VI KZP 18/68

Skład orzekającyPrzewodniczący: Prezes F. Wróblewski.Sędziowie: Z. Nyczaj (sprawozdawca), M. Paluch.Prokurator Prokuratury Generalnej: T. Guzkiewicz.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie Stanisława M. i innych, oskarżonych z art. 256 § 1 k.k. oraz art. 239 § 1 k.k., po rozpoznaniu przedstawionej w trybie art. 390 § 1 k.p.k. przez Sąd Wojewódzki w Lublinie postanowieniem z dnia 7 lutego 1968 r. do rozstrzygnięcia kwestii prawnej wymagającej zasadniczej wykładni ustawy:"a)Czy treść art. 435 § 2 k.p.k. w brzmieniu ustalonym przez art. 50 ustawy z dnia 13 czerwca 1967 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (Dz. U. Nr 24, poz. 110) pozwala instancji rewizyjnej obniżyć wysokość zryczałtowanej równowartości kosztów postępowania ustaloną zarządzeniem prezesa, gdy rozpoznając zażalenie oskarżyciela prywatnego na postanowienie Sądu Powiatowego odmawiające zwolnienia od uiszczenia ustalonego ryczałtu, instancja rewizyjna dojdzie do przekonania, że oskarżyciel prywatny, przy zachowaniu warunków z art. 437 § 2 k.p.k., nie może uiścić wyznaczonej sumy, ale miałby możliwość uiszczenia zryczałtowanej równowartości kosztów postępowania w mniejszej wysokości?b)Co w takim wypadku powinno wpływać i w jakiej mierze na wysokość wyznaczonej zryczałtowanej równowartości kosztów postępowania (powyżej 200 zł): wysokość spodziewanych kosztów postępowania (art. 435 § 1 k.p.k.), czy też możliwości uiszczenia (art. 437 § 2 k.p.k.)?"po wysłuchaniu wniosku prokuratora,uchwalił udzielić odpowiedzi jak wyżej.Uzasadnienie faktyczneZgodnie z art. 435 § 1 k.p.k. w brzmieniu ustalonym przez art. 50 ustawy z dnia 13 czerwca 1967 r. (Dz. U. Nr 24, poz. 110) prezes sądu, biorąc pod uwagę wysokość spodziewanych kosztów postępowania (liczbę zgłoszonych świadków itp.) oraz warunki materialne oskarżyciela prywatnego (jeżeli zostaną złożone odpowiednie zaświadczenia), określa zryczałtowaną równowartość kosztów postępowania w granicach od 200 do 1.000 zł, którą oskarżyciel prywatny obowiązany jest złożyć przy akcie oskarżenia pod rygorem pozostawienia sprawy bez biegu.Jeżeli jednak oskarżyciel prywatny wykaże następnie na podstawie zaświadczenia właściwej władzy, że nie ma możności wyłożenia kosztów, to sąd - zgodnie z art. 437 § 2 k.p.k. - obowiązany jest zwolnić go od kosztów, a tym samym od uiszczenia określonej przez prezesa sądu kwoty.Skoro ustawa daje sądowi w tym względzie tak daleko idące prawo, to płynie stąd wniosek, że sąd władny jest również obniżyć (w granicach zakreślonych art. 435 § 1 k.p.k.) wyznaczoną przez prezesa sądu zryczałtowaną równowartość kosztów postępowania w wypadku, gdy oskarżyciel prywatny przez złożenie stosownych zaświadczeń wykaże, że nie ma możności uiszczenia całej wyznaczonej kwoty.Za takim stanowiskiem przemawiają ponadto względy słuszności.Prezes sądu, nie mając danych co do warunków materialnych oskarżyciela prywatnego, może określić zryczałtowaną równowartość kosztów postępowania w wysokości nieproporcjonalnej do tych warunków, przy czym zgodnie z § 2 art. 435 k.p.k. na wydane zarządzenie prezesa nie przysługuje zażalenie.W tym stanie rzeczy oskarżyciel prywatny - w braku podstaw do całkowitego zwolnienia go przez sąd od ponoszenia kosztów przy jednoczesnej niemożności uiszczenia zryczałtowanej równowartości kosztów postępowania w wyznaczonej wysokości - byłby pozbawiony możliwości realizowania swych uprawnień zagwarantowanych przepisem art. 60 § 1 k.p.k.Przyjąć zatem należy, że w sytuacji opisanej w pytaniu sąd rewizyjny, rozpoznając w trybie art. 449 k.p.k. zażalenie oskarżyciela prywatnego na postanowienie Sądu I instancji odmawiające zwolnienia go od kosztów w myśl art. 437 § 2 k.p.k., władny jest obniżyć wyznaczoną kwotę zryczałtowanej równowartości kosztów postępowania w granicach przewidzianych w art. 435 § 1 k.p.k., biorąc pod uwagę przede wszystkim możność wyłożenia kosztów przez oskarżyciela prywatnego, a także wysokość spodziewanych kosztów.