VI KO 19/61

Skład orzekającyPrzewodniczący: Prezes Z. Opuszyński. Sędziowie: F. Korzeń, J. Zembaty (sprawozdawca). Prokurator: H. Rajzman.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie Leopolda K. oskarżonego z art. 237 § 1 i 256 § 1 k.k., po wysłuchaniu wniosku Prokuratora, na podstawie art. 390 k.p.k. uchwalił przedstawioną przez Sąd Wojewódzki w Krakowie kwestię prawną wymagającą zasadniczej wykładni ustawy:"Czy cofnięcie aktu oskarżenia lub pojednanie się stron przed postępowaniem pojednawczym, przewidzianym w art. 1 § 1 ustawy z dnia 2 grudnia 1960 r. o sprawach z oskarżenia prywatnego (Dz. U. Nr 54, poz. 308), daje podstawę prezesowi sądu do wydania zarządzenia w przedmiocie zwrotu połowy zryczałtowanej równowartości kosztów postępowania karnego wniesionych przez oskarżyciela prywatnego (art. 12 § 1 wymienionej ustawy)?"rozstrzygnąć jak wyżej.Uzasadnienie faktyczneStosownie do przepisu art. 442 k.p.k. w sprawach z oskarżenia prywatnego, które zostały umorzone wskutek pojednania się stron, koszty postępowania ponoszą oskarżony i oskarżyciel solidarnie (art. 442 lit. b) k.p.k.). Natomiast w tych sprawach z oskarżenia prywatnego, w których oskarżonego uniewinniono lub postępowanie umorzono z innych przyczyn, jak np. z powodu odstąpienia oskarżyciela prywatnego od oskarżenia przed rozpoczęciem rozprawy głównej (art. 63 k.p.k.) lub jego nie usprawiedliwionego niestawiennictwa na rozprawie (art. 288 k.p.k.), koszty postępowania ponosi oskarżyciel prywatny (art. 442 lit. a) k.p.k.).Ten stan prawny uległ częściowej zmianie wskutek wejścia w życie w dniu 8 grudnia 1960 r. przepisów ustawy z dnia 2 grudnia 1960 r. o sprawach z oskarżenia prywatnego (Dz. U. Nr 54, poz. 308) - z wyjątkiem art. 10, który dotychczas nie obowiązuje. Według bowiem art. 12 § 1 tej ustawy prezes sądu zarządza z urzędu zwrot połowy zryczałtowanej równowartości kosztów postępowania karnego wniesionej przez oskarżyciela prywatnego (w myśl art. 435 § 1 k.p.k.): 1) w razie pojednania się stron w postępowaniu pojednawczym (art. 1 ustawy), 2) umorzenia postępowania na podstawie (art. 9 § 1 ustawy) lub 3) przekazania sprawy organizacji społecznej do rozpoznania (art. 10 § 1 ustawy). Omawiany przepis powoduje więc, że w tych trzech wypadkach w sprawach z oskarżenia prywatnego połowę kosztów postępowania karnego ponosi Skarb Państwa, a połowę bądź oskarżyciel prywatny (art. 442 lit. a) k.p.k.) bądź oskarżony i oskarżyciel prywatny solidarnie (art. 442 lit. b) k.p.k.).W sprawie niniejszej chodzi o rozstrzygniecie, czy powołany wyżej przepis art. 12 § 1 ustawy z dnia 2 grudnia 1960 r. o sprawach z oskarżenia prywatnego dotyczy tylko trzech wymienionych w nim wypadków, czy też odnosi się również do odstąpienia oskarżyciela prywatnego od oskarżenia przed rozpoczęciem postępowania pojednawczego, o którym mowa w artykule I tej ustawy.Na pytanie to należy odpowiedzieć twierdząco, gdy chodzi o odstąpienie oskarżyciela prywatnego od oskarżenia z powodu pojednania się stron, które nastąpiło przed wszczęciem przez sąd postępowania pojednawczego określonego w art. 1 wymienionej wyżej ustawy. Przepis art. 12 § 1 tej ustawy nie wymienia wprawdzie tego wypadku, niemniej jednak w drodze analogii, która jest tu dozwolona, gdyż chodzi o korzystną dla oskarżonego wykładnię przepisu prawa procesowego, należy przyjąć, że przepis ten ma zastosowanie i do tego wypadku. Jeżeli bowiem pojednanie w postępowaniu pojednawczym, które pociąga za sobą pewne koszty dla Skarbu Państwa, powoduje zwrot z urzędu połowy zryczałtowanej równowartości kosztów, to tym bardziej zwrot ten powinien nastąpić wówczas, gdy pojednanie między stronami, które spowodowało odstąpienie oskarżyciela prywatnego od oskarżenia, nastąpiło przed wszczęciem przez sąd postępowania pojednawczego, gdyż wówczas koszty Skarbu Państwa są mniejsze (arg. a maiori ad minus). Ograniczają się one bowiem do kosztów związanych z doręczeniem stronom odpisów postanowienia umarzającego postępowanie, a gdy odstąpienie oskarżyciela prywatnego od oskarżenia nastąpiło już po wysłaniu stronom zawiadomień o terminie posiedzenia pojednawczego, nadto do kosztów tych zawiadomień. Również z reguły jest pożądane w interesie społecznym, aby sprawy o przestępstwa ścigane z oskarżenia prywatnego były załatwiane w drodze pojednania przede wszystkim pozasądowego. Postępowanie bowiem pojednawcze zajmuje sądom czas oraz odrywa oskarżonych i oskarżycieli prywatnych od pracy. Nie można więc interpretować omawianego przepisu w sposób, który mógłby spowodować wzrost liczby spraw z oskarżenia prywatnego załatwianych w sądowym postępowaniu pojednawczym.Przeciw tej wykładni nie przemawia natomiast przepis art. 12 § 2 ustawy z dnia 2 grudnia 1960 r. o sprawach z oskarżenia prywatnego, według którego w sprawach tych ma zastosowanie art. 442 lit. b) k.p.k., "jeżeli pojednanie się stron nastąpiło w innym stadium postępowania". Ze sformułowania bowiem tego przepisu wynika, że w sprawach z oskarżenia prywatnego należy stosować przepis art. 442 lit. b) k.p.k. tylko wówczas, gdy strony pomimo wezwania ich do pojednania (art. 3 § 1 ustawy) nie pogodziły się w postępowaniu pojednawczym, a uczyniły to dopiero w innym, tj. późniejszym stadium postępowania. Wówczas bowiem postępowanie pojednawcze nie dało rezultatu i wobec tego nie byłoby słuszne, by zwracać oskarżycielowi prywatnemu połowę wniesionej przez niego zryczałtowanej równowartości kosztów postępowania karnego. Względy te nie zachodzą natomiast - jak wyżej wykazano - gdy oskarżyciel prywatny odstąpił od oskarżenia z powodu pojednania się stron, które doszło do skutku przed wszczęciem sądowego postępowania pojednawczego, wobec czego oraz ze względu również na wspomniany wyżej interes społeczny należy w tym wypadku stosować przepis art. 12 § 1 omawianej ustawy.Natomiast jeżeli oskarżyciel prywatny odstąpił od oskarżenia wprawdzie przed wszczęciem sądowego postępowania pojednawczego, jednakże nie z powodu pojednania się stron, ale z innych przyczyn, np. z powodu obawy przegrania, to wówczas nie można stosować do niego przepisu art. 12 § 1 tej ustawy, lecz tylko przepis art. 442 lit. a) k.p.k.