V KRN 56/68

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia A. Kafarski,Sędziowie: W. Dąbrowski, K. Grzebuła, R. Kryże (współsprawozdawca), I. Kazimierczak, Z. Neumann, K. Wagner (sprawozdawca).Prokurator Prokuratury Generalnej: J. Rother.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie Henryka Z., oskarżonego z art. 225 § 1 k.k., po rozpoznaniu rewizji nadzwyczajnej założonej na niekorzyść oskarżonego przez Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Opolu z dnia 22 czerwca 1967 r., zmienionego wyrokiem Sądu Najwyższego z dnia 5 grudnia 1967 r., na mocy art. 394-396, 400, 383 pkt 2 i 3, 388 § 1 k.p.k.uchylił oba powyższe wyroki co do kwalifikacji prawnej i wymiaru kary oraz przyjmując, że oskarżony Henryk Z. w chwili popełnienia przypisanego czynu miał w znacznym stopniu ograniczoną zdolność pokierowania swym postępowaniem w rozumieniu art. 18 § 1 k.k., skazał go na podstawie art. 225 § 1 k.k. na karę 10 lat więzienia z zaliczeniem na jej poczet okresu tymczasowego aresztowania od dnia 12 września 1966 r. (...).Uzasadnienie faktyczneWyrokiem Sądu Wojewódzkiego w Opolu z dnia 22 czerwca1967 r. Henryk Z. został skazany z mocy art. 225 § 1 k.k. w związku z art. 18 § 1 i art. 59 § 1 lit. a) k.k. oraz z mocy art. 47 § 2 k.k. na 12 lat więzienia i utratę praw publicznych i obywatelskich praw honorowych na 3 lata za to, że w dniu 10 września 1966 r. w R. w zamiarze pozbawienia życia Benedykta M. zadał mu szereg ciosów pięścią oraz kopał go i skakał po nim, wskutek czego spowodował liczne ciężkie obrażenia ciała, w szczególności złamanie ośmiu żeber w linii środkowo-obojczykowej po stronie prawej, pęknięcie dwóch żeber w linii środkowo-obojczykowej po stronie lewej, złamania trzech żeber w linii pachowej przedniej po stronie lewej, przerwanie jelita cienkiego oraz rozerwanie w dwóch miejscach kreski jelita cienkiego, w wyniku których to obrażeń Benedykt M. poniósł śmierć. Sąd Najwyższy, rozpoznawszy sprawę wskutek rewizji założonej przez obrońcę oskarżonego, wyrokiem z dnia 5 grudnia 1967 r. zmienił wyrok Sądu Wojewódzkiego co do kary w ten sposób, że oskarżonemu Henrykowi Z. za przypisany mu czyn przestępny z mocy art. 225 § 1 k.k. w związku z art. 18 § 1 i art. 59 § 1 lit. b) k.k. wymierzył karę 5 lat więzienia, nie orzekając zarazem utraty praw publicznych i obywatelskich praw honorowych.Rewizja nadzwyczajna Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego, założona - z zachowaniem terminu z art. 397 k.p.k. - od powyższych wyroków na niekorzyść oskarżonego, zarzuca obrazę art. 59 § 1 k.k. polegającą na uznaniu, że w stosunku do oskarżonego należy zastosować ten przepis, chociaż okoliczności ustalone w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku nie dawały do tego podstawy.Rewizja wnosi w konkluzji o uchylenie zaskarżonych wyroków i skazanie oskarżonego Henryka Z. z mocy art. 225 § 1 k.k. na odpowiednią karę bez nadzwyczajnego jej złagodzenia na podstawie art. 59 § 1 lit. b) k.k.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Rewizja nadzwyczajna kwestionuje w istocie rzeczy ocenę okoliczności przedmiotowych, jak również osobowości oskarżonego dokonaną przez Sąd pierwszej instancji, w wyniku czego Sąd ten uznał, że oskarżony zasługuje na zastosowanie względem niego nadzwyczajnego złagodzenia kary przewidzianego art. 59 § 1 k.k. Orzekający w sprawie niniejszej Sąd Najwyższy w zwykłym składzie był - wobec kierunku rewizji założonej tylko na korzyść oskarżonego - związany zastosowaniem in favorem oskarżonego art. 59 k.k. i musiał w takim stanie rzeczy zastosować nadzwyczajne złagodzenie kary w sposób zgodny z uchwałą składu siedmiu sędziów SN z dnia 6 maja 1966 r. VI KZP 62/65 (OSNKW zeszyt 5-6 z 1966 r., poz. 58). Jednocześnie jednak, rozstrzygając rewizję w sprawie niniejszej, Sąd Najwyższy wyraził pogląd, że uznanie oskarżonego za osobę zasługującą na nadzwyczajne złagodzenie kary było nieprawidłowe, ponieważ brak było ku temu dostatecznych podstaw.Sąd Najwyższy w składzie powiększonym podzielił powyższe stanowisko, a także zmierzające w tym samym kierunku wywody rewizji nadzwyczajnej.Sąd Wojewódzki uwzględnił przy wymiarze kary "szczególną szkodliwość społeczną czynu oskarżonego, jego poprzednią karalność i dotychczasowy tryb życia". Uwzględniając zaś orzeczenie sądowo-psychiatryczne, Sąd "zastosował względem oskarżonego art. 18 § 1 k.k. i art. 59 § 1 k.k." Jak widać z tego lakonicznego uzasadnienia, zastosowanie art. 59 § 1 k.k. zostało potraktowane jako automatyczna konsekwencja ekspertyzy psychiatrycznej, która wykazała, że oskarżony miał tempore criminis ograniczoną w stopniu znacznym możność pokierowania swym postępowaniem. Jednakże nadzwyczajne łagodzenie kary w wypadkach wskazanych w ustawie, a więc także w wypadku określonym w art. 18 § 1 k.k., nie ma charakteru obligatoryjnego, lecz zależy od uznania sądu. Stosując nadzwyczajne złagodzenie kary lub odmawiając jego zastosowania sąd powinien mieć na uwadze całokształt okoliczności tak przedmiotowych, jak i podmiotowych ujawnionych w sprawie oraz uzasadnić podjętą decyzję w sposób umożliwiający kontrolę rewizyjną. Uzasadnienie Sądu Wojewódzkiego wymaganiom tym nie odpowiada, a druga instancja, jak już o tym była mowa, wyraziła dla zastosowania nadzwyczajnego złagodzenia kary swą dezaprobatę.Oskarżony, mimo swego stosunkowo młodego wieku (30 lat w dacie czynu), jest wielokrotnym recydywistą, ośmiokrotnie karanym za kradzieże i za przestępstwa przeciwko mieniu społecznemu. Oskarżony spędził 10 lat w więzieniu, przy czym podczas pobytu w więzieniu za poprzednie przestępstwa zachowywał się agresywnie wobec współwięźniów i wobec funkcjonariuszy więziennych, grożąc im zabójstwem po wyjściu na wolność (vide notatka w aktach więziennych). Opuściwszy więzienie, już po dziesięciu dniach dopuścił się nowego przestępstwa - zbrodni zabójstwa, i to w stosunku do człowieka, któremu winien był wdzięczność za udzieloną mu pomoc. Sposób dokonania zbrodni był szczególnie bestialski, o czym świadczy liczba i rodzaj zadanych pokrzywdzonemu urazów ciała. Oskarżony również względem własnej rodziny zachowuje się w sposób świadczący o braku jakichkolwiek uczuć. Ilustracją tego faktu jest list żony oskarżonego do Prokuratury, a także zachowanie się oskarżonego po zwolnieniu z więzienia, kiedy wręcz nie chciał wracać do rodziny, ale szukał innego sposobu urządzenia sobie życia.Zdecydowanie aspołeczna postawa oskarżonego, który jest jednostką pasożytniczą, jak również wykazana przezeń brutalność i bezwzględność działania nakazują bardzo surowo osądzić przypisane zabójstwo i wcale nie Uzasadniają zastosowania względem oskarżonego nadzwyczajnego łagodzenia kary, nawet przy uwzględnieniu okoliczności, że jest on charakteropatą, posiadającym w znacznym stopniu obniżoną zdolność kierowania swym postępowaniem.Należało natomiast w ramach zwykłych sankcji ustawowych mieć na uwadze takie istotne okoliczności łagodzące, jak prowokacyjne i ordynarne zachowanie się późniejszego denata względem Erny Z. oraz fakt, że na początku zajścia w ręku Benedykta M. znalazł się otwarty scyzoryk (znalezienie scyzoryka potwierdziła Erna Z.), który oskarżony mu wytrącił. Ten scyzoryk w ręku pijanego Benedykta M. pogłębił jeszcze prowokacyjny charakter jego zachowania się. Wreszcie charakteropatia oskarżonego, powodująca ograniczenie jego kontroli nad własnymi reakcjami, stanowiła dalszą okoliczność łagodzącą o zasadniczym znaczeniu.Mając na względzie wszystkie te przesłanki z art. 54 k.k., Sąd Najwyższy w składzie powiększonym uznał, że kara 10 lat więzienia odpowiada przypisanej oskarżonemu zbrodni.Z tych przyczyn Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji wyroku.