VI KZP 37/68

Skład orzekającyPrzewodniczący: Prezes F. Wróblewski.Sędziowie: K. Dobesz, R. Kryże, W. Kuryłowicz (z Izby Cywilnej), A. Pyszkowski, J. Szamrej (sprawozdawca), M. Szczepański (wspólsprawozdawca).Prokurator Prokuratury Generalnej: T. GuzkiewiczSentencjaSąd Najwyższy w sprawie Antoniego I. o odszkodowanie za niesłuszne skazanie, po rozpoznaniu przedstawionej przez skład zwykły Sądu Najwyższego postanowieniem z dnia 15 czerwca 1968 r. kwestii prawnej wymagającej zasadniczej wykładni ustawy, a mianowicie:"Czy skuteczność żądania wynagrodzenia od Skarbu Państwa za szkody i straty materialne oraz krzywdę moralną (art. 510 § 1 k.p.k.) uzależniona jest od zgłoszenia tegoż żądania przez wnioskodawcę w jednym piśmie procesowym przy zachowaniu terminu rocznego, określonego w art. 513 § 1 k.p.k.?"po wysłuchaniu wniosku prokuratora, na podstawie art. 390 § 1 k.p.k.uchwalił udzielić odpowiedzi jak wyżej.Uzasadnienie faktycznePrzedstawione pytanie zmierza w istocie do wyjaśnienia kwestii dopuszczalności tzw. rozdrabniania (żądania częściami) roszczeń odszkodowawczych, o których mowa w art. 510 k.p.k.Kwestię tę należało wyjaśnić jak w powyższej odpowiedzi - z następujących powodów:Postępowanie odszkodowawcze z art. 510 i 512 k.p.k. jest szczególnym postępowaniem karnym i dlatego sąd rozpoznający wniosek o takie odszkodowanie stosuje przepisy kodeksu postępowania karnego. Jednakże w wypadku, gdy przepisy te nie są wystarczające, dopuszczalne jest posiłkowe stosowanie przepisów kodeksu postępowania cywilnego. Na dopuszczalność posiłkowego stosowania tych przepisów wskazują między innymi wytyczne wymiaru sprawiedliwości i praktyki sądowej w sprawie stosowania przepisów art. 510-516 kodeksu postępowania karnego, uchwalone przez Zgromadzenie Ogólne Sądu Najwyższego w dniu 7 czerwca 1958 r. (OSN zesz. IV z 1958 r., poz. 34). Wytyczne te wyjaśniają też, że roszczenia odszkodowawcze przewidziane w art. 510 i 512 k.p.k. mają cywilnoprawny charakter i że korzystanie z norm ogólnych prawa cywilnego - mimo braku wyraźnego upoważnienia - jest dopuszczalne, a nawet konieczne, skoro przepisy kodeksu postępowania karnego nie zawierają wszystkich dyspozycji niezbędnych do określenia wysokości szkody oraz sposobu ustalenia wysokości odszkodowania.Przepisy kodeksu postępowania cywilnego nie zawierają zakazu rozdrabniania roszczeń, a judykatura sądów cywilnych stanęła na stanowisku dopuszczalności dochodzenia roszczeń częściami (po r. między innymi uchwałę składu siedmiu sędziów z dnia 30 maja 1966 r. III PZP 15/66, OSNCP zesz. 12 z 1966 r. poz. 204, i wyrok SN z dnia 4 października 1966 r. II PR 123/66, OSNCP zesz. 12 z 1967 r., poz. 219). W następstwie braku takiego zakazu w przepisach kodeksu postępowania karnego, również judykatura sądów karnych stanęła na stanowisku dopuszczalności rozdrabniania roszczeń cywilnych dochodzonych w procesach karnych. Znalazło to wyraz między innymi w uchwale składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 17 marca 1965 r. VI KO 14/64 (OSNKW zesz. 6 z 1965 r., poz. 57).Przepisy kodeksu postępowania karnego nie zawierają też zakazu dochodzenia częściami roszczeń przewidzianych w art. 510 i 512 tego kodeksu, a skoro roszczenia te mają cywilnoprawny charakter i dochodzenie częściami roszczeń o takim charakterze dopuszczalne jest w procesie cywilnym oraz w procesie adhezyjnym, to również dopuszczalne jest dochodzenie częściami roszczeń, o których mowa w wymienionych wyżej przepisach kodeksu postępowania karnego.W tych warunkach orzeczenie co do części wynagrodzenia za szkody i straty materialne oraz krzywdę moralną (art. 510 k.p.k.) nie ma powagi rzeczy osądzonej co do innej części wynagrodzenia, która nie była przedmiotem orzekania sądu.Należy nadmienić, że każde takie żądanie (w całości albo w części) powinno być zgłoszone z zachowaniem terminu określonego w art. 513 k.p.k.