VI KO 27/59

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia J. Potępa (sprawozdawca). Sędziowie: J. Majewski (współsprawozdawca), A. Bachrach, S. Pławski, M. Stępczyński, M. Budzianowski, M. Dźbikowski. Prokurator: T. Guzkiewicz.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie Stanisława K. oskarżonego z art. 2 § 2 i 3 ustawy z dnia 13 lipca 1957 r. (Dz. U. Nr 39, poz. 171) o zwalczaniu spekulacji, po wysłuchaniu wniosku Prokuratora, na podstawie art. 390 k.p.k. uchwalił przedstawioną przez Sąd Wojewódzki w Kielcach ośrodek zamiejscowy w Radomiu kwestię prawną wymagającą zasadniczej wykładni ustawy:"Czy co do sprzedaży wódki bez zezwolenia i z zyskiem art. 12 ust. 1 z dnia 27 kwietnia 1956 r. o zwalczaniu alkoholizmu (Dz. U. Nr 12, poz. 62) stanowi przepis szczególny w stosunku do art. 2 § 2 i § 3 ustawy z dnia 13 lipca 1957 r. o zwalczaniu spekulacji i ochronie interesów nabywców oraz producentów w obrocie handlowym (Dz. U. Nr 39, poz. 171), czy też wchodzi w tym wypadku w rachubę zbieg przepisów ustawy, o którym mowa w art. 36 k.k?" rozstrzygnąć jak wyżej.Uzasadnienie faktyczneI. Zagadnienie, przedstawione do rozstrzygnięcia Sądowi Najwyższemu przez Sąd Wojewódzki jako rewizyjny, powstało na tle następującego stanu faktycznego.Oskarżony, posiadając zezwolenie na prowadzenie jadłodajni bezalkoholowej, prowadził w niej bez zezwolenia wyszynk wódki, którą sprzedawał po cenach wyższych od obowiązujących w detalu.Podczas rewizji znaleziono w lokalu oskarżonego 142 i ¾ litra wódki zwykłej 40%. Oskarżony tłumaczył się, że wódkę nabył na wesele córki. Sąd nie dał wiary temu wyjaśnieniu.Sąd Powiatowy skazał oskarżonego z art. 12 ustawy z dnia 27 kwietnia 1956 r. (Dz. U. Nr 12, poz. 62) na 8 miesięcy aresztu i 3.000 złotych grzywny za to, że pod koniec 1957 r. i na początku 1958 r. prowadził bez zezwolenia w swej jadłodajni bezalkoholowej wyszynk wódki po cenach wyższych od obowiązujących w detalu.Prokurator założył od tego wyroku rewizję, domagając się skazania oskarżonego z art. 2 § 2 i 3 ustawy z dnia 13 lipca 1957 r. (Dz. U. Nr 39, poz. 171).Sąd Wojewódzki w omawianym wypadku widzi dwie wyłączające się możliwości rozstrzygnięcia:a) uznanie, że przepis art. 12 ustawy o zwalczaniu alkoholizmu jest przepisem szczególnym, wyłączającym zastosowanie art. 2 § 2 i 3 ustawy o zwalczaniu spekulacji, albo teżb) uznanie, że w opisanym czynie zbiegają się dwie ustawy, z których trzeba zastosować ustawę surowszą (art. 36 k.k.).Generalna Prokuratura wyraziła pogląd, że art. 2 § 2 i 3 ustawy o zwalczaniu spekulacji pochłania ustawowy stan faktyczny określony w art. 12 ust. 1 ustawy o zwalczaniu alkoholizmu, gdyż stan faktyczny przepisu jest szerszy od istoty art. 12 ustawy o zwalczaniu alkoholizmu i stanowi kwalifikowaną postać tegoż przestępstwa.Sąd Najwyższy w składzie zwykłym, przekazując zagadnienie prawne do rozstrzygnięcia powiększonemu składowi Sądu Najwyższego, wysunął koncepcję czwartą, która polegałaby na przyjęciu realnego zbiegu omawianych przestępstw z tego powodu, że każde z nich chroni inne dobro prawne, stany faktyczne są różne, art. 2 § 2 i 3 zbiega się tylko z częścią stanu faktycznego art. 12, bo ten ostatni jest szerszy, obejmując wypadki nie tylko bezprawnej sprzedaży, ale także bezprawnego podawania napojów alkoholowych, i to nie tylko w wypadkach zabronionych, ale też bez wymaganego zezwolenia lub wbrew jego warunkom. Przestępstwo z art. 2 § 2 i 3 można popełnić bez zbiegu z art. 12 i odwrotnie.W razie odrzucenia zbiegu realnego sprawca posiadający zezwolenie na sprzedaż wódki, sprzedając wódkę nabytą w sklepie detalicznym w celu sprzedaży z zyskiem, odpowiadałby na równi z handlarzem pokątnym, który w danym wypadku popełnił dwa przestępstwa.Uzasadnienie prawneII. Sąd Najwyższy w składzie siedmiu sędziów Izby Karnej zważył, co następuje:1) Przestępstwo z art. 12 ust. 1 ustawy z dnia 27 kwietnia 1956 r. (Dz. U. Nr 12, poz. 62) o zwalczaniu alkoholizmu popełnia ten, kto sprzedaje lub podaje napoje alkoholowe w wypadku zabronionym albo bez wymaganego zezwolenia lub wbrew jego warunkom.Przepis art. 2 § 2 i 3 ustawy z dnia 13 lipca 1957 r. (Dz. U. Nr 39, poz. 171) o zwalczaniu spekulacji zawiera dwa ustawowe stany faktyczne.W § 2 art. 2 jest mowa o przestępstwie popełnionym przez nabywanie w przedsiębiorstwie handlu uspołecznionego towarów w celu ich odprzedaży z zyskiem, natomiast § 3 uznaje za przestępstwo sprzedaż z zyskiem towaru nabytego w sposób przewidziany w § 2.2) Porównanie wspomnianych stanów faktycznych nie pozwala przyjąć, by przepis art. 12 ustawy o zwalczaniu alkoholizmu był przepisem szczególnym w stosunku do przepisów art. 2 § 2 lub art. 2 § 3 ustawy o zwalczaniu spekulacji z 1957 r. przepis szczególny bowiem zawierać musi wszystkie cechy przepisu ogólnego, a ponadto jeszcze jakąś cechę specjalną (np. zabójstwo na żądanie zabitego i pod wpływem współczucia dla niego).Art. 12 powołanej ustawy o zwalczaniu alkoholizmu nie zawiera wszystkich cech artykułu 2 § 2 i 3 ustawy o zwalczaniu spekulacji, możliwa jest bowiem zarówno sprzedaż, jak i podawanie alkoholu z naruszeniem art. 12 ustawy o zwalczaniu alkoholizmu, a bez naruszenia ogólnej dyspozycji art. 2 § 2 i 3 ustawy o zwalczaniu spekulacji (np. sprzedaż alkoholu własnej nielegalnej produkcji).3) Jeżeli sprawca sprzedaje towar nabyty w handlu detalicznym w celu odprzedaży z zyskiem, to może być skazany tylko za pierwsze z tych przestępstw. Sprzedaż towaru nabytego w ten sposób jest wprawdzie czynem odrębnym w znaczeniu naturalnym, lecz pod wzglądem prawnym zlewa się w jedność prawną z czynem poprzednim, polegającym na nabyciu towaru w handlu detalicznym w celu zysku. Wniosek ten oparty jest na wykładni logicznej, wyprowadzonej z celu działania poprzedniego. Działanie następne stanowi tu zrealizowanie zamiaru poprzedniego i jego logiczne następstwo. Zachodzi tu ten sam stosunek, jaki obserwuje się w zniszczeniu lub sprzedaży rzeczy cudzej zabranej w celu przywłaszczenia.4) Nie można natomiast przyjąć tezy Prokuratury Generalnej, że art. 2 § 2 i 3 ustawy o zwalczaniu spekulacji pochłania art. 12 ust. 1 ustawy o zwalczaniu alkoholizmu, już choćby z tej racji, że dyspozycja przepisu pochłanianego jest szersza niż dyspozycja przepisu pochłaniającego, obejmuje bowiem zarówno sprzedaż, jak i podawanie alkoholu, tak z chęci zysku, jak i bez chęci zysku, oraz z naruszeniem zakazów, o których art. 2 § 2 i 3 ustawy o zwalczaniu spekulacji w dyspozycji swej nie mówi.5) Nie można przyjąć realnego zbiegu przestępstw, tam, gdzie naruszone są jednym czynem dwa (lub więcej) przepisy prawa karnego. Nabywając alkohol w handlu detalicznym w celu sprzedaży z zyskiem i bez zezwolenia w swym przedsiębiorstwie i następnie sprzedając zgodnie z tym zamiarem alkohol - sprawca, realizując jeden zamiar, popełnia jeden czyn przestępny w znaczeniu prawnym. Czyn ten narusza zarówno przepisy art. 2 § 2 i 3 ustawy o zwalczaniu spekulacji, jak i art. 12 ust. 1 ustawy o zwalczaniu alkoholizmu. Ponieważ art. 2 § 2 pierwszej z powołanych ustaw pochłania art. 2 § 3 tejże ustawy, zbiegając się z art. 12 ust. 1 ustawy o zwalczaniu alkoholizmu, należy omówiony wyżej czyn zgodnie z art. 36 k.k. zakwalifikować z art. 2 § 2 ustawy o zwalczaniu spekulacji.