VI KO 26/61

Skład orzekającyPrzewodniczący: Prezes Z. Opuszyński. Sędziowie: J. Majewski (sprawozdawca), H. Kempisty (współsprawozdawca), J. Dorsz, M. Kulesza, E. Merz, T. Rek. Prokurator: T. Guzkiewicz.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie Mariana M. o odszkodowanie - za niesłuszne skazanie - w postaci przyznania renty wyrównawczej, po wysłuchaniu wniosku prokuratora, uchwalił na podstawie art. 390 k.p.k. przedstawioną przez Sąd Najwyższy postanowieniem z dnia 14 stycznia 1961 r. do rozstrzygnięcia kwestię prawną wymagającą zasadniczej wykładni ustawy:a)"Czy termin prekluzyjny przewidziany w art. 513 k.p.k. ulega przerwie na warunkach obowiązujących w prawie cywilnym wskutek zgłoszenia wniosku do sądu karnego o przyznanie odszkodowania za niesłuszne skazanie?"b)"Czy sąd karny może rozpoznać roszczenie o odszkodowanie, mimo że wnioskodawca cofnął wniosek?"c)"Czy w postępowaniu karnym sąd może wyrazić zgodę na cofnięcie wniosku, o którym mowa w pytaniu drugim, i czy powinien wówczas postępowanie umorzyć?"rozstrzygnąć jak wyżej.Uzasadnienie faktyczneWnioskodawca Marian M. w dniu 7 marca 1957 r. złożył w terminie ustawowym wniosek o przyznanie mu odszkodowania za niesłuszne skazanie i w toku sprawy w dniu 29 kwietnia 1957 r. ograniczył swój pierwotny wniosek przez cofnięcie roszczenia w części dotyczącej zasądzenia renty w wysokości 500 zł miesięcznie. Wnioskodawca wyjaśnił, że wniosek o przyznanie renty wyrównawczej cofnął dlatego, że w owym czasie mimo niezdolności do pracy zatrudniony był w pełnym wymiarze i otrzymywał zarobki, tak jakby w pełni zdolny był do pracy. Kiedy jednak stosunek służbowy rozwiązano z dniem 28 lutego 1959 r., choroba zaś jego rozwinęła się do tego stopnia, że stał się zupełnie niezdolny do pracy - złożył w dniu 8 października 1960 r. ponowny wniosek o przyznanie mu renty wyrównawczej obok renty należnej mu jako inwalidzie, zaliczonemu przez Komisję Lekarską do II grupy inwalidów.Sąd Wojewódzki dla m.st. Warszawy, rozpoznając pierwotny wniosek o odszkodowanie ograniczony przez wnioskodawcę przez cofnięcie wniosku o rentę wyrównawczą, prawomocnym postanowieniem z dnia 17 marca 1958 r. przyznał wnioskodawcy z tytułu odszkodowania za niesłuszne skazanie łączną kwotę 30.000 zł, oddalając żądanie w pozostałej części. Z treści uzasadnienia widać jednak, że Sąd nie rozpoznawał roszczenia o rentę wyrównawczą, widocznie wobec cofnięcia danego wniosku przez pokrzywdzonego.Obecnie, rozpoznając ponowny wniosek o rentę, Sąd Wojewódzki w dniu 15 listopada 1960 r. wniosek ten pozostawił bez uwzględnienia, wychodząc z założenia, że został on złożony po upływie terminu prekluzyjnego przewidzianego w art. 513 § 1 k.p.k. i że poprzednie złożenie wniosku w terminie, lecz później cofnięcie go nie może być uważane za dotrzymanie terminu do zgłoszenia wniosku.Od powyższego postanowienia Sądu Wojewódzkiego z dnia 15 listopada 1960 r. złożył zażalenie pełnomocnik wnioskodawcy, wnosząc o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy Sądowi Wojewódzkiemu do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu swego zażalenia pełnomocnik wnioskodawcy wywodzi, że skoro - zgodnie z art. 116 przepisów ogólnych prawa cywilnego - do terminów zawitych stosuje się przepisy o przerwaniu (tak jak do przedawnienia), to zgłoszenie wniosku przerwało bieg przedawnienia.Na posiedzeniu niejawnym w dniu 14 stycznia 1961 r. Sąd Najwyższy na podstawie przepisu art. 390 § 1 k.p.k. odroczył wydanie orzeczenia i przekazał do rozstrzygnięcia powiększonemu składowi Sądu Najwyższego wyżej wymienioną kwestie prawną, wymagającą zasadniczej wykładni ustawy.Ponieważ przedstawionej przez zwykły skład Sądu Najwyższego kwestii prawnej nie rozstrzygają przepisy prawa karnego oraz kodeksu postępowania karnego, wysuwa się zagadnienie subsydiarnego zastosowania - przy rozstrzyganiu tej kwestii - przepisów prawa cywilnego i kodeksu postępowania cywilnego.Jako punkt wyjścia trzeba przyjąć stwierdzenie zawarte w wytycznych Zgromadzenia Ogólnego Sądu Najwyższego z dnia 7 czerwca 1958 r., że odszkodowanie za niesłuszne skazanie lub oskarżenie przewidziane w rozdziale V Księgi XI k.p.k. jest roszczeniem prawa cywilnego i że pomocniczo stosuje się do niego przepisy kodeksu zobowiązań, a także - jeżeli chodzi o ustalenie wysokości odszkodowania - w drodze analogii przepis art. 330 k.p.c.Wychodząc z powyższych założeń, uznać należy na podstawie przepisu art. 111 pkt 2 oraz art. 114 przepisów ogólnych prawa cywilnego, że złożenie w terminie nie rozpoznanego przez sąd wniosku o przyznanie odszkodowania przerywa bieg terminu zawitego określonego w art. 513 § 1 k.p.k.W wypadku niniejszym wyłania się kwestia, jakie znaczenie może mieć cofnięcie wniosku przez pokrzywdzonego i jakie orzeczenie powinien wydać sąd karny wskutek takiego cofnięcia.Odszkodowanie za niesłuszne skazanie przyznaje sąd na żądanie osoby pokrzywdzonej (art. 510 § 1 k.p.k.). Istnienie żądania jest więc przesłanką procesową, bez której nie można wydać orzeczenia przyznającego odszkodowanie. Wydawałoby się, że można w tym względzie stosować analogię z art. 2 i 3 k.p.k. Tak jednak nie jest, jeżeli chodzi o rentę. Istnieją bowiem szczególne przepisy kodeksu postępowania cywilnego dotyczące dochodzenia roszczeń o alimentację.Według § 3 art. 209 k.p.c. - gdy przedmiotem powództwa są prawa niemajątkowe, roszczenia alimentacyjne, roszczenia ze stosunku pracy lub roszczenia o naprawienie szkody wyrządzonej czynem niedozwolonym - skuteczność cofnięcia pozwu, zrzeczenia się lub ograniczenia roszczenia zależna jest od zgody sądu. Sąd udziela powyższej zgody w wypadku, gdy cofnięcie pozwu lub zrzeczenie się albo ograniczenie roszczenia nie są sprzeczne z interesem Państwa ani z interesem osób uprawnionych.Dopóki sąd nie poweźmie decyzji w tej kwestii i nie umorzy postępowania o cofnięte roszczenie alimentacyjne, dopóty skuteczna będzie przerwa terminu prekluzyjnego do dochodzenia roszczenia o rentę odszkodowawczą, przewidzianego w art. 510 k.p.k.W wypadku niniejszym Sąd nie zajął żadnego stanowiska co do faktu, że Marian M. w dniu 29 kwietnia 1957 r. cofnął częściowo wniosek. W szczególności Sąd nie wyjaśnił ani nie ustalił przyczyn cofnięcia wniosku, nie rozważył kwestii, czy przyczyny te usprawiedliwiają cofnięcie wniosku w świetle zasad art. 209 § 3 k.p.c., nie sprecyzował swego stanowiska w tej kwestii, nie wyraził zgody na cofnięcie wniosku i nie umorzył w tej części postępowania.Z tych wszystkich względów Sąd Najwyższy w składzie powiększonym udzielił odpowiedzi jak w sentencji.