VI KO 112/59

SentencjaSąd Najwyższy na posiedzeniu niejawnym na przedstawione przez Sąd Wojewódzki w myśl art. 390 § 1 k.p.k. pytanie prawne:"Czy w razie założenia przez prokuratora rewizji na niekorzyść oskarżonego wyłącznie co do wymiaru kary, sąd rewizyjny może zmienić na surowszą kwalifikację prawną czynu przypisanego oskarżonemu w wyroku pierwszej instancji, jeżeli bądź nie zachodzą warunki określone w art. 387 k.p.k., bądź też zmiana kwalifikacji prawnej zależna jest od poczynienia nowych ustaleń faktycznych, na podstawie odmiennej oceny materiału dowodowego" - uchwalił udzielić odpowiedzi jak wyżej.Uzasadnienie faktycznePostępowanie rewizyjne dotyczy albo całości, albo tylko pewnej części wyroku (art. 372, 381 § 1 pkt 2, 384 i 385 k.p.k.). Jeżeli ustawa inaczej nie stanowi, wyrok zaskarżony jedynie w określonej części (pojęcie "granic rewizji") zyskuje prawomocność w przedmiotach nie objętych treścią rewizji.Kwalifikację prawną czynu przyjętą w akcie oskarżenia sąd, jako że nie jest związany oceną prawną czynu zarzucanego (art. 247 pkt "c" k.p.k.) - władny jest zastąpić kwalifikacją uznaną przez siebie za prawidłową. Jedynym jednak warunkiem, którego ustawa w takich przypadkach wymaga, jest uprzedzenie oskarżonego o możności zastosowania kwalifikacji surowszej od tej, którą przyjęto w poprzednich stadiach postępowania (art. 324 § 2 oraz art. 382 k.p.k.). Jakkolwiek przepis art. 324 § 2 k.p.k. wiąże uprzedzenie stron o możliwości zakwalifikowania czynu pod surowszy przepis z naradą sędziów, poprzedzającą wydanie orzeczenia i wznowieniem przewodu, to jednak, skoro sąd stwierdziłby na podstawie materiału dowodowego, już w toku rozprawy, możność zakwalifikowania czynu oskarżonego pod przepis surowszy, to ma on obowiązek przed zamknięciem przewodu sądowego strony o tym uprzedzić. Zasada wyrażona w omawianym przepisie art. 324 § 2 k.p.k. ma również zastosowanie przed sądem rewizyjnym (art. 382 k.p.k.).Błędna kwalifikacja prawna czynu może być podstawą wyodrębnionego zarzutu rewizyjnego (art. 371 pkt 1 k.p.k.). Słuszność jednak tego zarzutu powoduje bądź poprawienie błędnej kwalifikacji prawnej czynu przyjętej w zaskarżonym wyroku na właściwą (art. 387 k.p.k.), bądź też uchylenie wyroku (art. 383 pkt 1 i 2 k.p.k.), zależnie od tego czy w czynie przypisanym w sentencji zaskarżonego wyroku mieszczą się znamiona innego przestępstwa niż przyjął sąd pierwszej instancji, czy też prawidłowe zakwalifikowanie czynu wymaga innych ustaleń sądu rewizyjnego.W razie gdy rewizja oskarżyciela ogranicza się tylko do zarzutu rażącej niewspółmierności kary z czynem przypisanym oskarżonemu (art. 371 pkt 4 k.p.k.), stawia to wprawdzie sąd rewizyjny wobec konieczności wszechstronnego rozważenia wszystkiego co rozstrzyga o rodzaju i wysokości kary za ten czyn, a zatem - również prawnej oceny tego czynu, ale - sąd rewizyjny nie może na niekorzyść oskarżonego, wyjść poza granice rewizji, o których w tym przypadku przesądza treść wspomnianego zarzutu i jego wyłączność.Gdy więc wskutek rewizji, w której oskarżyciel na niekorzyść oskarżonego zarzuca jedynie niewspółmierność kary z czynem, sąd rewizyjny na podstawie materiału dowodowego którym rozporządza (art. 320 i 389 k.p.k.), uzna zarzut ten za uzasadniony, zaskarżony wyrok zmienia w części dotyczącej kary (art. 384 pkt 2 k.p.k.), wymierzając tę karę w ramach zagrożenia przewidzianego za to przestępstwo, jakie oskarżonemu przypisał sąd pierwszej instancji.Jeżeli natomiast sąd rewizyjny w tym ostatnim przypadku, jak w ogóle zawsze, kiedy wyroku nie uchyla, lecz go zmienia lub - licząc się z granicami rewizji - utrzymuje w mocy stwierdzi, że kwalifikacja prawna czynu przyjęta przez sąd pierwszej instancji jest mylna, ma obowiązek, już niezależnie od granic rewizji, poprawić kwalifikację na właściwą (art. 324 § 2 oraz art. 382 k.p.k.). Z ustawy jednak wynika, iż sąd rewizyjny na takim poprawieniu kwalifikacji, nie niosącym żadnego realnego pogorszenia sytuacji prawnej oskarżonego, wynikającej ze skazania, poprzestaje tylko wówczas, gdy kara wymierzona w zaskarżonym wyroku, mieści się w ramach zagrożenia karnego, przewidzianego w przepisie dla danego czynu właściwym (art. 387 k.p.k.). Jeżeli zaś sąd pierwszej instancji, wymierzył karę wedle surowszej kwalifikacji, pozwalającej na tę karę, podczas gdy właściwa jej nie dopuszcza, wówczas na sądzie rewizyjnym ciąży jednocześnie powinność dokonania z urzędu zmiany zaskarżonego wyroku na korzyść oskarżonego w części dotyczącej kary (art. 384 pkt 1 k.p.k.). Dotyczy to zarówno przypadku rewizji na korzyść oskarżonego jak i nieuwzględnionej rewizji oskarżyciela, żądającego surowszego ukarania oskarżonego.Wobec szczególnego uregulowania tego zagadnienia w art. 384 pkt 1 k.p.k., rozważania na tle art. 385 k.p.k., stanowiącego o uchyleniu wyroku, są w niniejszym przypadku zbędne.Dodać wreszcie należy, iż wszelkie poprawienie kwalifikacji prawnej czynu w myśl art. 387 k.p.k. jest oczywiście aktualne w odniesieniu do tego samego czynu. Różnica natomiast w elementach składowych czynu, nie dotyczących jego istoty, lecz jedynie bliżej charakteryzujących czyn przypisany, stronę faktyczną działania lub zaniechania sprawcy, w obrębie tego samego zdarzenia w świecie zewnętrznym, np. poprawienie daty, miejsca czynu, wskazanie na użycie innego niż przyjęto przedmiotu, służącego do popełnienia przestępstwa, - nie pozbawia przymiotu tożsamości czynu zarzucanego, z czynem przypisanym oskarżonemu.