VI KZP 12/69

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia A. Pyszkowski.Sędziowie: I. Kazimierczak, R. Staszkiewicz (sprawozdawca).Prokurator Prokuratury Generalnej: J. Pozorski.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie Bogusława P., oskarżonego z art. 38 dekretu z dnia 13 czerwca 1946 r. o przestępstwach szczególnie niebezpiecznych w okresie odbudowy Państwa (Dz. U. z 1946 r. Nr 30, poz. 192 z późn. zmianami), po rozpoznaniu przedstawionej przez Sąd Wojewódzki dla Województwa Warszawskiego w Warszawie kwestii prawnej wymagającej zasadniczej wykładni ustawy, a mianowicie:"Czy członek rady nadzorczej kasy spółdzielczej, będący jednocześnie członkiem komisji kredytowej, ponosi odpowiedzialność jako urzędnik w rozumieniu art. 286, czy też art. 290 k.k.?"i po wysłuchaniu wniosku prokuratora, na podstawie art. 390 k.p.k.uchwalił udzielić odpowiedzi jak wyżej.Uzasadnienie faktyczneDla rozstrzygnięcia przedstawionej kwestii prawnej należy przede wszystkim rozważyć charakter instytucji, jaką jest spółdzielnia oszczędnościowo-pożyczkowa błędnie w pytaniu Sądu Wojewódzkiego określona jako kasa spółdzielcza.Ustawa z dnia 13 kwietnia 1960 r. o prawie bankowym (Dz. U. Nr 20, poz. 121) ustanowiła w art. 2 m.in. spółdzielnie oszczędnościowo-pożyczkowe, nadając im uprawnienia wykonywania czynności bankowych. Zgodnie z art. 32 cytowanej ustawy zadaniem spółdzielni oszczędnościowo-pożyczkowych jest:1)gromadzenie oszczędności pieniężnych ludności,2)udzielanie pożyczek oraz obsługa finansowa ludności zamieszkałej na terenie działania spółdzielni,3)wykonywanie innych czynności bankowych w zakresie ustalonym przez Ministra Finansów w porozumieniu z właściwą centralną organizacją spółdzielczą.Ustawą z dnia 17 lutego 1961 r. o spółdzielniach i ich związkach (Dz. U. Nr 12, poz. 61) został powołany do życia Centralny Związek Spółdzielni Oszczędnościowo-Pożyczkowych (art. 188), którego celem jest udzielanie pomocy spółdzielniom oszczędnościowo-pożyczkowym, a nadto organizowanie, koordynowanie i nadzorowanie ich działalności.Na podstawie wskazanych wyżej aktów prawnych należy zatem przyjąć, że spółdzielnia oszczędnościowo-pożyczkowa jest spółdzielnią w rozumieniu ustawy z dnia 17 lutego 1961 r. o spółdzielniach i ich związkach (Dz. U. Nr 12, poz. 61), chociażby nawet - zgodnie z art. 36 ustawy z dnia 13 kwietnia 1960 r. o prawie bankowym (Dz. U. Nr 20, poz. 121) - używała nazwy "bank spółdzielczy" lub "bank ludowy", jak to ma miejsce w niniejszym wypadku.Według art. 46 § 2 dekretu z dnia 13 czerwca 1946 r. (Dz. U. Nr 30, poz. 192 z późn. zmianami) odpowiedzialności karnej przewidzianej dla urzędników ulegają członkowie władz i funkcjonariusze spółdzielni.Pojęciu "władz" odpowiada użyte w art. 31 ustawy z dnia 17 lutego 1961 r. o spółdzielniach i ich związkach pojęcie "organu". Jako jeden z naczelnych organów spółdzielni ustawa z dnia 17 lutego 1961 r. wymienia radę. Okoliczność, że rada jest ciałem kolegialnym i pochodzi z wyboru, nie ma znaczenia w kwestii ponoszenia przez jej członków odpowiedzialności karnej przewidzianej dla urzędników. Pojęcia urzędnika bowiem nie można uzależniać od formy czy sposobu jego powołania. Do istoty tego pojęcia należy bezpośrednie branie udziału w sprawowaniu kierownictwa, nadzoru lub innej postaci zarządu. W myśl art. 40 ustawy z dnia 17 lutego 1961 r. rada jest organem nadzorującym i kontrolującym działalność zarządu oraz czuwającym nad właściwym wykonywaniem przez spółdzielnię jej zadań statutowych. Do zakresu jej działania należy więc nadzór i kontrola działalności spółdzielni, uchwalanie planów gospodarczo-finansowych, podejmowanie uchwał w sprawach o podstawowym znaczeniu dla spółdzielni (art. 40 § 1 ustawy), a nadto należą tu uprawnienia zastrzeżone statutem spółdzielni (art. 40 § 2). Do statutowych uprawnień rady należy między innymi powoływanie w miarę potrzeby odpowiednich komisji, jak np. komisji kredytowej dla opiniowania wniosków o udzielanie pożyczek (§ 29 wzorcowego statutu spółdzielni oszczędnościowo-pożyczkowej).Z powyższych rozważań wynika więc, że członek rady będący jednocześnie członkiem komisji kredytowej podlega odpowiedzialności karnej przewidzianej dla urzędników, gdy dopuszcza się przestępstwa w zakresie czynności, do spełniania których został powołany zgodnie ze statutem spółdzielni oszczędnościowo-pożyczkowej.