V KRN 9/88

Skład orzekającyPrzewodniczący: Sędzia SN Z. Halota.Sędziowie SN: Cz. Kraska, Z. Ziemba (spr.).Przy udziale prokuratora Prokuratury Generalnej S. Kołodzieja.SentencjaSąd Najwyższy w Warszawie Izba Karna na rozprawie po rozpoznaniu 17 lutego 1988 r. sprawy L. D. oskarżonego z art. 145 i 2 k.k. z powodu rewizji nadzwyczajnej, wniesionej przez Prokuratora Generalnego Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej na niekorzyść oskarżonego (DSU RN 1725/87/2) od wyroku Sądu Rejonowego w S. z dnia 5 czerwca 1987 r. sygn. II K 173/87 i wyroku Sądu Wojewódzkiego w T. z dnia 21 września 1987 r. sygn. II Kr (...)277/87zmienia zaskarżone wyroki w ten sposób, że uchyla orzeczenie o warunkowym zawieszeniu wykonania kary pozbawienia wolności i o wymiarze kary grzywny oraz zobowiązaniu oskarżonego do świadczenia na cel społeczny, z tym, że na poczet kary pozbawienia wolności zalicza oskarżonemu okres tymczasowego aresztowania od 22 lutego do 23 kwietnia 1987 r. zasądza od oskarżonego na rzecz Skarbu Państwa kwotę 6.000 złotych tytułem opłaty za wszystkie instancje oraz obciąża go kosztami postępowania w sprawie.Uzasadnienie faktyczneL. D. został oskarżony o popełnienie przestępstwa z art. 145 § 2 i 3 k.k., w ten sposób, że 22 lutego 1987 r. w S. naruszył umyślnie "zasady i przepisy bezpieczeństwa w ruchu lądowym", gdyż będąc w stanie nietrzeźwości kierował samochodem marki "Żuk", a następnie nie zachowując ostrożności i nienależycie obserwując jezdnię najechał idącego jezdnią T. W., który doznał złamania kości pokrywy i podstawy czaszki oraz stłuczenia i obrzęku mózgu, w wyniku czego zmarł.Sąd Rejonowy w S. wyrokiem z dnia 5 czerwca 1987 r. sygn. II K 173/87 uznał osk. L. D. za winnego tego, że w czasie i miejscu wyżej podanym nieumyślnie naruszył "zasady i przepisy bezpieczeństwa w ruchu drogowym", przez to, że przewoził kierowanym przez siebie "Żukiem" niedozwoloną liczbę pasażerów, co utrudniało mu prowadzenie tego pojazdu, oraz nie obserwował należycie jezdni i nie zachował ostrożności przy omijaniu idącego prawą stroną tej jezdni T. W., najeżdżając na niego i powodując złamanie kości pokrywy czaszki i stłuczenie oraz obrzęk mózgu, w wyniku czego wymieniony zmarł, za co na podstawie art. 145 § 2 k.k. w związku z art. 73 § 1 k.k. i art. 75 § 1 i 3 k.k. wraz art. 43 § 1 k.k.,. skazał oskarżonego na karę 3 lat pozbawienia wolności, z warunkowym zawieszeniem jej wykonania na 3-letni okres próby, oraz na 50.000 zł grzywny, z zobowiązaniem oskarżonego "do uiszczenia świadczenia pieniężnego w kwocie 50.000 zł na cel społeczny a nadto na karę dodatkową zakazu prowadzenia przez okres 2 lat pojazdów mechanicznych, "z wyłączeniem ciągników rolnych", zaliczają na poczet wymierzonej grzywny okres tymczasowego aresztowania od 22 lutego do 23 kwietnia 1987 r. i przyjmując jeden dzień aresztu za równoważny grzywnie w kwocie 1.000 zł oraz zarządzając na podstawie art. 49 k.k. - podanie wyroku do publicznej wiadomości "przez jego ogłoszenie w radiowej zakładowym ZPOW D.".Od wyroku powyższego wniesione zostały dwie rewizje na niekorzyść oskarżonego, mianowicie przez prokuratora i przez pełnomocnika oskarżycieli posiłkowych (rodziców denata).Obydwie powyższe rewizje opierały się na zarzucie błędu w ustaleniach faktycznych co do tego czy osk. L. D. znajdował się w chwili spowodowania wypadku w stanie nietrzeźwości a rewizja prokuratora zawierała ponadto zarzut rażącej niewspółmierności kary dodatkowej zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych.W związku z tymi zarzutami rewizja prokuratora postulowała zmianę zaskarżonego wyroku "przez orzeczenie względem osk. L. D. kary 5 lat pozbawienia wolności oraz kary dodatkowej zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych na okres 5 lat."Wniosek rewizji pełnomocnika oskarżycieli posiłkowych miał charakter alternatywny i zmierzał przede wszystkim do zmiany zaskarżonego wyroku przez uznanie oskarżonego: L. D. za "winnego przestępstwa z art. 145 § 3 k.k." ewentualnie zaś do uchylenia tegoż wyroku i przekazania sprawy sądowi I instancji do ponownego rozpoznania.Sąd Wojewódzki w T. po rozpoznaniu sprawy z powodu wymienionych rewizji wyrokiem z dnia 21 września 1987 r., sygn. II KR 277/87 zmienił wyrok Sądu Rejonowego w ten sposób, że wymierzył L. D. grzywnę w wysokości 1 miliona złotych oraz orzekł wobec niego zakaz prowadzenia pojazdów mechanicznych - za wyjątkiem ciągnika rolniczego - na okres pięciu lat.Od obu powyższych wyroków odwołał się Prokurator Generalny PRL, wnosząc rewizję nadzwyczajną na niekorzyść w zakresie orzeczenia o karze, ale zarzucając "obrazę przepisów prawa materialnego, a mianowicie art. 73 § 2 k.k., polegającą na orzeczeniu w stosunku do osk. L. D. kary pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem jej wykonania, mimo iż - biorąc pod uwagę umyślne naruszenie przepisów o ruchu drogowym, a także spowodowanie wypadku w stanie co najmniej po spożyciu alkoholu, jak również śmiertelny skutek tego wypadku - należało uznać, że względy na społeczne oddziaływanie kary przemawiały przeciwko warunkowemu zawieszeniu jej wykonania".W związku z powyższym zarzutem rewizja nadzwyczajna zawiera wniosek "o zmianę zaskarżonych wyroków przez uchylenie orzeczeń o zawieszeniu wykonania kary pozbawienia wolności oraz o wymierzeniu na podstawie art. 75 § 1 i 2 k.k. kary grzywny i o zobowiązaniu osk. L. D. do uiszczenia kwoty 50.000 zł. na cele społeczne".Sąd Najwyższy uznał, że rewizja nadzwyczajna jest zasadna.Przede wszystkim stwierdzić należy, że skoro Sąd Rejonowy uznał, iż oskarżony naruszył zasady bezpieczeństwa w ruchu drogowym przez kierowanie "Żukiem" z niedozwoloną liczbą pasażerów w kabinie kierowcy, co utrudniało prowadzenie pojazdu, to dopuścił się naruszenia tych zasad umyślnie a nie nieumyślnie jak to Sąd przyjął. Właściwie trudno sobie wyobrazić, jak możnaby nieumyślnie zabrać do szoferki, mającej tylko jedno miejsce pasażerskie, sześć osób.Za umyślne naruszenie zasady bezpieczeństwa trzeba uznać także nienależyte obserwowanie jezdni oraz niezachowanie ostrożności przy omijaniu idącego prawą stroną tej jezdni mężczyzny. Nieumyślne zatem było jedynie najechanie na tegoż mężczyznę i spowodowanie jego śmierci.Zasadnie więc podniesiono w rewizji nadzwyczajnej, że naruszenie przez oskarżonego przepisów o ruchu drogowym było umyślne, aczkolwiek - bez konsekwencji - nie znalazło to wyrazu we wniosku o odpowiednie skorygowanie opisu czynu, zaś zakres rewizji ograniczono do orzeczenia o karze.Pozostając w granicach rewizji nadzwyczajnej (art. 383 § 1 k.p.k.) stwierdzić trzeba, że jej zasadność w części wnioskowanej wynika z okoliczności, w jakich doszło do spowodowania przez osk. L. D. wypadku zakończonego śmiercią 28-letniego T. W., świadczą one bowiem o znacznym stopniu zawinienia oskarżonego.Tak więc nie wystarczy stwierdzić, że oskarżony naruszył zasady bezpieczeństwa przez to, iż zabrał do kabiny niedopuszczalną ilość pasażerów, co utrudniało mu swobodę ruchów, należyte obserwowanie drogi i go dekoncentrowało, ale trzeba dodać, że uczynił to w trudnych warunkach drogowych, o zmroku, w czasie lekkiej mgły, w związku z którą pojazd miał włączone tylko światła mijania, co praktycznie biorąc ograniczało ich zasięg do odległości około 20 metrów (por. opinia biegłego do spraw wypadków drogowych - k.45-47). Poza tym przytupując do jazdy w takich warunkach oskarżony nie był w pełni sprawny psychofizycznie, gdyż po pracy poprzedniego dnia udał się na zabawę karnawałową do świetlicy Zakładów Przemysłu Owocowo - Warzywnego w D., gdzie spędził noc, bawiąc się i pijąc alkohol, a następnie bez snu i wypoczynku we wczesnych godzinach porannych, przed wschodem słońca, siadał za kierownicą samochodu marki "Żuk".W takich warunkach oskarżony nie powinien był w ogóle podejmować jazdy samochodem, jeśli zaś już to uczynił, nie powinien był świadomie dodatkowo utrudniać sobie tej jazdy, a tym samym zwiększać niebezpieczeństwo wypadku, przez zabranie do kabiny kierowcy tak dużej ilości osób, także uczestników całonocnej zabawy, co również oddziaływało niekorzystnie, wiadomo bowiem, że taka grupowa pozabawowa atmosfera nie mogła sprzyjać rozwadze, ostrożności i koncentracji uwagi kierowcy pojazdu.Odrębny problem, to stan oskarżonego po spożytym alkoholu, albowiem pobrana od niego o godzinie 800 , a więc około 4 godzin po wypadku, krew wykazała jeszcze zawartość 0,35% alkoholu /k 63/. W Zakładzie Patomorfologii Zespołu Opieki Zdrowotnej w S. obliczono retrospektywnie przypuszczalne stężenie alkoholu we krwi osk. L. D. w momencie wypadku, określając je ramami od 0,75 do 1,15 promille /k.70/. Obecny na rozprawie Sądowej biegły z zakresu medycyny sądowej lekarz S. Ł. nie zgłosił w zasadzie zastrzeżeń, co do poprawności dokonanego obliczenia, jako zgodnego z polską normą wydalania alkoholu z organizmu (0,1 - 0,2 promille na godzinę), ze względu jednak na to, że od oskarżonego pobrano tylko jedną próbkę krwi, zamiast uczynić to trzykrotnie, w godzinnych odstępach czasowych, co uniemożliwiło ustalenie indywidualnej normy wydalania alkoholu z organizmu oskarżonego, stwierdził, że nie powinno się w tym wypadku w ogóle dokonywać rachunku retrospektywnego, istnieje bowiem możliwość błędu wykraczającego poza wymienioną powyżej normę. W związku z tym sądy orzekające uznały, że nie ma podstaw do przypisywała oskarżonemu spowodowania przedmiotowego wypadku w stanie nietrzeźwości.Nie kwestionując zastrzeżeń natury medycznej co niezbędnych warunków prawidłowego ustalenia stężenia alkoholu we krwi sprawcy tempore criminis, jak i w konsekwencji wyeliminowania z przypisanego oskarżonemu czynu stwierdzenia co do stanu nietrzeźwości alkoholowej, nie można jednak całkowicie przejść do porządku nad wynikiem badania krwi oskarżonego na zawartość alkoholu, gdyż - jak wynika z poczynionych w sprawie ustaleń faktycznych - jest rzeczą niewątpliwą, że w czasie pobytu na zabawie, w ciągu nocy, osk. D. spożywał jednak alkohol, nie spożywał go zaś po spowodowaniu wypadku a przed pobraniem próbki krwi zatem można bez wątpliwości ustalić, że skoro krew pobrano od niego po około 4 godzinach od wypadku, a jeszcze później od momentu picia wódki, musiała to być już faza wydalania, tym samym więc ilość alkoholu w organizmie w momencie wypadku nie mogła być mniejsza, musiała zaś być większa od stwierdzonej badaniem. Zgodzić się trzeba więc, że zaniedbania w zakresie prawidłowego zbadania stanu nietrzeźwości oskarżonego uniemożliwiają kategoryczne ustalenia, że w chwili wypadku miał on we krwi powyżej 0,5%, ale wynik badania pozwala jednak na przyjęcie, że stan alkoholu we krwi musiał być większy niż 0,35%, albowiem przez te cztery godziny proces wydalania przecież trwał. Można zatem zasadnie przyjąć, że był to stan zbliżony do 0,5%, w każdym zaś razie pozwalający na stwierdzenie, że oskarżony spowodował wypadek w stanie co najmniej wskazującym na spożywanie alkoholu.Jeżeli uwzględnić łącznie wszystkie wyżej wskazane okoliczności, to uznać należy, że mimo niezachowania właściwych wymogów ostrożności prasy poruszaniu się po drodze także przez pieszego T. W., ofiary wypadku, również wracającego z tej samej co oskarżony zabawy i podobnie jak on mającego we krwi alkohol, nie był to wypadek, który możnaby usprawiedliwiać jakimś nieszczęśliwym zbiegiem okoliczności, jego uniknięcie zaś zależało wyłącznie od oskarżonego, gdy nawet obecność nietrzeźwego człowieka na drodze nie mogła być dla niego w tych warunkach żadnym zaskoczeniem, skoro wiedział, iż skończyła się zabawa i jej uczestnicy rozchodzili się właśnie do swoich miejsc zamieszkania, w większości pieszo i korzystając z drogi, co w naszych warunkach jest zjawiskiem powszechnymi.Stopień zawinienia oskarżonego był zatem znaczny, co w zestawieniu z wymogiem względu na społeczne oddziaływanie kary, szczególnie istotne w odniesieniu do przestępstw drogowych, prowadzi do wniosku, że zastosowanie do osk. L. D. dobrodziejstwa warunkowego zawieszenia wykonania kary pozbawienia wolności nie było w tej sprawie zasadne.Nie można też uznać za prawidłowe przy tego rodzaju przestępstwach u podłoża których nie leży przecież działanie z pobudek materialnych, przesunięcia ciężaru dolegliwości na karę grzywny wymierzoną w trybie art. 75 § 1 zwłaszcza jeśli jest ona orzekana z oczywistym naruszeniem dyrektyw art. 50 i 9 k.k., co w sprawie niniejszej wystąpiło w sposób rażący (por. k. 59 i 62). Dodać zresztą trzeba, że takie dobrodziejstwo subsydiowania kary surowszej karą łagodniejszą mogłoby się w tej sprawie obrócić przeciwko oskarżonemu, gdyby zaszła potrzeba zamiany wymierzonej grzywny na zastępczą karę pozbawienia wolności, co uwzględniając stan majątkowy oskarżonego byłoby wysoce prawdopodobne, albowiem wówczas owa kara zastępcza, według przyjętego przez sądy zamiennika, równałaby się wysokości kary pozbawienia wolności warunkowo zawieszonej, oskarżony natomiast musiałby uiścić wielokrotnie wyższe, niż od samej kary pozbawienia wolności, opłaty, nie mówiąc o innych niekorzystnych skutkach takiego skazania.Z tych wszystkich powodów Sąd Najwyższy uwzględnił rewizję nadzwyczajną i zmienił zaskarżone wyroki, uchylając zawarte w nich orzeczenia o warunkowym zawieszeniu wykonania kary pozbawienia wolności, o wymiarze kary grzywny i o zobowiązaniu oskarżonego do określonego świadczenia na cel społeczny.Stosownie do dokonanej zmiany należało także zmienić orzeczenie o opłacie sądowej. kosztach postępowania, w tym zakresie zresztą na korzyść osk. L. D.