III PZP 26/70

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia K. Marowski. Sędziowie: W. Glabisz, S. Rejman (sprawozdawca).SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Przedsiębiorstwa Upowszechniania Prasy i Książki "Ruch", Oddział Rejonowy w S. przeciwko Pelagii F. o zapłatę, po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki w Kielcach postanowieniem z dnia 2 czerwca 1970 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 § 1 k.p.c.:"Czy wyrok karny, zasądzający z urzędu odszkodowanie na rzecz jednostki uspołecznionej, a następnie uchylony, przerywa bieg roczny prekluzji z art. 473 k.z., a jeśli tak - to czy ponowny roczny bieg prekluzji należy liczyć od dnia dowiedzenia się jednostki uspołecznionej o orzeczeniu uchylającym?"powziął następującą uchwałę:Wyrok karny, zasądzający z urzędu odszkodowanie na rzecz jednostki gospodarki uspołecznionej a następnie uchylony, przerywa bieg terminu prekluzyjnego z art. 473 k.z.; ponowny roczny bieg prekluzji liczy się od prawomocnego zakończenia postępowania karnego. Uzasadnienie faktycznePowodowe Przedsiębiorstwo domagało się zasądzenia od pozwanej 20.718,55 zł tytułem wyrównania niedoboru powstałego w kierowanym przez nią magazynie. Pozwana wniosła o oddalenie powództwa, powołując się na prekluzję z art. 473 k.z. Sąd Powiatowy oddalił powództwo i tak uzasadnił swoje rozstrzygnięcie.Pozwana była zatrudniona u strony powodowej w charakterze magazyniera do dnia 30.XI.1964 r. W magazynie tym ujawniono niedobór, który powstał wskutek nienależytego wykonywania przez nią obowiązków wynikających z łączącej strony umowy o pracę, i za to pozwana została skazana z mocy art. 286 § 1 d.k.k. Na podstawie art. 331 § 2 d.k.p.k. Sąd Powiatowy wyrokiem z dnia 11.X.1965 r. zasądził od oskarżonej (a pozwanej w niniejszym procesie) na rzecz Przedsiębiorstwa, w którym była zatrudniona, odszkodowanie w wysokości odpowiadającej wartości wyrządzonej szkody. Wyrok ten jednak w części orzekającej o odszkodowaniu został uchylony przez Sąd Wojewódzki wyrokiem z dnia 19.I.1966 r. Wobec tego, że pozew wpłynął do Sądu dopiero w dniu 2.VII.1969 r., należy uznać, iż roszczenie strony powodowej uległo prekluzji z art. 473 k.z.W rewizji od tego wyroku strona powodowa reprezentuje pogląd, że nie nastąpił upływ rocznego terminu prekluzyjnego, skoro zwracała się ona do Sądu o nadanie klauzuli wykonalności tej części wyroku, która dotyczyła odszkodowania. Odmowną odpowiedź, z której wynikało, że Sąd Wojewódzki uchylił wyrok Sądu Powiatowego w części zasądzającej odszkodowanie, otrzymano dopiero w dniu 24.III.1969 r.Sąd Wojewódzki odroczył rozprawę i na mocy art. 391 § 1 k.p.c. przedstawił Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia przytoczone w sentencji zagadnienie prawne.Na wstępie należy zauważyć, że postawione pytanie zostało zredagowane niezręcznie, skoro jest w nim mowa o zasądzeniu z urzędu powództwa. W opisanym bowiem stanie faktycznym powództwo w postępowaniu karnym nie zostało zgłoszone i Sąd zasądził odszkodowanie z urzędu. Należy więc rozważyć, czy wyrok karny, zasądzający z urzędu odszkodowanie na rzecz jednostki gospodarki uspołecznionej, a następnie uchylony, przerywa prekluzję z art. 473 k.z. i od jakiej daty biegnie ponownie termin prekluzyjny.Aż do czasu wydania odpowiednich przepisów ustawodawstwa pracy pozostały w mocy dla stosunków pracy m.in. art. 105-117 p.o.p.c. (art. XII § 2 pkt I przep. wpr. k.c.). W myśl art. 111 pkt 2 p.o.p.c. bieg przedawnienia przerywa się przez każdą czynność przedsięwziętą w celu dochodzenia roszczenia przed sądem lub przed inną powołaną do tego władzą albo przed sądem polubownym. Przepis ten stosuje się odpowiednio do terminów zawitych (art. 114 p.o.p.c.). Wszczęcie postępowania karnego, którego przedmiotem jest przestępstwo zagarnięcia mienia społecznego lub inne przestępstwo, w wyniku czego została wyrządzona szkoda w mieniu społecznym, nie stoi na przeszkodzie wniesieniu powództwa w postępowaniu cywilnym lub karnym o wynagrodzenie szkody wyrządzonej czynem przestępnym. Powodowe Przedsiębiorstwo mogło więc - niezależnie od toczącego się postępowania karnego - przedsięwziąć czynności w postępowaniu cywilnym zmierzające do dochodzenia roszczenia, a w szczególności mogło wytoczyć powództwo. Taki stan trwał jednak tylko do dnia 11.X.1965 r., tj. do dnia, w którym Sąd Powiatowy zasądził odszkodowanie z urzędu na rzecz poszkodowanego. Od tej daty nastąpiło zawiązanie sporu i strona powodowa nie mogła już skutecznie domagać się zasądzenia od pozwanej odszkodowania, gdyż zostało ono zasądzone na jej rzecz. Pozew więc, gdyby został wniesiony, podlegałby odrzuceniu z mocy art. 199 § 1 pkt 2 k.p.c. z tym uzasadnieniem, że o to samo roszczenie między tymi samymi stronami sprawa jest w toku.Zasądzenie zatem odszkodowania z urzędu - na mocy szczególnego przepisu ustawy - przerywa zarówno bieg przedawnienia jak i prekluzji. Wobec tego że bieg prekluzji został przerwany przez czynność w postępowaniu sądowym, zaczyna on biec na nowo dopiero od jego zakończenia (art. 112 § 2 p.o.p.c.). Postępowanie sądowe w rozpoznawanym wypadku zakończyło się w dniu wydania wyroku przez Sąd Wojewódzki, gdyż wyrok tego Sądu był od razu prawomocny i tym samym kończył postępowanie w sprawie. Okoliczność, kiedy powodowe Przedsiębiorstwo dowiedziało się o prawomocności wyroku uchylającego orzeczenie o odszkodowaniu, nie ma znaczenia prawnego dla ponownego rozpoczęcia biegu terminu prekluzyjnego. W szczególności nie ma znaczenia fakt, że domagało się ono nadania klauzuli wykonalności części wyroku zasądzającej odszkodowanie, gdy wyrok w tym zakresie był już prawomocnie uchylony.