VI KZP 25/67

Skład orzekającyPrzewodniczący: Prezes F. Wróblewski.Sędziowie: K. Grzebuła, A. Kafarski, J. Matysiak, A. Pyszkowski, K. Wagner (sprawozdawca), J. Zembaty (współsprawozdawca).Prokurator Generalnej Prokuratury: T. Guzkiewicz.SentencjaSąd Najwyższy, po rozpoznaniu na posiedzeniach niejawnych w dniach 14 i 28 kwietnia 1967 r. oraz w dniu 12 maja 1967 r. złożonego w trybie art. 29 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 15 lutego 1962 r. o Sądzie Najwyższym (Dz. U. Nr 11, poz. 54) wniosku Prokuratora Generalnego PRL z dnia 8 marca 1967 r. o wyjaśnienie przepisów ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o przekazaniu niektórych drobnych przestępstw jako wykroczeń do orzecznictwa karno-administracyjnego (Dz. U. Nr 23, poz. 149) co do tego:"Czy przepis art. 16 § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. (Dz. U. Nr 23, poz. 149) ma na względzie każde orzeczenie materialne za przestępstwo należące do tego samego rodzaju lub popełnione z tych samych pobudek, a więc np. uwalniające od kary (art. 21 § 2 i in. kodeksu karnego) lub umarzające z powodu znikomego niebezpieczeństwa społecznego czynu (art. 49 k.p.k.), oraz każde orzeczenie materialne za wykroczenie należące do tego samego rodzaju, a więc również odstępujące od wymierzenia kary (art. 11 ustawy z dnia 15 grudnia 1951 r. o orzecznictwie karno-administracyjnym - tekst jednolity: Dz. U. z 1966 r. Nr 39, poz. 233), czy też tylko orzeczenie, w którym wymierzono karę?"po wysłuchaniu wniosku prokuratora,uchwalił udzielić odpowiedzi jak wyżej.Uzasadnienie faktycznePrzyjęcie recydywy z części ogólnej k.k. uwarunkowane jest ponownym popełnieniem przestępstwa z tych samych pobudek lub tego samego rodzaju w ciągu 5 lat po odbyciu przynajmniej 1/3 części orzeczonej kary pozbawienia wolności. Ustawy karne szczególne zaostrzyły przepisy o recydywie stanowiąc, że do jej przyjęcia wystarcza popełnienie podobnego przestępstwa w ciągu 5 lat od dnia prawomocnego skazania, chociażby sprawca w ogóle kary nie odbywał (art. 6 i 7 ustawy z dnia 18 czerwca 1959 r. - Dz. U. Nr 36, poz. 228), że podstawą zaostrzania kary za umyślny występek skarbowy jest jego popełnienie w ciągu 5 lat po wykonaniu względem sprawcy przynajmniej 1/3 grzywny za występek tego samego rodzaju (art. 25 § 1 ust. 2 lit. a ustawy karnej skarbowej) oraz że zgodnie z art. 7 ustawy z 22 kwietnia 1959 r. (Dz. U. Nr 27, poz. 169) poprzednie skazanie za podobne przestępstwo, i to niezależnie od okresu dzielącego oba skazania, daje podstawę do uznania za recydywistę sprawcy przestępstw określonych w art. 3, 4, 5 ust. 1 i art. 6 ust. 1 tejże ustawy z dnia 22 kwietnia 1959 r. Wszystkie powyższe przepisy, a więc także przepisy szczególne zaostrzające kryteria powrotu do przestępstwa, zajmują jednolite stanowisko, że co najmniej musi zapaść uprzednie orzeczenie skazujące. Różnice w uregulowaniu ustawowym tej kwestii sprowadzają się do tego, że pewne przepisy (art. 60 § 1 k.k., art. 25 § 1 ust. 2 lit. a ustawy karnej skarbowej) wymagają ponadto jeszcze odbycia części kary. W taki sam sposób ujmują zagadnienie wszystkie akty ustawodawcze amnestyjne w przepisach wyłączających spod dobrodziejstwa amnestii osoby, które powróciły do przestępstwa. Przez "orzeczenie skazujące", rozumieć można tylko orzeczenie wymierzające karę, albowiem semantycznie "skazanie" stanowi formę rzeczownikową czasownika "skazać", oznaczającego wydanie wyroku określającego karę wymierzoną oskarżonemu za popełnione przestępstwo.Orzecznictwo Sądu Najwyższego zajęło stanowisko ograniczające pojęcie "skazania" jako podstawy wyjściowej do przyjęcia recydywy. I tak skazanie na umieszczenie w zakładzie poprawczym (art. 70 k.k.) zostało uznane za szczególny rodzaj skazania dotyczący nie kary w rozumieniu przepisów prawa karnego, ale specjalnego środka oddziaływania względem nieletniego przestępcy, które nie stanowi podstawy do przyjęcia recydywy według art. 6 ustawy z dnia 18 czerwca 1959 r. (Dz. U. Nr 36, poz. 228; vide uchwała z dnia 3 listopada 1964 r. VI KO 34/64 - OSNKW zesz. 1 z 1965 r., poz. 9).Umorzenie zatem postępowania z powodu znikomego społecznego niebezpieczeństwa czynu lub uwolnienie sprawcy od kary nie wyczerpują pojęcia "skazania", które wiąże się zawsze z konkretnie wymierzoną karą. Ustawa z dnia 15 grudnia 1951 r. o orzecznictwie karno-administracyjnym (tekst jednolity: Dz. U. z 1966 r. Nr 39, poz. 233) odróżnia "orzeczenie o ukaraniu", "orzeczenie o uniewinnieniu" i "orzeczenie o umorzeniu postępowania" (art. 32 pkt 1), a nadto "orzeczenie o odstąpieniu od wymiaru kary" (art. 33 pkt 2). Orzeczenie ostatnio wymienione nie jest orzeczeniem skazującym, gdyż za "skazanie" nie można uważać ewentualnie zastosowanych środków oddziaływania społecznego, takich jak przeproszenie pokrzywdzonego, uroczyste zapewnienie poprawy lub zobowiązanie do przywrócenia stanu poprzedniego (art. 11 pkt 2 tejże ustawy).Skoro cała przyjęta dotychczas w ustawodawstwie konstrukcja recydywy opiera się co najmniej na skazaniu za czyn poprzedni, to rozszerzenie tej konstrukcji także na inne orzeczenia nie będące skazującymi, ale stwierdzające dokonanie czynu przestępnego, musiałoby nastąpić w formie przepisu ustawy, który by wyraźnie to stanowił. Sformułowanie "orzeczenie za przestępstwo" lub "orzeczenie za wykroczenie", użyte w art. 16 § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. (Dz. U. Nr 23, poz. 149), nie odpowiada tym wymaganiom, w związku z czym brak jest podstaw do przyjęcia, żeby powyższy przepis prawa regulował odmiennie niż dotychczas zagadnienie powrotu do przestępstwa. Za tym stanowiskiem przemawia także sytuacja osoby skazanej z warunkowym zawieszeniem wykonania kary. Osoba taka popełniająca nowe przestępstwo po upływie np. 2-letniego okresu zawieszenia kary i terminu z art. 64 k.k. nie może być uznana za recydywistę, gdy tymczasem inna osoba, względem której postępowanie umorzono w trybie art. 49 k.p.k., byłaby przez okres 5 lat traktowana jako powracająca do przestępstwa.