VI KO 66/60

Skład orzekającyPrzewodniczący: Prezes Z. Opuszyński. Sędziowie: A. Bachrach, S. Dąbrowski, E. Merz (sprawozdawca), T. Rek, K. Wagner, J. Zembaty. Prokurator: H. Rajzman.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie Jana M. o odszkodowanie za niesłuszne skazanie, po wysłuchaniu wniosku Prokuratora, uchwalił przedstawioną w trybie art. 390 k.p.k. przez zwykły skład Sądu Najwyższego kwestię prawną wymagającą zasadniczej wykładni ustawy, a mianowicie:"Czy w sprawach o odszkodowanie, w których roszczenie oparte jest na przepisie art. 510 § 1 k.p.k., uchylenie prawomocnego wyroku skazującego na skutek rewizji nadzwyczajnej i uniewinnienie oskarżonego od przypisanego mu czynu wyrokiem Sądu Najwyższego, wydanym na posiedzeniu niejawnym, o którego terminie oskarżony nie był zawiadomiony - jednoroczny termin do zgłoszenia żądania odszkodowania przewidziany w art. 513 k.p.k. należy liczyć od dnia wydania wyroku uniewinniającego na posiedzeniu niejawnym, czy od dnia doręczenia oskarżonemu odpisu tego wyroku, czy też od dnia, w którym wnioskodawca o wydaniu takiego wyroku się dowiedział?"rozstrzygnąć jak wyżej.Uzasadnienie faktycznePrzepis art. 513 k.p.k. stanowi termin prekluzyjny do dochodzenia przez stronę zainteresowaną roszczeń przeciw Skarbowi Państwa na podstawie przepisu art. 510 k.p.k. Oba te przepisy dotyczą uregulowania stosunku prawnego między osobą zainteresowaną a organem państwowym, wynikłego z błędnego orzeczenia tego organu, które krzywdzi osobę zainteresowaną.O tym, że uchylono takie orzeczenie i wydano nowe, które naprawiło błąd, sąd powinien zawiadomić osobę zainteresowaną w sposób i w trybie przewidzianym w kodeksie postępowania karnego (art. 45 k.p.k.). Jest to obowiązek sądu jako organu państwa w stosunku do osoby zainteresowanej, stwarzający dla tej ostatniej gwarancje procesowe w postępowaniu karnym, wykonanie zaś tego obowiązku wyłącza wszelką dowolność ze strony organu państwa, regulując zarazem początek biegu terminu z art. 513 k.p.k. i tym samym chroniąc interes Państwa w stosunku do osoby zainteresowanej.Znajduje to zresztą, potwierdzenie w fakcie, że poprzednie brzmienie art. 510 k.p.k. (tj. przed nowelizacją; zob. ustawę z dnia 15 listopada 1956 r. - Dz. U. Nr 54, poz. 243) przewidywało powstanie prawa do żądania odszkodowania za niesłuszne skazanie lub oskarżenie tylko wtedy, gdy oskarżony został wskutek wznowienia postępowania prawomocnie uniewinniony lub skazany z łagodniejszego przepisu karnego. Uniewinnienie lub skazanie z łagodniejszego przepisu karnego następowało jednak w tym wypadku na rozprawie, na której ogłoszono wyrok w obecności stron, i tę właśnie sytuację miał przepis art. 513 § 1 k.p.k. na uwadze. Nie można przyjąć, by rozszerzając podstawy uprawnienia do żądania odszkodowania za niesłuszne skazanie oraz przedłużając termin do wystąpienia do sądu z wnioskiem o odszkodowanie, czyli dążąc do większej ochrony praw i interesów oskarżonego, który niesłusznie został skazany - ustawodawca chciał zarazem uzależnić możność dochodzenia tych roszczeń od przypadku (jeśli nawet nie wręcz od dowolności organu państwowego), mianowicie że od sposobu funkcjonowania sądu zależne by było, czy osoba uprawniona zostanie w porę zawiadomiona o powzięciu decyzji dającej podstawę do wystąpienia z roszczeniem.