V KRN 275/68

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia M. Budzianowski.Sędziowie: Z. Chełmicki, L. Jax (współsprawozdawca), I. Kazimierczak (sprawozdawca), H. Kempisty, Z. Neumann, K. Wagner.Prokurator Prokuratury Generalnej: J. Rother.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie Ireny S. i Karoliny P., oskarżonych z art. 4 § 1 ustawy z dnia 18 czerwca 1959 r. (Dz. U. Nr 36, poz. 228), po rozpoznaniu rewizji nadzwyczajnej założonej przez Prokuratora Generalnego Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej na niekorzyść oskarżonych od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Krakowie z dnia 21 kwietnia 1967 r. oraz utrzymującego go w mocy wyroku Sądu Najwyższego z dnia 4 grudnia 1967 r., na podstawie art. 394-396 § 1, 400 § 1, 383 pkt 2, 388 § 1 k.p.k.I. zmienił zaskarżone wyroki w częściach dotyczących kar pozbawienia wolności wymierzonych Irenie S. i Karolinie P. w ten sposób, że uchylił orzeczenia o warunkowym zawieszeniu wykonania tych kar (...).Uzasadnienie faktyczneSąd Wojewódzki w Krakowie wyrokiem z dnia 21 kwietnia 1967 r. skazał między innymi:1. Irenę S. - za cztery przestępstwa udzielenia pomocy do zbycia cukru, który przyjęła do sprzedaży ze świadomością, że stanowił on zagarnięte mienie społeczne (art. 4 § 1 ustawy z dnia 18 czerwca 1959 r. - Dz. U. Nr 36, poz. 228), popełnione w T.:a)w dniu 20 września 1963 r. (2.000 kg cukru) - na karę 2 lat więzienia i 6.000 zł grzywny,b)w dniu 11 grudnia 1963 r. (1.000 kg cukru) - na karę 1 roku 6 miesięcy więzienia i 3.000 zł grzywny,c)w dniu 3 lutego 1964 r. (1.000 kg cukru) - na karę 1 roku 6 miesięcy więzienia i 5.000 zł grzywny orazd)w dniu 12 sierpnia 1964 r. (2.000 kg cukru) - na 2 lata więzienia i 6.000 zł grzywny.Po zastosowaniu art. 3 ust. 1 pkt 3 lit. a dekretu z dnia 20 lipca 1964 r. o amnestii (Dz. U. Nr 27, poz. 174) Sąd Wojewódzki darował wymienionej oskarżonej w całości kary pozbawienia wolności wymierzone za trzy pierwsze przestępstwa oraz orzekł karę łączną 2 lat więzienia i 9.000 zł grzywny, a jednocześnie na zasadzie art. 61 k.k. zawiesił warunkowo wykonanie kary pozbawienia wolności na okres 4 lat;2. Karolinę P. - za trzy przestępstwa udzielenia pomocy do zbycia cukru, który przyjęła do sprzedaży ze świadomością, że stanowił on zagarnięte mienie społeczne (art. 4 § 1 ustawy z dnia 18 czerwca 1959 r. - Dz. U. Nr 36, poz. 228), popełnione w T.:a)w dniu 18 października 1963 r. (2.000 kg cukru) - na karę 2 lat więzienia i 7.000 zł grzywny,b)w dniu 11 grudnia 1963 r. (1.000 kg cukru) - na karę 1 roku 6 miesięcy więzienia i 4.000 zł grzywny orazc)w dniu 31 grudnia 1963 r. (1.000 kg cukru) - na karę 1 roku 6 miesięcy więzienia i 7.000 zł grzywny.Po zastosowaniu art. 3 ust. 1 pkt 2 dekretu z dnia 20 lipca 1964 r. o amnestii (Dz. U. Nr 27, poz. 174), przez złagodzenie wymienionych wyżej kar pozbawienia wolności o połowę Sąd Wojewódzki wymierzył oskarżonej Karolinie P. karę łączną 1 roku 6 miesięcy więzienia oraz 7.000 zł grzywny i jednocześnie na zasadzie art. 61 k.k. zawiesił warunkowo wykonanie kary pozbawienia wolności na okres 4 lat.Po rozpoznaniu rewizji prokuratora i oskarżonych Sąd Najwyższy wyrokiem z dnia 4 grudnia 1967 r. utrzymał wyrok Sądu Wojewódzkiego w Krakowie w mocy.Od powyższych prawomocnych wyroków założył rewizję nadzwyczajną na niekorzyść oskarżonych Prokurator Generalny PRL, zarzucając tym wyrokom obrazę przepisu art. 8 ustawy z dnia 18 czerwca 1959 r. (Dz. U. Nr 36, poz. 228) przez warunkowe zawieszenie wykonania kary łącznej pozbawienia wolności wymierzonej wymienionym oskarżonym za przypisane im przestępstwa z art. 4 § 1 tejże ustawy mimo stwierdzenia, że wyrządzona w mieniu społecznym szkoda związana z ich działaniem nie została pokryta, z powołaniem się poza tym na błędny pogląd prawny, że spełnienie tego warunku co do oskarżonych Ireny S. i Karoliny P. nie było konieczne wskutek śmierci sprawcy zagarnięcia mienia społecznego oraz wskutek tego, że udzieliły one pomocy do zbycia zagarniętego mienia nie sprawcy tego przestępstwa, lecz osobie, która sama takiej pomocy udzieliła sprawcy zagarnięcia.Rewizja nadzwyczajna na podstawie przepisu art. 383 pkt 2 i 388 § 1 k.p.k. wnosi o uchylenie obu zaskarżonych wyroków w części dotyczącej orzeczenia kar łącznych wymierzonych oskarżonym Irenie S. i Karolinie P. oraz o wymierzenie tym oskarżonym kar łącznych w wysokości określonej w wyroku Sądu Wojewódzkiego, ale bez orzeczenia o warunkowym zawieszeniu wykonania kar pozbawienia wolności.Na rozprawie przed powiększonym składem Sądu Najwyższego obrona ponowiła w trybie art. 385 k.p.k. zarzuty sprecyzowane w postępowaniu rewizyjnym zwykłym co do obu oskarżonych, podnosząc także zagadnienie współmierności orzeczonych kar na wypadek uchylenia orzeczeń o warunkowym zawieszeniu wykonania kar.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy w powiększonym składzie zważył, co następuje:I. Zgłoszone przez obronę zarzuty były przedmiotem kontroli Sądu Najwyższego w postępowaniu rewizyjnym zwykłym. Przeprowadzona w tym postępowaniu wszechstronna analiza dowodów wykazała pełną bezpodstawność podniesionych zarzutów. W tych więc warunkach rozstrzygnięcia w tym przedmiocie - zarówno co do postaci i zakresu winy, jak i liczby popełnionych przestępstw przez obie oskarżone - skontrolowane przez powiększony skład Sądu Najwyższego, nie budzą żadnych zastrzeżeń.II. Podniesiony w rewizji nadzwyczajnej zarzut obrazy przepisów prawa materialnego należało uznać za zasadny.Sąd Wojewódzki w Krakowie, uzasadniając zastosowanie wobec oskarżonych Ireny S. i Karoliny P. dobrodziejstwa warunkowego zawieszenia wykonania orzeczonych kar pozbawienia wolności, stwierdził, iż "jest faktem, że w niniejszej sprawie nikt szkody nie wyrównał", co - zdaniem tego Sądu - "ma związek z tym, że sprawca kradzieży nie został pociągnięty do odpowiedzialności". Chodzi tu o sprawcę zagarnięcia cukru z Gminnej Spółdzielni w T. - Jana J., który zmarł. Cukier ten w ilościach wskazanych w określeniu czynów przypisanych oskarżonym Irenie S. i Karolinie P., przekazany im przez współoskarżonego i skazanego w tej sprawie Kazimierza C., oskarżone te sprzedawały w sklepach Gminnej Spółdzielni, których były kierowniczkami.Powołując się na te okoliczności, Sąd Wojewódzki wyraził pogląd, że ograniczenia dotyczące stosowania warunkowego zawieszenia wykonania kary pozbawienia wolności z art. 8 ustawy z dnia 18 czerwca 1959 r. (Dz. U. Nr 36, poz. 228) - zwłaszcza w świetle rozdz. VI wytycznych Sądu Najwyższego (uchwała Całej Izby Karnej z dnia 19 stycznia 1962 r. VI KO 90/60, OSNKW zesz. III z 1962 r., poz. 37) co do obowiązku pokrycia szkody związanej z przypisanymi przestępstwami z art. 4 § 1 cytowanej ustawy - nie odnoszą się do oskarżonych Ireny S. i Karoliny P. Zdaniem tego Sądu zachodzi w niniejszym wypadku "wyjątkowa sytuacja", mająca polegać na tym, że "pomocnik (obie oskarżone) odpowiada nie za współdziałanie ze sprawcą zagarnięcia (Janem J.), lecz za pomocnictwo do pomocnictwa (oskarżony Kazimierz C.) przy popełnieniu przestępstwa" (zagarnięcia przez Jana J.). Wobec tego że obie oskarżone "udzielały pomocy pomocnikowi", Sąd zajął stanowisko, że cytowane wytyczne Sądu Najwyższego tej kwestii nie regulują i dlatego orzeczenie warunkowego zawieszenia wykonania kary pozbawienia wolności - mimo niepokrycia szkody - było dopuszczalne.Pogląd ten znalazł aprobatę w wyroku Sądu Najwyższego, skoro zastosowanie wobec Karoliny P. i Ireny S. artykułu 61 k.k. uznał za logicznie i przekonywająco uzasadnione.Przytoczone wyżej poglądy należy uznać za błędne i obrażające przepis art. 8 ustawy z dnia 18 czerwca 1959 r. (Dz. U. Nr 36, poz. 228).Powołanie się przez Sąd Wojewódzki na to, że działanie oskarżonych Ireny S. i Karoliny P. stanowiło "pomoc do pomocnictwa", nie ma w omawianej kwestii znaczenia, gdyż nie zmienia faktu (zresztą ustalonego przez ten Sąd w określeniu czynów przypisanych oskarżonym), że oskarżone udzieliły pomocy do zbycia mienia społecznego, o którym wiedziały, że zostało ono zagarnięte. Działaniem tym wypełniły one podmiotowe i przedmiotowe znamiona przestępstwa z art. 4 ustawy z dnia 18 czerwca 1959 r. (Dz. U. Nr 36, poz. 228), albowiem z przepisu tego nie wynika wymaganie ustawy, aby pomoc ta musiała być udzielona bezpośrednio sprawcy zagarnięcia. Wystarczy ustalenie, że sprawca przestępstwa z art. 4 ustawy z dnia 18 czerwca 1959 r. (Dz. U. Nr 36, poz. 228) wie, iż udziela pomocy do zbycia zagarniętego mienia społecznego.Przepis art. 8 cytowanej ustawy oraz wspomniane wytyczne Sądu Najwyższego (zdanie ostatnie ustępu 2 rozdz. VI) nie pozostawiają wątpliwości co do tego, że spełnienie warunku pokrycia szkody w odpowiednim rozmiarze dotyczy również paserów mienia społecznego. Skoro zatem oskarżone Irena S. i Karolina P., skazane za przestępstwa z art. 4 § 1 ustawy z dnia 18 czerwca 1959 r. (Dz. U. Nr 36, poz. 228), nie pokryły szkody w zakresie wartości mienia, które pomogły zbyć, to orzeczenie względem nich warunkowego zawieszenia wykonania kary pozbawienia wolności było z mocy ustawy niedopuszczalne.W tym stanie rzeczy wymienione wyroki Sądu Najwyższego i Sądu Wojewódzkiego w zakresie objętym niniejszą rewizją nadzwyczajną ostać się nie mogły, a wobec tego, że materiał dowodowy na to pozwolił, Sąd Najwyższy, zgodnie z art. 388 § 1 (zdanie pierwsze) k.p.k., władny był orzec co do istoty sprawy.Po uwzględnieniu więc rewizji nadzwyczajnej należało zmienić zaskarżone wyroki w orzeczeniu o karach pozbawienia wolności i uchylić bezpodstawnie zastosowane wobec obu oskarżonych orzeczenia o warunkowym zawieszeniu wykonania tych kar.Wniosek o złagodzenie kar podlegających wykonaniu Sąd Najwyższy pozostawił bez uwzględnienia. Nie ma bowiem żadnych podstaw do przyjęcia, żeby te kary uznać za rażąco surowe w stosunku do mnogości czynów, ich stopnia szkodliwości społecznej i spowodowanych szkód. Nawet w świetle niewątpliwie istniejących okoliczności łagodzących orzeczone kary nie rażą surowością. Trzeba bowiem mieć na uwadze, że kara dotycząca oskarżonej Karoliny P. jest karą łączną, a kara dotycząca oskarżonej Ireny S. nie sięga nawet połowy ustawowego zagrożenia.Z tych wszystkich względów orzeczono jak w sentencji.