IV KR 188/68

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia L. Chmielewski.Sędziowie: A. Kafarski, T. Krokosz (sprawozdawca).Prokurator Prokuratury Generalnej: J. Pozorski.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie Michała K., oskarżonego z art. 225 § 2 k.k., po rozpoznaniu rewizji założonej przez oskarżonego od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Krakowie z dnia 26 kwietnia 1968 r., na podstawie art. 375, 384 pkt 2 k.p.k.przyjmując, iż przypisanego czynu oskarżony Michał K. dopuścił się w warunkach określonych art. 18 § 1 k.k., zmienił zaskarżony wyrok w ten sposób, że z mocy art. 225 § 2 k.k. skazał tegoż oskarżonego Michała K. na karę 4 lat więzienia, zaliczając na jej poczet okres tymczasowego aresztowania od dnia 4 maja 1966 r. (...).Uzasadnienie faktyczneSąd Wojewódzki w Krakowie po rozpoznaniu sprawy Michała K., oskarżonego o to, że w nocy z 3 na 4 maja 1966 r. w M., w zamiarze pozbawienia życia swojej żony Teresy K., po obezwładnieniu jej uderzeniem w głowę, założył i następnie zacisnął na jej szyi pętlę, sporządzoną z pończochy i chusteczki do nosa, dusząc ją przez zadzierzgnięcie, w wyniku którego nastąpiła jej śmierć, tj. o czyn przestępny z art. 225 § 1 k.k. - wyrokiem z dnia 26 kwietnia 1968 r. uznał tegoż Michała K. za winnego dopuszczenia się zarzucanego mu czynu pod wpływem silnego wzruszenia i za to z mocy art. 225 § 2 k.k. skazał go na karę 7 lat więzienia.Od tego wyroku obrońca oskarżonego założył rewizję, w której wnosząc o "zmianę zaskarżonego wyroku" przez nadzwyczajne złagodzenie kary w myśl art. 59 § 1 lit. c) k.k. w następstwie zastosowania art. 18 § 1 k.k., a ewentualnie o złagodzenie kary "do granicy odpowiadającej stopniowi zawinienia oskarżonego", zarzucił:1)obrazę przepisów prawa materialnego, której dopatruje się w tym, że Sąd Wojewódzki - przyjmując, iż oskarżony w chwili czynu miał znacznie ograniczoną zdolność rozpoznania znaczenia czynu i pokierowania swoim postępowaniem - nie dał wyrazu temu stanowisku w sentencji wyroku przy określeniu czynu;2)obrazę art. 339 § 2 i 392 k.p.k. przez nieuzasadnienie w sposób prawidłowy niezastosowania nadzwyczajnego złagodzenia kary (również wbrew zaleceniom Sądu Najwyższego);3)rażącą niewspółmierność kary w stosunku do czynu przypisanego oskarżonemu, wynikającą - między innymi - z nieprzytoczenia okoliczności konkretnych, jakie Sąd Wojewódzki miał na uwadze przy orzekaniu wymiaru kary.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:I. W pierwszym wyroku z dnia 23 czerwca 1967 r. Sąd Wojewódzki w Krakowie, określając czyn przypisany oskarżonemu, wskazał, że w chwili jego popełnienia oskarżony miał w znacznym stopniu ograniczoną zdolność rozpoznania znaczenia czynu i pokierowania swoim postępowaniem w rozumieniu art. 18 § 1 k.k. Owo "ograniczenie" Sąd Wojewódzki potraktował jako okoliczność łagodzącą (art. 54 k.k.) i z mocy art. 225 § 1 k.k. skazał oskarżonego na karę 8 lat więzienia.Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu sprawy z powodu rewizji oskarżonego, wyrokiem z dnia 16 stycznia 1968 r. uchylił wymieniony wyżej wyrok Sądu Wojewódzkiego w Krakowie i sprawę przekazał do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu tego wyroku Sąd Najwyższy - między innymi w nawiązaniu do końcowego wniosku obrońcy o zakwalifikowanie czynu oskarżonego z art. 225 § 2 k.k. i wyników rozprawy przed Sądem Wojewódzkim - podkreślił, że tenże Sąd Wojewódzki powinien był rozważyć czyn oskarżonego również w ramach dyspozycji art. 225 § 2 k.k., a nadto, nie stosując nadzwyczajnego złagodzenia kary (art. 59 § 1 k.k.), uzasadnić swe stanowisko w tym zakresie.Przy ponownym rozpoznaniu sprawy Sąd Wojewódzki, jak to już wyżej podano, przyjął, że oskarżony dopuścił się zarzucanego mu czynu pod wpływem silnego wzruszenia i za to z mocy art. 225 § 2 k.k. skazał go na karą 7 lat więzienia (obecnie zaskarżony wyrok z dnia 26 kwietnia 1968 r.).II. Według opinii biegłych lekarzy psychiatrów Romana L. i Antoniego S., stwierdzony u oskarżonego niedorozwój obejmuje również sferę emocjonalną, co przejawia się w jego dużej impulsywności, agresywności oraz skłonności do spiętrzeń afektu. Biegli przyjęli, że przy istnieniu tego podłoża patologicznego, doszło u oskarżonego - pod wpływem wypitego w małej ilości alkoholu i kłótni z żoną - do nagłego spiętrzenia afektu, w związku z czym zdolność rozpoznania znaczenia czynu i pokierowania swoim postępowaniem były u oskarżonego w znacznym stopniu ograniczone w rozumieniu art. 18 § 1 k.k. Na rozprawie biegli potwierdzili tę opinię.W nawiązaniu do omawianego fragmentu opinii biegłych lekarzy psychiatrów Sąd Wojewódzki, w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku zajął następujące stanowisko:"W wyniku badania biegli psychiatrzy stwierdzili, iż zdolność rozpoznania znaczenia czynu i kierowania postępowaniem u Michała K. była w znacznym stopniu ograniczona w rozumieniu art. 18 § 1 k.k.Uwzględnienie tej części opinii biegłych pociągnęłoby za sobą konieczność stosowania przepisu art. 51 k.k. (chodzi tu o art. 59 k.k.).Sąd stanął na stanowisku, że stosowanie nadzwyczajnego złagodzenia kary w stosunku do oskarżonego byłoby zbyt daleko posuniętym liberalizmem".III. Ustosunkowując się obecnie do rewizji obrońcy oskarżonego, trzeba stwierdzić, że zarzuty tej rewizji są częściowo zasadne.1. Kwestia, czy brak ustalenia w sentencji wyroku, że oskarżony działał w warunkach opisanych w art. 18 § 1 k.k., stanowi obrazę przepisów prawa materialnego - nie wymaga tutaj rozstrzygnięcia. Istota bowiem poruszanego zagadnienia sprowadza się do tego, że zgodnie z przepisem art. 329 lit. a) k.p.k. sentencja wyroku skazującego powinna być zredagowana w ten sposób, żeby istotne szczegóły działania oskarżonego zostały wymienione oraz żeby nie było wątpliwości, za jaki czyn sąd skazał oskarżonego. Tym warunkom sentencja zaskarżonego wyroku nie czyni zadość, aczkolwiek stwierdzenie, że oskarżony działał w warunkach określonych w przepisie art. 18 § 1 k.k., należy do istotnych okoliczności czynu.Błędne jest przy tym stanowisko wyrażone w uzasadnieniu wyroku Sądu Wojewódzkiego, że "uwzględnienie" opinii biegłych pociągnęłoby za sobą konieczność stosowania nadzwyczajnego złagodzenia kary, albowiem w razie przyjęcia u oskarżonego stanu "poczytalności zmniejszonej" nadzwyczajne złagodzenie kary (art. 59 k.k.) jest fakultatywne, a nie obligatoryjne, jak to wyraźnie wynika z przepisu § 1 art. 18 k.k. Ustalenie zaś w sentencji wyroku, że czyn został popełniony w warunkach określonych w art. 18 § 1 k.k., wiąże się - między innymi - z potrzebą wykazania, czy i w jakim stopniu ten fakt wzięto pod uwagę przy wymiarze kary (art. 54 k.k.), jak również z potrzebą właściwej realizacji celów penitencjarnych w odniesieniu do oskarżonego.2. Zasadny jest zarzut obrazy art. 339 § 2 i 392 k.p.k.Zgodnie z istotą nadzwyczajnego złagodzenia kary oraz z utrwalonym w tym zakresie orzecznictwem Sądu Najwyższego fakultatywność stosowania w określonych wypadkach dobrodziejstwa płynącego z art. 59 k.k. nie zwalnia sądu od obowiązku uzasadnienia, dlaczego przepisu tego nie stosuje.Stanowisko w tej kwestii w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku wyrażone jest zbyt ogólnikowo, tak że w istocie rzeczy nie wiadomo, co zadecydowało o odmowie nadzwyczajnego złagodzenia kary.Niezależnie jednak od powyższych stwierdzeń trzeba zauważyć, że okoliczności sprawy nie przemawiają za stosowaniem art. 59 k.k. Można tu m.in. wskazać na drastyczny sposób dokonania zabójstwa, na fakt, że żona oskarżonego (denatka) była w ciąży, co w odczuciu społecznym ma jednoznaczną wymowę w sensie dezawuującym znaczenie okoliczności, jakie by mogły przemawiać za nadzwyczajnym złagodzeniem kary.3. Z drugiej jednak strony już sam fakt, że oskarżony w chwili dopuszczenia się przypisanego mu czynu z art. 225 § 2 k.k. miał w znacznym stopniu ograniczoną zdolność rozpoznania znaczenia tego czynu i pokierowania swoim postępowaniem w rozumieniu art. 18 § 1 k.k., w zestawieniu z całokształtem ujawnionego materiału sprawy, przemawia - w ramach przepisu art. 54 k.k. - za wymierzeniem kary poniżej średniej granicy zagrożenia z art. 225 § 2 k.k.Z przedstawionych wyżej powodów Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji.