V KK 458/22

V KK 458/22 POSTANOWIENIE Dnia 20 września 2023 r. Sąd Najwyższy w składzie: Prezes SN Zbigniew Kapiński (przewodniczący) SSN Paweł Kołodziejski SSN Ryszard Witkowski (sprawozdawca) w sprawie R. G., oskarżonego z art. 56 § 2 k.k.s. w zw. z art. 6 § 2 k.k.s., po rozpoznaniu w Izbie Karnej na posiedzeniu w trybie art. 535 § 5 k.p.k. w dniu 20 września 2023 r., kasacji, wniesionej przez Prokuratora Generalnego na niekorzyść oskarżonego od postanowienia Sądu Rejonowego w Inowrocławiu z 8 kwietnia 2022 r. sygn. akt II K 1283/20, uchyla zaskarżone postanowienie i przekazuje sprawę Sądowi Rejonowemu w Inowrocławiu do ponownego rozpoznania. UZASADNIENIE Prokurator Rejonowy w Inowrocławiu skierował w dniu 31 grudnia 2020 r. do Sądu Rejonowego w Inowrocławiu akt oskarżenia o sygn. akt PR 1 Ds […] przeciwko R. G., którego oskarżył o to, że: 1. w okresie od 25 stycznia 2010 r. do 16 maja 2011 r. w I., działając w warunkach czynu ciągłego, w wykonaniu jednego zamiaru, w złożonych Naczelnikowi Urzędu Skarbowego w I., deklaracjach w podatku od towarów i usług VAT-7 za miesiące grudzień 2009 r., styczeń 2010 r., luty 2010 r. marzec 2010 r., kwiecień 2010 r., maj 2010 r., czerwiec 2010 r., sierpień V KK 458/22 2 2010 r., wrzesień 2010 r., październik 2010 r., listopad 2010 r. i grudzień 2010 r. podał nieprawdę ujmując i rozliczając w podatku naliczonym od towarów i usług kwoty nieudokumentowane fakturami VAT, czym naruszył przepisy art. 86 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (Dz. U z 2004 r. Nr 54. poz. 535 ze zm.) oraz nie ujmując w podatku należnym od towarów i usług kwot wynikających z faktur VAT dokumentujących świadczone przez siebie usługi, czym naruszył przepis art. 19 ust. 4 ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (Dz. U z 2004 r. Nr 54, poz. 535 ze zm.), przez co naraził na uszczuplenie podatek od towarów i usług na kwotę łączną 185 904 zł, tj. o przestępstwo skarbowe z art. 56 § 2 k.k.s. w zw. z art. 6 § 2 k.k.s.; 1. w okresie od 1 stycznia 2009 r. do 31 stycznia 2011 r. w I., nierzetelnie prowadził księgę w postaci ewidencji sprzedaży w podatku od towarów i usług za okres od stycznia 2009 r. do stycznia 2011 r., do czego był zobowiązany na mocy art. 109 ust. 3 ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (Dz. U z 2004 r. Nr 54. poz. 535 ze zm.), przez nieewidencjonowanie faktur VAT dokumentujących świadczone przez siebie usługi, tj. o przestępstwo skarbowe z art. 61 § 1 k.k.s.; 2. w okresie od 1 maja 2010 r. do 15 grudnia 2014 r. uchylał się od opodatkowania podatkiem dochodowym od osób fizycznych nie ujawniając Naczelnikowi Urzędu Skarbowego w I. podstawy opodatkowania w postaci dochodu uzyskanego z pozarolniczej działalności gospodarczej w 2009 r., opodatkowanego na zasadach określonych art. 30c ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (tekst jednolity Dz. U. z 2000 r. Nr 14, poz. 176 ze zm.) w brzmieniu obowiązującym w 2009 r., przez co naraził na uszczuplenie podatek w kwocie 158 116 zł, tj. o przestępstwo skarbowe z art. 54 § 2 k.k.s. Sąd Rejonowy w Inowrocławiu postanowieniem z 26 marca 2021 r. sygn. akt II K 1283/20, na podstawie art. 113 § 1 k.k.s. w zw. z art. 17 § 1 pkt 6 k.p.k. w zw. z art. 44 § 1 pkt 1 k.k.s., umorzył postępowanie w zakresie czynu określonego w pkt III aktu oskarżenia, tj. przestępstwa skarbowego z art. 54 § 2 k.k.s. Postanowienie V KK 458/22 3 to nie zostało zaskarżone przez strony i uprawomocniło się z dniem 28 kwietnia 2021 r. Złożenie sprzeciwu przez obrońcę oskarżonego od wyroku nakazowego Sądu Rejonowego w Inowrocławiu z 26 marca 2021 r. sygn. akt II K 1283/20, skutkowało wydaniem postanowienia z 5 października 2021 r. sygn. akt II K 1283/20, umarzającego na podstawie art. 113 § 1 k.k.s. w zw. z art. 17 § 1 pkt 6 k.p.k. w zw. z art. 44 § 1 pkt 1 k.k.s., postępowanie w zakresie czynu określonego w pkt II aktu oskarżenia, tj. przestępstwa skarbowego z art. 61 § 1 k.k.s., które uprawomocniło się z dniem 1 grudnia 2021 r. oraz postanowienia z 8 kwietnia 2022 r. sygn. akt II K 1283/20, umarzającego na podstawie art. 113 § 1 k.k.s. w zw. z art. 17 § 1 pkt 6 k.p.k. w zw. z art. 44 § 1 pkt 1 k.k.s. postępowanie w zakresie czynu określonego w pkt I aktu oskarżenia, tj. przestępstwa skarbowego z art. 56 § 2 k.k.s. w zw. z art. 6 § 2 k.k.s., które uprawomocniło się z dniem 16 kwietnia 2022 r. W części motywacyjnej zaskarżonego niniejszą kasacją postanowienia Sąd a quo podniósł, że zgodnie z art. 44 § 1 pkt 1 k.k.s. karalność przestępstwa skarbowego ustaje, jeżeli od jego popełnienia upłynęło 5 lat - gdy czyn jest zagrożony karą grzywny, karą ograniczenia wolności lub karą pozbawienia wolności nieprzekraczającą 3 lat. Ponadto Sąd wskazał, iż zgodnie z przepisem art. 44 § 5 k.k.s., jeżeli w okresie przewidzianym w art. 44 § 1 k.k.s. wszczęto postępowanie przeciwko sprawcy, karalność popełnionego przestępstwa skarbowego, o którym mowa w treści art. 44 § 1 pkt 1 k.k.s., ustaje z upływem 5 lat od zakończenia tego okresu. Sąd ten wskazał jednocześnie, że w dniu 9 marca 2015 r. doszło do przekształcenia postępowania w fazę ad personam, okoliczność ta skutkowała ustaniem karalności przestępstwa skarbowego w dniu 31 grudnia 2021 r. Ponadto zdaniem Sądu Rejonowego „w niniejszej sprawie zastosowanie mają przepisy Kodeksu karnego skarbowego w dotychczasowym brzmieniu z uwagi na fakt, iż ustawa z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych, nie uchyliła działania art. 1 § 1 k.k.s.” V KK 458/22 4 Prokurator Generalny zaskarżył to postanowienie w całości i zarzucając rażące i mające istotny wpływ na treść postanowienia naruszenie art. 15zzr1 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (tekst jednolity Dz.U.2021.2095) w zw. z art. 7 i art. 8 ustawy z dnia 20 kwietnia 2021 r. o zmianie ustawy - Kodeks karny oraz niektórych innych ustaw (Dz.U.2021.1023) oraz w zw. z art. 44 § 1 pkt 1, § 3 i § 5 k.k.s., polegające na nieuzasadnionym przyjęciu, że karalność zarzucanego oskarżonemu w pkt I aktu oskarżenia przestępstwa skarbowego z art. 56 § 2 k.k.s. w zw. z art. 6 § 2 k.k.s., popełnionego w okresie od 25 stycznia 2010 r. do 16 maja 2011 r., w sytuacji przekształcenia prowadzonego dochodzenia w fazę ad personam w dniu 9 marca 2015 r. ustała w dniu 31 grudnia 2021 r., co skutkowało niesłusznym umorzeniem postępowania na podstawie art. 113 § 1 k.k.s. w zw. z art. 17 § 1 pkt 6 k.p.k., pomimo iż zgodnie z treścią wymienionego przepisu art. 15 zzr1 ust. 1 i 2, który wszedł w życie z dniem 22 czerwca 2021 r., tj. przed upływem terminu przedawnienia wskazanego czynu, bieg karalności zarzucanego oskarżonemu przestępstwa skarbowego został wstrzymany w okresie obowiązywania stanu zagrożenia epidemicznego albo stanu epidemii, ogłoszonego z powodu COVID-19 oraz w okresie 6 miesięcy po ich odwołaniu, a okresy te liczy się od dnia 14 marca 2020 r. - w przypadku stanu zagrożenia epidemicznego oraz od dnia 20 marca 2020 r. - w przypadku stanu epidemii, przy czym stosownie do brzmienia § 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 13 maja 2022 r., zmieniającego rozporządzenie w sprawie ustanowienia określonych ograniczeń, nakazów i zakazów w związku z wystąpieniem stanu epidemii (Dz.U.2022.1025), z dniem 16 maja 2022 r. ustalono, iż w miejsce stanu epidemii na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej występuje stan zagrożenia epidemicznego - wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Rejonowemu w Inowrocławiu. Sąd Najwyższy zważył, co następuje. Kasacja Prokuratora Generalnego jest oczywiście zasadna. W pierwszej kolejności należy podnieść, że na mocy art. 4 ustawy z dnia 20 kwietnia 2021 r. o zmianie ustawy - Kodeks kamy oraz niektórych innych ustaw (Dz.U.2021.1023), V KK 458/22 5 dokonano zmiany ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych, m.in. poprzez dodanie art. 15 zzr1 ust. 1 i 2, który stanowi, iż: „w okresie obowiązywania stanu zagrożenia epidemicznego albo stanu epidemii, ogłoszonego z powodu COVID-19 oraz w okresie 6 miesięcy po ich odwołaniu nie biegnie przedawnienie karalności czynu oraz przedawnienie wykonania kary w sprawach o przestępstwa i przestępstwa skarbowe”. Jednocześnie ustawodawca w dalszej części tej regulacji zaznaczył, że wskazane powyżej okresy spoczywania biegu przedawnienia liczy się od dnia 14 marca 2020 r. - w przypadku stanu zagrożenia epidemicznego, oraz od dnia 20 marca 2020 r. - w przypadku stanu epidemii. Ponadto na mocy art. 7 ustawy nowelizującej z dnia 20 kwietnia 2021 r. do czynów popełnionych przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy oraz kar orzeczonych przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy stosuje się przepisy o przedawnieniu w brzmieniu nadanym tą ustawą, chyba że termin przedawnienia już upłynął, zaś sam akt normatywny wszedł w życie zgodnie z regulacją art. 8 - po upływie 14 dni od dnia ogłoszenia, które nastąpiło w dniu 7 czerwca 2021 r., tj. z dniem 22 czerwca 2021 r. Zestawiając powyższe z treścią art. z art. 44 § 1 pkt 1 i § 5 k.k.s., zgodnie z którym karalność przestępstwa skarbowego ustaje, jeżeli od czasu jego popełnienia upłynęło lat 5 - gdy czyn stanowi przestępstwo skarbowe zagrożone karą grzywny, karą ograniczenia wolności lub karą pozbawienia wolności nieprzekraczającą 3 lat (do której to kategorii niewątpliwe należy zaliczyć zarzucone oskarżonemu w pkt I aktu oskarżenia przestępstwo skarbowe z art. 56 § 2 k.k.s. w zw. z art. 6 § 2 k.k.s.), zaś w sytuacji wszczęcia w tym okresie postępowania przeciwko sprawcy, karalność popełnionego przez niego przestępstwa skarbowego określonego w § 1 pkt 1 ustaje z upływem kolejnych 5 lat. Ponadto zauważyć równocześnie trzeba, że zgodnie z treścią art. 44 § 3 k.k.s. termin przedawnienia wskazanego przestępstwa skarbowego, które polegało na narażeniu na uszczuplenie podatku od towarów i usług, rozpoczął bieg z końcem roku, w którym upłynął termin płatności tej należności, który przypadał na 31 grudnia 2011 r. V KK 458/22 6 Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy wskazać należy, iż w przekształcenie postępowania przygotowawczego w fazę ad personam nastąpiło w dniu 9 marca 2015 r., albowiem wówczas wykonano czynności ogłoszenia R. G. postanowienia o przedstawieniu zarzutów i przesłuchania wymienionego w charakterze podejrzanego. Okoliczność ta spowodowała wydłużenie podstawowego terminu przedawnienia karalności zarzucanego oskarżonemu przestępstwa skarbowego z art. 56 § 2 k.k.s. w zw. z art. 6 § 2 k.k.s. do dnia 31 grudnia 2021 r. Jednak jeszcze przed jego upływem wszedł w życie wspomniany art. 15 zzr1 ust. 1 i 2 przywołanej wyżej ustawy z dnia 2 marca 2020 r., na mocy którego to przepisu, odczytywanego w powiązaniu z art. 7 ustawy nowelizującej z dnia 20 kwietnia 2021 r., nastąpiło wstrzymanie biegu przedawnienia jego karalności. Nadmienić wypada również, iż rzeczony termin przedawnienia karalności wskazanego powyżej czynu spoczywał także w okresie od dnia 31 marca 2020 r. do dnia 15 maja 2020 r., na mocy regulacji z art. 15 zzr ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych, który to przepis został uchylony z dniem 16 maja 2020 r. (zob. uchwała Sądu Najwyższego z 14 września 2022 r. sygn. akt I KZP 9/22). Spoczynek ten trwał nieprzerwanie do 1 lipca 2023 r. Z tą datą, na mocy rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 14 czerwca 2023 r. w sprawie odwołania na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej stanu zagrożenia epidemicznego (Dz. U. z 2023 r. poz. 1118), stan ten został odwołany. Tylko dla porządku wspomnieć należy, iż obowiązujący od 16 maja 2020 r. stan zagrożenia epidemicznego wprowadzony został na mocy rozporządzenia Ministra Zdrowia z 12 maja 2022 r. w sprawie ogłoszenia na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej stanu zagrożenia epidemicznego (Dz.U. z 2022 r. poz. 1028). Stan epidemii natomiast, wprowadzony na mocy rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 20 marca 2020 r. w sprawie ogłoszenia na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej stanu epidemii (Dz.U. z 2022 poz. 340), obowiązywał od 20 marca 2020 r. do 12 maja 2022 r., kiedy to uchylony został na mocy V KK 458/22 7 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 12 maja 2022 r. w sprawie odwołania na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej stanu epidemii (Dz.U. z 2022 poz. 1027). Konkludując, karalność czynu opisanego w punkcie I aktu oskarżenia, którego dotyczy zaskarżone postanowienie Sądu Rejonowego w Inowrocławiu nie ustała, albowiem bieg terminu przedawnienia karalności został wstrzymany na czas trwania stanu epidemii oraz stanu zagrożenia epidemicznego. Odmienne konkluzje sądu a quo w tej kwestii były wynikiem obrazy prawa materialnego w wyżej przedstawionej postaci (tak też Sąd Najwyższy w wyroku z 7 lutego 2023 r. sygn. IV KK 442/22) Stwierdzając zatem, że przedmiotowy czyn nie jest przedawniony, należało uchylić postanowienie sądu a quo w zakresie umorzenia postępowania co do przedmiotowego czynu. W tych granicach Sąd Rejonowy w Inowrocławiu powinien rozpoznać sprawę ponownie. W tym stanie rzeczy Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji. (B.B.) [ms]