnionego złożył na piśmie wniosek o odwołanie warunkowego zwolnienia, powinna była przecież przemawiać za celowością bezpośredniego wysłuchania go przez Sąd - tym bardziej że z powyższego sprawozdania wynikają okoliczności mogące częściowo usprawiedliwiać zachowanie się warunkowo zwolnionego w zajściu z nieletnim, z sąsiadem i funkcjonariuszami MO. W każdym razie Sąd nie dysponował również ani aktami postępowania przygotowawczego w sprawie o czyny z art. 132 i 133 k.k., ani też danymi o ewentualnym skazaniu warunkowo zwolnionego.Przed wydaniem postanowienia o odwołaniu warunkowego zwolnienia, jako dotyczącego żywotnych interesów warunkowo zwolnionego, obowiązkiem sądu powinno być wszechstronne sprawdzenie okoliczności faktycznych dotyczących tego odwołania, a w szczególności wskazanych we wniosku o odwołanie warunkowego zwolnienia.Nakaz dokonywania tego rodzaju czynności wynika w szczególności z treści przepisów art. 8, 9 i 43 k.p.k. Do uzasadnienia postanowienia o odwołaniu warunkowego zwolnienia powinny mieć także odpowiednie zastosowanie wymagania zawarte w art. 339 § 1 k.p.k. Tak więc nie przesądzając zresztą treści przyszłego merytorycznego rozstrzygnięcia) ze względu na to, że Sąd Wojewódzki w Opolu bez widocznego wskazania na określone przeszkody nie wysłuchał warunkowo zwolnionego, nie zawiadomił o terminie posiedzenia obrońcy, nie przeprowadził odpowiednich czynności dowodowych mających na celu sprawdzenie zasadności zgłoszonego wniosku ani też nie uzasadnił swego postanowienia w sposób umożliwiający należytą kontrolę rewizyjną - Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji swego postanowienia.