VI KO 72/61

Skład orzekającyPrzewodniczący: Prezes F. Wróblewski.Sędziowie: Z. Kubec (sprawozdawca), K. Wagner (współsprawozdawca), M. Bogusławski, Z. Chełmicki, W. Dąbrowski, M. Paluch.Prokurator: H. Rajzman.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie Józefa S. oskarżonego z art. 3 pkt 1 m.k.k., po wysłuchaniu wniosku prokuratora, uchwalił przedstawioną przez skład zwykły Sądu Najwyższego do rozstrzygnięcia temuż Sądowi w składzie powiększonym a wymagającą zasadniczej wykładni ustawy następującą kwestię prawną:"Jakie zakłady lub urządzenia odpowiadają pojęciu zakładów lub urządzeń użyteczności publicznej w rozumieniu art. 3 dekretu z dnia 13 czerwca 1946 r. (Dz. U. Nr 30, poz. 192) i czy do podmiotowej strony przestępstwa przewidzianego w tym przepisie konieczne jest działanie z pobudek kontrrewolucyjnych?"rozstrzygnąć jak wyżej.Uzasadnienie faktyczne1. Z treści art. 3 dekretu z dnia 13 czerwca 1946 r. wynika, że użyte w nim pojęcie "zakłady" lub "urządzenia" wiąże się integralnie ze sprawą "użyteczności publicznej", "komunikacji publicznej" czy też "obrony Państwa Polskiego lub sprzymierzonego". Zakłady lub urządzenia muszą być zatem przeznaczone do działalności na rzecz ogółu w ramach powołanych do tego jednostek państwowych lub społecznych. Działalność ta, jeśli chodzi o zakłady, polegać może na wytwarzaniu, przetwarzaniu lub przechowywaniu dóbr materialnych jakiegokolwiek rodzaju, byle tylko były one przeznaczone do użytku powszechnego (a zatem nie tylko fabryki, ale i gospodarstwa rolne oraz wszelkiego rodzaju składy itp.), albo też na świadczeniu usług powszechnie dostępnych ludności lub przeznaczonych dla ogółu (a więc obok takich usług, jak usługi ze strony służby łączności, również działalność zakładów szkolnych i badawczych, zakładów leczniczych i innych).Niszczenie lub czynienie niezdatnymi do użytku (pkt 1 art. 3) dotyczyć może oczywiście zakładów pojmowanych jako obiekty, a w szczególności jako pomieszczenia, w których może się odbywać działalność wymienionych jednostek. Natomiast uniemożliwienie lub utrudnienie prawidłowego działania zakładów (pkt 2 art. 3) sprowadzić się może również do innych czynności hamujących spełnienie zadań owych jednostek, tj. nie tylko do niszczenia lub czynienia niezdatnymi do użytku wspomnianych obiektów, lecz np. przez zamknięcie dopływu energii elektrycznej, płynącej dla nich choćby z obiektów innej już instytucji. Dotyczy to odpowiednio "urządzeń".Co się tyczy "urządzeń", to za te urządzenia należy uważać wyposażenie techniczne danego obiektu, jak sprzęty, aparatura, instalacje, maszyny lub narzędzia, bez których prawidłowe funkcjonowanie instytucji nie da się pomyśleć.W świetle więc dotychczasowych uwag, przez zakłady, o których mowa w art. 3 pkt 1 m.k.k., należy rozumieć wspomniane obiekty, jako podlegające uwzględnionej w tym przepisie możności zniszczenia lub czynienia niezdatnymi do użytku. To samo dotyczy wymienionych w art. 3 pkt 1 "urządzeń". Natomiast w art. 3 pkt 2 chodzi dodatkowo o takie sytuacje, kiedy sprawca ani nie niszczy, ani nie czyni niezdatnymi do użytku owych obiektów, lecz w inny sposób dopuszcza się przewidzianego w tym przepisie "uniemożliwienia lub utrudnienia prawidłowego działania zakładów lub urządzeń". W ten sposób wypadnie dojść do wniosku, że w rozumieniu art. 3 m.k.k. "zakładem", przeciwko któremu zwraca się działanie sprawcy, jest zarówno obiekt budowlany (lub ich zespół) określonej instytucji, bez którego nie może ona prawidłowo działać (art. 3 pkt 1), jak i sama ta instytucja w swojej działalności, którą sprawca paraliżuje w inny sposób aniżeli przez niszczenie lub czynienie niezdatnym do użytku obiektu, nie będącego jako taki przedmiotem zamachu sprawcy (art. 3 pkt 2).Fakt, że art. 3 m.k.k. zamieszczono w rozdziale przestępstw przeciwko bezpieczeństwu publicznemu, wskazuje dostatecznie wyraźnie, iż wypada pozostawić poza obrębem wspomnianych zakładów takie instytucje, które nie wykonują funkcji w sferze działalności uspołecznionej.2. To umiejscowienie art. 3 m.k.k. świadczy o tym, że normy tego przepisu mają na celu zwalczanie czynu skierowanego przeciwko bezpieczeństwu działalności jednostek państwowych i społecznych, a więc przeciwko interesom Państwa Ludowego, realizującego przez działalność tych jednostek postulaty rozwoju politycznego, gospodarczego i kulturalnego kraju w myśl idei socjalizmu.W przepisach m.k.k. odnoszących się do niszczenia lub czynienia niezdatnymi do użytku zakładów albo urządzeń użyteczności publicznej nie poprzestano na ustawowym podwyższeniu istniejącej dotychczasowej sankcji karnej za takie działanie przeciwko mieniu (art. 263 k.k.). Stworzono nowy rodzaj (typ) przestępstwa, które ma być "aktem sabotażu". Należy wyciągnąć stąd wniosek, że do bytu przestępstwa określonego w art. 3 m.k.k. niezbędne jest ustalenie takiego podmiotowego nastawienia sprawcy, które wykazuje wprost chęć "sabotowania", paraliżowania funkcji życia społecznego spełnianych przez powołaną do tego jednostkę państwową lub społeczną. Nie oznacza to, że wymagane jest stwierdzenie, iż sprawca podjął swoje działanie dlatego (zagadnienie pobudki), że cechowała go ogólna wrogość względem Państwa Ludowego (pobudka kontrrewolucyjna). Jeżeli np. sprawca niszczy zakłady lub urządzenia użyteczności publicznej dlatego, że za to otrzymuje pieniądze (gdy pobudką jest chęć osiągnięcia korzyści majątkowej), to również w takim wypadku działa on w bezpośrednim zamiarze dokonania aktu sabotażu, ponieważ wie, że warunkiem koniecznym otrzymania pieniędzy jest dokonanie owych zniszczeń, chce więc tego dokonać.Odpowiedniej wskazówki w tej mierze udziela Konstytucja. Zalicza ona sabotaż do "zamachów", które są "karane z całą surowością prawa" (art. 77 ust. 2). "Zamachem" - w kontekście przepisów Konstytucji o obowiązkach obywateli (art. 76-79) - jest działanie przestępne, w którym szczególnie ostro rysuje się ujemna postawa sprawcy względem określonych zadań Państwa Ludowego.Dlatego też o przestępstwie sabotażu określonym w art. 3 m.k.k. wolno mówić tylko wówczas, gdy ustalono bezpośredni zamiar (dolus directus) sprawcy uniemożliwienia lub utrudnienia spełniania funkcji życia społecznego, co najmniej w zakresie działania określonej instytucji.Odrzucenie możności skazania za sabotaż w wypadku jedynie ewentualnego zamiaru sprawcy (dolus eventualis) nie stwarza przeszkody do odpowiednio surowego potraktowania tego sprawcy, jeżeli dopuszcza się on działania, które z punktu widzenia wyłącznie przedmiotowego - zbiegałoby się z treścią art. 3 m.k.k. Sprawca odpowie w stosownych wypadkach nie za występek przewidziany w art. 263 k.k., ale za jedną ze zbrodni określonych w art. 39 m.k.k., art. 215 § 1, 216 § 1 lub w szczególności w art. 217 § 1 k.k. W stosunku do tych ostatnich zbrodni, wymienionych w rozdziale XXXIII k.k., dopuszczalne jest postępowanie doraźne, w którym przecież można wymierzyć nawet karą śmierci (art. 1 ust. 1 lit. a) i art. 2 ust. 1 dekretu z dnia 16 listopada 1945 r. o postępowaniu doraźnym). Postępowanie doraźne obejmuje poza tym wszelkie przestępstwa, jeżeli interesy gospodarcze Polski Ludowej zostały narażone na znaczną szkodę (art. 1 ust. 1 lit. d) 2) cytowanego dekretu).