V KRN 558/70

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia M. Szczepański (sprawozdawca). Sędziowie: M. Budzianowski, E. Binkiewicz. Prokurator Prokuratury Generalnej: M. Tuszyńska.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu sprawy Zdzisława T., skazanego z art. 199 § 1 k.k. i art. 20 dekretu z dnia 22 października 1951 r. o dowodach osobistych (Dz. U. Nr 55, poz. 382), z powodu rewizji nadzwyczajnej wniesionej przez Prokuratora Generalnego PRL od wyroku Sądu Powiatowego w Chodzieży z dnia 11 sierpnia 1970 r.,uchylił zaskarżony wyrok i sprawę przekazał temu Sądowi do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie faktyczneSąd Powiatowy w Chodzieży wyrokiem z dnia 11 sierpnia 1970 r. uznał Zdzisława T. za winnego:1) przestępstwa z art. 199 § 1 k.k., polegającego na tym, że w dniu 31 lipca 1969 r. w M. podjął z książeczki oszczędnościowej Stanisława Z., w posiadanie której wszedł w sposób podstępny, kwotę 5.000 zł, przywłaszczając ją sobie przez wypełnienie dowodu wypłaty na tę kwotę i podpisanie się na tym dowodzie nazwiskiem Z. i skazał go za to na karę roku pozbawienia wolności i 2.000 zł grzywny (bez wskazania podstawy orzeczenia grzywny);2) przestępstwa z art. 20 dekretu z dnia 22 października 1951 r. o dowodach osobistych (Dz. U. Nr 55, poz. 382), polegającego na tym że w tym samym dniu, przy pobieraniu kwoty 5.000 zł z książeczki PKO, legitymował się dowodem osobistym Stanisława Z., którym się posługiwał, i skazał go za to na karę 6 miesięcy więzienia.Ponadto Sąd:3) kary pozbawienia wolności i więzienia warunkowo zawiesił oskarżonemu na okres 2 lat;4) karę grzywny w razie nieuiszczenia w terminie zastąpił karą pozbawienia wolności, przyjmując jeden dzień za równoważny grzywnie w kwocie 100 zł;5) zasądził od oskarżonego na rzecz PKO - Oddział w C. - z obowiązkiem dokonania wpisu na rzecz Stanisława Z. w jego książeczce oszczędnościowej - kwoty 5.000 zł w terminie do 31 grudnia 1970 r.Na wniosek oskarżonego Sąd sporządził i doręczył mu uzasadnienie wyroku na piśmie, ale oskarżony Zdzisław T. rewizji nie wniósł.Rewizję nadzwyczajną na korzyść oskarżonego wniósł Prokurator Generalny PRL, zarzucając zaskarżonemu wyrokowi "obrazę przepisów prawa materialnego, polegającą na niesłusznym skazaniu oskarżonego za dwa odrębne przestępstwa, podczas gdy czyn Zdzisława T. wyczerpywał wprawdzie kilka różnych, zbiegających się przepisów karnych, jednakże zgodnie z art. 10 § 1-3 k.k. należało skazać oskarżonego Zdzisława T. za jedno przestępstwo na podstawie wszystkich zbiegających się przepisów, wymierzając mu karę na podstawie art. 199 §.1 k.k.".W konkluzji rewizja nadzwyczajna wniosła o zmianę zaskarżonego wyroku przez:1) uznanie Zdzisława T. za winnego przestępstwa z art. 199 § 1, 265 § 1 k.k. oraz art. 20 dekretu z dnia 22 października 1951 r. (Dz. U. Nr 55, poz. 382), polegającego na tym, że w czasie i miejscu jak w akcie oskarżenia, na podstawie książeczki oszczędnościowej PKO Stanisława Z., w której posiadanie wszedł bez wiedzy i zgody właściciela, podjął kwotę 5.000 zł, podpisując się na dowodzie wypłaty nazwiskiem Z. i legitymując się jego dowodem osobistym, również bez jego wiedzy i zgody, a następnie pieniądze te przywłaszczył sobie;2) wymierzenie Zdzisławowi T. na podstawie art. 199 § 1 k.k. kary 1 roku pozbawienia wolności, orzeczenie na zasadzie art. 36 § 3 k.k. grzywny w rozmiarze 2.000 zł z zamianą w razie jej nieuiszczenia w terminie na 20 dni pozbawienia wolności, warunkowe zawieszenie wykonania kary pozbawienia wolności z mocy art. 73 § 1 k.k. na okres 2 lat i zasądzenie na zasadzie art. 363 § 1 k.p.k. od Zdzisława T. na rzecz PKO - Oddział w C. odszkodowania pieniężnego w wysokości 5.000 zł z obowiązkiem wpisania tej kwoty do książeczki oszczędnościowej Stanisława Z. na jego dobro.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Zgodnie z treścią art. 357 k.p.k. podstawę wyroku stanowić może tylko całokształt okoliczności ujawnionych w toku rozprawy głównej.W sprawie niniejszej w akcie oskarżenia, w wykazie osób podlegających wezwaniu na rozprawę, wskazano - obok oskarżonego - świadka Stanisława Z. (pokrzywdzony), a w wykazie dowodów do ujawnienia wymieniono 5 dokumentów. Na rozprawie w dniu 11 sierpnia 1970 r., po złożeniu wyjaśnień przez oskarżonego Zdzisława T., który przyznał się do winy, ale nie złożył żadnych niemal wyjaśnień co do okoliczności istotnych dla oceny prawnej jego działania, prokurator zrzekł się dowodu z zeznań świadka Stanisława Z., a Sąd postanowił dowód ten pominąć. Wreszcie wymienione w akcie oskarżenia dokumenty, które miały być ujawnione na rozprawie, nie zostały ujawnione w trybie art. 339 § 2 i 340 k.p.k. Jeżeli Sąd uznał, że wyjaśnienia oskarżonego przyznającego się do winy nie budzą wątpliwości, czemu zresztą przeczy treść tych wyjaśnień, to wówczas jeśli zamierzał przeprowadzić postępowanie dowodowe tylko częściowo, obowiązany był uczynić to za zgodą obecnych stron, tj. prokuratora i oskarżonego (vide art. 333 k.p.k.), czego jednak nie uczynił. Stosowanie art. 333 k.p.k. uwarunkowane jest zgodą stron, a ponadto stwierdzeniem, że w wyjaśnieniach oskarżony przyznaje się do winy w sposób nie budzący wątpliwości.Nie oznacza to, żeby wystarczające było użycie przez oskarżonego formuły: "przyznaję się do winy" bez potrzeby składania wyjaśnień na temat istotnych okoliczności, w jakich oskarżony popełnił przestępstwo, albowiem dopiero podanie przez oskarżonego okoliczności popełnienia przestępstwa pozwala sądowi orzekającemu dokonać oceny tych wyjaśnień pod kątem ich wiarygodności, a w dalszej kolejności - oceny prawnej z punktu widzenia podmiotowego i przedmiotowego.W sprawie niniejszej oskarżony na rozprawie w niektórych kwestiach w ogóle się nie wypowiedział (np. czy pobierając pieniądze z książeczki oszczędnościowej Stanisława Z., zamierzał je zatrzymać na stałe, czy też ewentualnie zwrócić w przyszłości), a w innych, jak np. czy posługiwał się dowodem Stanisława Z., zasłaniał się niepamięcią. Dodać trzeba, że co do obu tych kwestii oskarżony, bezpośrednio lub pośrednio, składał wyjaśnienia w dochodzeniu, co z kolei obligowało Sąd do postąpienia zgodnie z treścią art. 334 § 1 i 2 k.p.k.W świetle więc tego, co powiedziano wyżej, stwierdzić trzeba, że zaskarżony wyrok został wydany z rażącym naruszeniem cytowanych wyżej przepisów k.p.k. i że w tych warunkach Sąd Najwyższy nie ma możliwości orzec do istoty sprawy (art. 386 § 2 k.p.k.). Z tego względu przedwczesne jest ustosunkowanie się do zasadniczego zarzutu rewizji nadzwyczajnej, przy czym w razie uznania winy oskarżonego za udowodnioną w ramach zarzutu aktu oskarżenia zajdzie potrzeba rozważenia przez Sąd I instancji działania oskarżonego w następujących aspektach:1) czy oskarżony nie dopuścił się samoistnego przestępstwa z art. 20 cytowanego dekretu o dowodach osobistych w postaci zagarnięcia tego dowodu; w tym zakresie trzeba będzie mieć na względzie problem tożsamości czynu zarzucanego i przypisywanego;2) działanie oskarżonego wymagać będzie oceny prawnej z zachowaniem wymagań art. 10 k.k. (kumulatywny zbieg przepisów ustawy karnej). Ponadto w razie uznania, że w działaniu oskarżonego mieszczą się dwa przestępstwa pozostające w zbiegu realnym i przy skazaniu na najmniej dwie kary tego samego rodzaju, zajdzie potrzeba respektowania art. 66 k.k. i orzeczenia kary łącznej.W tym stanie rzeczy należało zaskarżony wyrok uchylić i sprawę przekazać Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania.