V KRN 62/73

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia dr J. Bratoszewski. Sędziowie: dr T. Majewski, A. Pyszkowski (sprawozdawca).Prokurator Prokuratury Generalnej: M. Tuszyńska.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu sprawy Romana C., skazanego z art. 132 § 1 i 2 k.w., z powodu rewizji nadzwyczajnej wniesionej przez Prokuratora Generalnego PRL od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Łodzi - Ośrodek Zamiejscowy w Piotrkowie Trybunalskim z dnia 21 listopada 1972 r. i wyroku Sądu Powiatowego w Piotrkowie Trybunalskim z dnia 24 lipca 1972 r.uchylił zaskarżone wyroki i sprawę przekazał Sądowi Powiatowemu w Piotrkowie Trybunalskim do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie faktyczneProkurator Powiatowy w Piotrkowie Trybunalskim oskarżył Romana C. o to, że od dnia 23 kwietnia 1972 r. w P., nie mając wymaganego zezwolenia odpowiednich władz, sprzedawał wódkę monopolową, tj. o czyn przewidziany w art. 25 § 1 ustawy z dnia 10 grudnia 1959 r. o zwalczaniu alkoholizmu (Dz. U. Nr 69, poz. 434).Sąd Powiatowy w Piotrkowie Trybunalskim - wyrokiem z dnia 24 lipca 1972 r. - uznał oskarżonego za winnego zarzuconego mu czynu z tą zmianą, że wódkę monopolową sprzedawał po wyższych cenach, a ogólna wartość sprzedanej wódki nie przekroczyła kwoty 500 zł, i w związku z tym czyn ten stanowi wykroczenie, oraz skazał na podstawie art. 132 § 1 i 2 k.w. na karę 2.000 zł grzywny z zamianą w razie nieuiszczenia w terminie na 20 dni zastępczej kary aresztu, a na podstawie art. 132 § 4 i 28 § 1 pkt 3 k.w. orzekł przepadek na rzecz Skarbu Państwa dowodu rzeczowego w postaci trzech butelek wódki czystej zwykłej i jednej butelki z wódką o napisie spirytus.Od wyroku tego wniósł rewizję Prokurator Powiatowy w Piotrkowie Trybunalskim.Sąd Wojewódzki w Łodzi - Ośrodek Zamiejscowy w Piotrkowie Trybunalskim wyrokiem z dnia 21 listopada 1972 r. utrzymał w mocy wyrok sądu pierwszej instancji.Od wymienionych wyroków Prokurator Generalny PRL złożył na niekorzyść oskarżonego rewizję nadzwyczajną, która zarzuca obrazę przepisów prawa materialnego, polegającą na skazaniu oskarżonego Romana C. za wykroczenie określone w art. 132 § 1 i 2 k.w., pomimo że w czynie oskarżonego są również znamiona przestępstwa przewidzianego w art. 25 § 1 ustawy z dnia 10 grudnia 1959 r. o zwalczaniu alkoholizmu (Dz. U. Nr 69, poz. 434), wnosząc o zmianę tego wyroku przez uznanie oskarżonego za winnego zarzuconego mu czynu z tą różnicą, iż dokonał go w czasie od dnia 16 do dnia 23 kwietnia 1972 r., i wymierzenie mu stosownej kary na podstawie art. 25 § 1 cytowanej ustawy z dnia 10 grudnia 1959 r.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Poglądy prawne wyrażone w rewizji nadzwyczajnej są w zasadzie trafne, jednakże okoliczności sprawy w dotychczasowym postępowaniu nie zostały wyjaśnione w stopniu umożliwiającym jej merytoryczne rozstrzygnięcie przez Sąd Najwyższy, wobec czego zachodzi potrzeba uchylenia obydwu zaskarżonych wyroków i przekazania sprawy sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania.1. Jak wynika z uzasadnienia wyroku z dnia 24 lipca 1972 r., Sąd Powiatowy - uznając oskarżonego za winnego zarzuconego mu czynu - ustalił, że oskarżony sprzedał świadkowi Tadeuszowi A. w kwietniu 1972 r. łącznie 1 litr wódki monopolowej czystej za 140 zł oraz że w czynie przypisanym są jedynie znamiona wykroczenia określonego w art. 132 § 1 i 2 k.w.Stanowisko to jest błędne, w czynie bowiem przypisanym mieszczą się znamiona przestępstwa określonego w art. 25 § 1 ustawy z dnia 10 grudnia 1959 r. o zwalczaniu alkoholizmu (Dz. U. Nr 69, poz. 434), gdyż oskarżony sprzedając wódkę nie miał wymaganego zezwolenia, o którym jest mowa w powołanym przepisie ustawy.Zagadnienie to wyjaśnił już Sąd Najwyższy w uchwale składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 12 maja 1967 r. - VI KZP 25/67 (OSNKW 1967, z. 7, poz. 67) - aktualnej także obecnie (por. art. 10 k.w.) - według której przy zbiegu jednoczynowym wykroczenia określonego w art. 5 § 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o przekazaniu niektórych drobnych przestępstw jako wykroczeń do orzecznictwa karno-administracyjnego (Dz. U. Nr 23, poz. 149), którego odpowiednikiem jest obecnie art. 132 § 2 k.w., oraz występku określonego w art. 25 § 1 ustawy z dnia 10 grudnia 1959 r. o zwalczaniu alkoholizmu (Dz. U. Nr 69, poz. 434) sprawca ponosi odpowiedzialność za wykroczenie, niezależnie od odpowiedzialności za występek.Błędny jest również pogląd prawny Sądu Wojewódzkiego, wyrażony w uzasadnieniu wyroku z dnia 21 listopada 1972 r., że art. 25 § 1 cytowanej ustawy z dnia 10 grudnia 1959 r. nie może mieć zastosowania w sprawie niniejszej, skoro oskarżony wódkę sprzedawał nie mając odpowiedniego zezwolenia właściwych organów administracyjnych.Jak z powyższego wynika, skazanie oskarżonego za wykroczenie określone w art. 132 § 1 i 2 k.w., podczas gdy czyn jego zawiera również znamiona występku określonego w art. 25 § 1 ustawy z dnia 10 grudnia 1959 r., nastąpiło z obrazą powołanych przepisów prawa materialnego.W związku z zawartą w uzasadnieniu wyroku Sądu Wojewódzkiego uwagą dotyczącą stosunku art. 221 k.k. do art. 25 ustawy z dnia 10 grudnia 1959 r. należy podnieść, że działanie sprawcy polegające na sprzedaży bez wymaganego zezwolenia alkoholu, nabytego w przedsiębiorstwie handlu detalicznego w celu sprzedaży z zyskiem, stanowi jeden czyn, który w wypadku, gdy wartość jego przekracza 500 zł, stanowi występek naruszający przepisy zarówno art. 221 § 3 k.k., jak i art. 25 § 1 ustawy z dnia 10 grudnia 1959 r. o zwalczaniu alkoholizmu (Dz. U. Nr 69, poz. 434), wobec czego do czynu tego ma zastosowanie zgodnie z art. 10 k.k. kumulatywna kwalifikacja.2. Rewizja nadzwyczajna podnosi, że w wyrokach sądów obydwu instancji nie określono początkowej daty działania przestępnego oskarżonego, ustalono bowiem jedynie dzień, w którym oskarżony zakończył to działanie. W związku z tym rewizja nadzwyczajna wnosi, by Sąd Najwyższy, zmieniając wyroki, uznał, że oskarżony czynu dokonał w czasie od dnia 16 do dnia 23 kwietnia 1972 r. Według rewizji z uzasadnienia wyroku z dnia 24 lipca 1972 r. wynika, że Sąd Powiatowy, ustalając winę oskarżonego, oparł się na wyjaśnieniach oskarżonego i na zeznaniach świadka Tadeusza A., z których wynika, iż oskarżony sprzedał temu świadkowi wódkę w dniach 16 i 22 kwietnia 1972 r.Wbrew stanowisku rewizji nadzwyczajnej uzasadnienie wyroku Sądu Powiatowego nie daje podstawy do ustalenia, że oskarżony przypisany mu czyn popełnił w dniach 16 i 22 kwietnia 1972 r. albo w okresie od dnia 16 do dnia 23 kwietnia 1972 r.Wprawdzie świadek Tadeusz A. w postępowaniu przygotowawczym zeznał, że od oskarżonego nabywał dwukrotnie wódkę (po pół litra), a mianowicie w dniach 16 i 22 kwietnia 1972 r., jednakże te zeznania świadka Tadeusza A. nie zostały na rozprawie ujawnione, wobec czego nie mogły być przyjęte za podstawę ustaleń wyroku. Natomiast na rozprawie świadek ten zeznał, że nabył od oskarżonego pół litra wódki za 70 zł w roku 1972 ["Kupiłem od oskarżonego w br. pół litra wódki (...)"]. Mimo tak ogólnego określenia przez świadka czasu nabycia wódki, na rozprawie nie zadawano pytań co do bliższego sprecyzowania czasu kupna tej wódki, jak też nie ujawniono zeznań świadka z dochodzenia. Danych tych nie zawierają również złożone na rozprawie wyjaśnienia oskarżonego.W rezultacie przeprowadzone na rozprawie dowody nie dają podstawy do ustalenia popełnienia czynu w czasie określonym we wniosku rewizji nadzwyczajnej, jak też w ogóle do bliższego oznaczenia tego czasu, określonego w uzasadnieniu wyroku Sądu Powiatowego jako kwiecień 1972 r.Ponadto przeprowadzone na rozprawie dowody nie dają podstawy do przyjęcia, że oskarżony sprzedał świadkowi Tadeuszowi A. wódkę dwukrotnie, jak to ustalił Sąd Powiatowy w uzasadnieniu wyroku. Zresztą Sąd Wojewódzki w tym względzie ustalił co innego, stwierdził mianowicie - bez bliższego wyjaśnienia - że: "(...) na przewodzie sądowym okazało się, iż oskarżony tylko w jednym wypadku dokonał takiej sprzedaży". Również te okoliczności, mogące mieć istotne znaczenie dla oceny działania oskarżonego, wymagają wyjaśnienia przez stosowne pytanie oskarżonego i świadków albo także przez ujawnienie na rozprawie odpowiednich wyjaśnień i zeznań.Jak z powyższego wynika, co już wyżej na wstępie podkreślono, w dotychczasowym postępowaniu okoliczności sprawy nie zostały wyjaśnione dostatecznie, a w szczególności w stopniu umożliwiającym merytoryczne rozstrzygnięcie sprawy przez Sąd Najwyższy. Wyjaśnienie omawianych okoliczności wymaga ponowienia rozprawy w pierwszej instancji i bardziej dokładnego, szczegółowego przeprowadzenia postępowania dowodowego, co uzasadniało uchylenie zaskarżonych wyroków i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez sąd pierwszej instancji.