VI KZP 39/74

Skład orzekającyPrzewodniczący: Prezes F. Wróblewski. Sędziowie: dr J. Bratoszewski, M. Budzianowski (współsprawozdawca), dr A. Kafarski (sprawozdawca), dr T. Majewski, A. Pyszkowski, W. Żebrowski.Prokurator Prokuratury Generalnej: A. Ferenc.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu wniosku Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego z dnia 22 sierpnia 1974 r., skierowanego na podstawie art. 29 ustawy z dnia 15 lutego 1962 r. o Sądzie Najwyższym (Dz. U. Nr 12, poz. 54 z późn. zm.) pod rozpoznanie składu siedmiu sędziów Izby Karnej Sądu Najwyższego, o wyjaśnienie następującej kwestii prawnej:"Czy przepis art. 372 § 2 k.p.k. wkłada na sąd obowiązek uzasadnienia swego stanowiska co do niezastosowania nadzwyczajnego złagodzenia kary?"i po wysłuchaniu wniosku prokuratorauchwalił udzielić odpowiedzi jak wyżej.Uzasadnienie faktyczneI. Szczegółowe wskazania, co powinno być przedmiotem narady nad wyrokiem i w konsekwencji co powinno zawierać uzasadnienie wyroku, zawiera art. 372 k.p.k. W związku jednak z przedstawionym pytaniem należy dokonać wykładni jedynie art. 372 § 2 k.p.k., a ściśle tylko tej jego części, która stanowi o uzasadnieniu wymiaru kary.Ta część przepisu art. 372 § 2 k.p.k. wskazuje, że w uzasadnieniu wyroku należy przytoczyć okoliczności, które sąd miał na względzie wymierzając karę, a zwłaszcza stosując nadzwyczajne złagodzenie kary.II. Przeważająca część przepisów kodeksu postępowania karnego ma na celu stworzenie optymalnych warunków dla odtworzenia rzeczywistego przebiegu zdarzenia rozpatrywanego w konkretnej sprawie oraz ustalenia okoliczności dotyczących motywów działania oskarżonego i okoliczności istotnych dla wymiaru kary. Natomiast inne przepisy tego kodeksu ze względu na zaskarżalność orzeczeń wydanych przez sądy pierwszej instancji mają odmienny w pewnym sensie cel. Wyraża się on w tym, że orzeczenia podlegające zaskarżeniu muszą być uzasadnione w ten sposób, aby dostarczyć przesłanek sądowi odwoławczemu dla dokonania kontroli prawidłowości zaskarżonego orzeczenia. Temu celowi służy właśnie art. 372 § 2 k.p.k. Nakłada on bowiem na sąd pierwszej instancji obowiązek przedstawienia wszystkich tych okoliczności, które zostały rozważone podczas narady i uznane za mające wpływ na wymiar zastosowanej kary.Rozwijając to zagadnienie, trzeba wskazać, że sąd zgodnie z art. 50 § 1 k.k. wymierza karę według swego uznania, w granicach przewidzianych w ustawie, oceniając stopień społecznego niebezpieczeństwa czynu i mając na względzie cel kary w zakresie społecznego oddziaływania oraz cele zapobiegawcze i wychowawcze, które ma ona osiągnąć w stosunku do oskarżonego.Uzasadnienie więc wyroku w części omawiającej wymiar kary powinno wykazać realizację wskazanych celów przez rozważenie przez sąd wszystkich okoliczności, o których mowa w rozdziale VII i VIII kodeksu karnego, jeżeli okoliczności te zachodziły w konkretnej sprawie i zaważyły, jako istotne, na wymiarze kary.Sąd pierwszej instancji, wymierzając oskarżonemu karę w granicach wyższych od najniższego przewidzianego w ustawie zagrożenia za dane przestępstwo, daje tym samym wyraz, że nie znalazł podstaw do zastosowania nadzwyczajnego złagodzenia kary, i w takim wypadku odmowa zastosowania tego dobrodziejstwa nie wymaga uzasadnienia. Odmiennie natomiast przedstawia się sprawa, gdy podczas narady nad wyrokiem była rozważana kwestia zastosowania nadzwyczajnego złagodzenia kary pozbawienia wolności i sąd doszedł do wniosku, że dobrodziejstwa tego w stosunku do oskarżonego stosować nie należy. W takim wypadku sąd ma obowiązek przedstawienia argumentów, które doprowadziły do tej decyzji.W związku z tym powstaje dalsze zagadnienie, sprowadzające się do kwestii, w jakich wypadkach sąd pierwszej instancji ma obowiązek rozważenia podczas narady nad wyrokiem kwestii zastosowania nadzwyczajnego złagodzenia kary pozbawienia wolności. Obowiązek ten powstaje, jeżeli zachodzą przesłanki przewidziane w kodeksie karnym dające możność zastosowania tego dobrodziejstwa i jeżeli ze względu na stopień społecznego niebezpieczeństwa czynu, cele kary i inne okoliczności, które należy uwzględnić wymierzając karę, zarysowuje się, że nawet najniższa kara przewidziana za popełnione przez oskarżonego przestępstwo byłaby niewspółmiernie surowa.Odmiennie przedstawia się sprawa w stosunku do nieletnich, którzy ukończyli 16 lat i odpowiadają z zastosowaniem art. 9 § 2 k.k. za przestępstwo określone w art. 168 § 2 k.k., gdyż w wytycznych wymiaru sprawiedliwości i praktyki sądowej w sprawach o przestępstwa zgwałcenia (OSNKW 1973, z. 2-3, poz. 18) Sąd Najwyższy wskazał, że zarówno zastosowanie, jak i niezastosowanie art. 57 k.k. w stosunku do takich sprawców tego przestępstwa musi znaleźć wyraz w uzasadnieniu wyroku.