VI KO 24/61

Skład orzekającyPrzewodniczący: Prezes Z. Opuszyński.Sędziowie: M. Budzianowski, K. Dobesz, A. Górski, M. Grudziński, P. Ławacz (współsprawozdawca), K. Wagner (sprawozdawca).Prokurator: H. Rajzman.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie Stanisława H. oskarżonego z art. 1 § 1 ustawy z dnia 18 czerwca 1959 r. (Dz. U. Nr 36, poz. 228), po wysłuchaniu wniosku prokuratora, na podstawie art. 390 § 1 k.p.k. uchwalił przedstawioną przez Sąd Wojewódzki we Wrocławiu kwestię prawną wymagającą zasadniczej wykładni ustawy:"Czy pobieranie renty starczej przez rencistę w okresie zawieszenia prawa do renty starczej (art. 31 pkt 3 dekretu z dnia 25 czerwca 1954 r. o powszechnym zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin w brzmieniu obwieszczenia Ministra Pracy i Opieki Społecznej z dnia 18 kwietnia 1958 r. (Dz. U. Nr 23, poz. 97) wypłaconej na skutek niezawiadomienia władz rentowych przez rencistę o zaistnieniu okoliczności uzasadniającej zawieszenie tego prawa, stanowi zagarnięcie mienia społecznego w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 18 czerwca 1959 r. (Dz. U. Nr 36, poz. 228)?"rozstrzygnąć jak wyżej.Uzasadnienie faktyczneArtykuł 19 pkt 2, 3 i 4 dekretu z dnia 25 czerwca 1954 r. o powszechnym zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin w brzmieniu załącznika do obwieszczenia Ministra Pracy i Opieki Społecznej z dnia 18 kwietnia 1958 r. (Dz. U. Nr 23, poz. 97) wyjaśnia, jakie skutki pociąga dla rencisty pobieranie świadczeń, między innymi pomimo istnienia okoliczności powodujących zawieszenie wypłaty świadczeń albo ich zmniejszenie. Ustawodawca odróżnia tu dwie sytuacje:a) w pierwszym wypadku (art. 19 pkt 2 dekretu) rencista, pomimo pouczenia przez prezydium właściwej rady narodowej o okolicznościach powodujących zawieszenie wypłaty świadczeń albo ich zmniejszenie - nadal, mimo istnienia tych okoliczności, świadczenia pobiera. Jedyną konsekwencją w stosunku do rencisty jest w takim wypadku obowiązek zwrotu pobranych kwot, z tym zastrzeżeniem, że obowiązek ten nie jest bezwzględny, albowiem szczególne okoliczności mogą stanowić dla prezydium właściwej rady narodowej podstawę do odstąpienia od żądania zwrotu. Zauważyć wypada, że w omawianej sytuacji wymagana jest świadomość rencisty, iż pobiera on świadczenia nienależne w całości czy w części. Wynika to z dodatkowych warunków, a mianowicie uprzedniego pouczenia rencisty przez prezydium właściwej rady narodowej o okolicznościach powodujących zawieszenie lub zmniejszenie świadczeń oraz pobierania świadczeń mimo istnienia tych okoliczności;b) drugi wypadek (art. 19 pkt 3 dekretu) przewiduje nieprawne korzystanie ze świadczeń propter falsa, na podstawie nieprawdziwych zeznań lub fałszywych dokumentów, albo w innych wypadkach złej woli rencisty. W wypadku takim rencista obowiązany będzie nie tylko do zwrotu bezprawnie pobranych świadczeń (przy czym prezydium właściwej rady narodowej nie jest władne odstąpić od żądania zwrotu), ale może on być ponadto pociągnięty do odpowiedzialności karnej."Zła wola rencisty" (art. 19 pkt 3 dekretu) nie może być utożsamiana z jego świadomością pobierania nienależnego świadczenia, albowiem świadomość ta, jak to już zostało powiedziane, nie wykracza poza ramy wypadków wymienionych w art. 19 pkt 2 omawianego dekretu.Wyłudzenie renty, tak jak każde wyłudzenie mienia społecznego, wymaga zamiaru, i to w postaci dolus coloratus. Istnienie takiego zamiaru nie może ulegać wątpliwości w sytuacji, gdy sprawca, dla uzyskania nienależnej renty posługuje się fałszywymi dowodami lub nieprawdziwymi zeznaniami. Zaniechanie zawiadomienia organów rentowych o faktach powodujących zawieszenie renty i nieuzasadnione pobieranie renty w wyniku tego zaniechania nie dają same przez się podstawy do przyjęcia po stronie rencisty złej woli w postaci zamiaru wyłudzenia świadczenia. Punkt ciężkości zagadnienia spoczywa tu na stronie podmiotowej, i przypisanie zagarnięcia możliwe jest tylko wówczas, gdy zostanie prawidłowo wykazane na podstawie okoliczności łączących się ściśle z zaniechaniem zawiadomienia i pobieraniem nienależnej renty, a wynikających z pozytywnego działania rencisty, że zaniechanie zawiadomienia nastąpiło po to, aby wyłudzić rentę. Jeżeli więc rencista dla zatajenia faktu swego zatrudnienia czy wysokości zarobków wejdzie w zmowę z pracodawcą czy urzędnikiem instytucji lub przedsiębiorstwa, które go zatrudniło, albo z urzędnikiem organu rentowego bądź podejmie jakąś inną czynność niedwuznacznie świadczącą o jego złej woli i zamiarze wyłudzenia renty - to powyższe pozytywne działanie łącznie z zaniechaniem zawiadomienia organów rentowych o faktach powodujących zawieszenie renty i nienależne pobieranie tejże uzasadnia przypisanie mu zagarnięcia mienia społecznego.