VI KZP 12/65

SentencjaSąd Najwyższy w Izbie Karnej na posiedzeniu niejawnym, po rozpoznaniu przedstawionego na podstawie art. 390 § 1 k.p.k. przez Sąd Wojewódzki do rozstrzygnięcia zagadnienia prawnego:"a. Czy art. 76 § 1 k.k. ma zastosowanie w wypadku, gdy postępowanie karne wszczęto przeciwko nieletniej przed ukończeniem siedemnastego roku życia, a wyrok zapadł po ukończeniu przez tę nieletnią siedemnastego roku życia.b. W razie odpowiedzi negatywnej, czy możliwe jest w II lub I instancji zastosowanie wobec nieletniej art. 70 k.k. lub najsurowszego środka wychowawczego (art. 71 k.k. i art. 69 § 2 k.k.) bez obawy naruszenia zasady "reformationis in peius" w sytuacji, kiedy nieletnia ta skazana została wyrokiem zaskarżonym tylko przez jej obrońcę na grzywnę w kwocie 500 zł"uchwalił odmówić odpowiedzi.Uzasadnienie faktyczneOba zagadnienia przedstawione przez Sąd Wojewódzki nie wymagają zasadniczej wykładni ustawy, gdyż zostały już należycie wyjaśnione w Orzecznictwie Sądu Najwyższego.1. Sąd Najwyższy wielokrotnie i jednolicie wyjaśnił jak należy interpretować art. 76 § 1 k.k., przychylając się do tezy o literalnej wykładni tego przepisu. Wskazać tutaj trzeba na wyroki SN: a) z 22.04.1958 r. - I KRn 61/58, b) z 4.01.1958 r. - III KRn 1298/57, c) z 16.11.1957 r. - I KRn 806/57, d) z 26.04.1958 r. - III KRn 406/58 i e) z 8.05.1951 - I K 10/51 (ten ostatni wyrok opublikowany w PiP, z. 8-9/1951).Wedle brzmienia art. 76 § 1 k.k. ma on zastosowanie, jeżeli względem nieletniego wszczęto postępowanie karne po ukończeniu przez niego siedemnastego roku życia. Sąd Najwyższy w składzie siedmiu sędziów, w postanowieniu z 14.11.1957 r. - IV KO 164/56 (opubl. w OSN z. 3/1958, poz. 22) stwierdził, że "przez użyte w art. 76 k.k. określenie: "wszczęto postępowanie karne" należy rozumieć nie tylko wszczęcie postępowania sądowego lecz również każdą czynność dochodzeniową lub śledczą skierowaną przeciwko określonej - podejrzanej osobie".Chwila wszczęcia postępowania karnego ma więc, stosownie do wyjaśnień Sądu Najwyższego, rozstrzygający wpływ na zagadnienie stosowania właściwego środka karnego względem sprawcy, nieletniego w chwili czynu. Jeżeli zatem postępowanie karne wszczęto przeciw takiemu nieletniemu przed ukończeniem przez niego 17 roku życia, a wyrok zapadł dopiero po tym ukończeniu, należy, w wypadku ustalenia, że nieletni działał z rozeznaniem, zastosować do niego środek poprawczy przewidziany w art. 70 k.k. lub - środek wychowawczy na podstawie art. 71 k.k.2. Umieszczenie w zakładzie poprawczym nie jest karą "zwykłą" (art. 491 k.p.k.), jest swoistym środkiem reedukacji społecznej, daje możność racjonalnego wychowania zaniedbanych moralnie jednostek, w celu spowodowania ich poprawy i przygotowania do uczciwego życia. W świetle skazania na umieszczenie w zakładzie poprawczym w miejsce orzeczonej przez I instancję kary "zwykłej" nie przedstawia się jako pogorszenie sytuacji życiowej skazanego. Pogląd ten wyraził Sąd Najwyższy w cytowanym postanowieniu składu siedmiu sędziów - IV KO 164/56, a nadto w wyroku z 10.02.1948 r. - K 2696/47 (opubl. w PiP z. 3/1949).Uwagi powyższe co do zakładu poprawczego odnieść należy tym więcej do środków wychowawczych (art. 69 § 2 k.k.), gdyby zastosowanie tych właśnie środków, a nie zakładu poprawczego Sąd uznał w konkretnym wypadku za celowe (art. 71 k.k.).