VI KZP 21/65

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia T. Majewski.Sędziowie: E. Binkiewicz (sprawozdawca), K. Czajkowski, J. Dziowgo, H. Kempisty, S. Kotowski, Z. Kubec (współsprawozdawca).Prokurator Generalnej Prokuratury: T. Guzkiewicz.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie Ludwika M. i innych, oskarżonych z art. 1 ust. 1 dekretu z dnia 31 sierpnia 1964 r. o wymiarze kary dla faszystowsko-hitlerowskich zbrodniarzy, po rozpoznaniu przedstawionego na podstawie art. 390 § 1 k.p.k. przez Sąd Najwyższy powiększonemu składowi tegoż Sądu zagadnienia prawnego:"Czy na podstawie art. 299 § 4 k.p.k. wolno odczytać na rozprawie zeznania złożone w postępowaniu przygotowawczym przez osobę przesłuchaną w charakterze świadka, gdy osoba ta, przesłuchana na rozprawie w charakterze oskarżonego, złożyła wyjaśnienia odmienne, różniące się od poprzedniego zeznania?"po wysłuchaniu wniosku prokuratora,uchwalił udzielić odpowiedzi jak wyżej.Uzasadnienie faktyczneUchwała Sądu Najwyższego w powiększonym składzie z dnia 13 lipca 1961 r. VI KO 39/61 (OSNK z. 1 z 1962 r., poz. 3) dopuszcza możliwość odczytania na podstawie art. 299 § 1 k.p.k. wyjaśnienia złożonego w postępowaniu przygotowawczym przez osobę przesłuchaną w charakterze oskarżonego, gdy osoba ta, przesłuchana na rozprawie w charakterze świadka, składa zeznania różniące się od jej wyjaśnień. Treść cytowanej uchwały wskazuje, że z przepisów art. 299 § 1 i 4 k.p.k. nie wynika ograniczenie do odczytywania - bez zgody stron - protokołów poprzedniego przesłuchania tylko tych osób, które występowały na rozprawie w tym samym charakterze.Konsekwencją tego jest dopuszczalność ujawnienia wypowiedzi osoby, uprzednio przesłuchanej, również wówczas, gdy była ona przesłuchana w innym charakterze procesowym, ta zaś odmienność sytuacji procesowej, w jakiej przesłuchanie nastąpiło, powinna być wzięta pod uwagę przy ocenie tego dowodu.Ponadto należy podkreślić, że nie tylko zasada bezpośredniości ma na celu umożliwienie najpełniejszego dotarcia do prawdy obiektywnej, ale także wyjątki od tej zasady, przewidziane w art. 299 k.p.k., zmierzają do tego samego celu, zostały one bowiem wprowadzone w interesie zasady prawdy obiektywnej.Z powyższego wynika, że odczytanie protokołu zeznań osoby przesłuchanej w postępowaniu przygotowawczym w charakterze świadka, gdy na rozprawie występuje ona w charakterze oskarżonego, jest w warunkach określonych w art. 299 § 1 i § 4 k.p.k. w zasadzie dopuszczalne. Jeżeli jednak wspomniane zeznania dotyczą okoliczności obciążających zeznającego, to nie mogą one stanowić - bez jego zgody (art. 299 § 5) - dowodu obciążającego tę osobę zeznającą, postawioną następnie w stan oskarżenia w tej samej sprawie, gdyż dowodowe wykorzystanie w stosunku do oskarżonego zeznania złożonego przezeń uprzednio w charakterze świadka stanowiłoby naruszenie gwarancji procesowych oskarżonego przez pozbawienie go uprawnień wynikających z art. 73 k.p.k.Za takim rozstrzygnięciem kwestii prawnej przemawia jeszcze i to, że oskarżony, który w postępowaniu przygotowawczym był przesłuchany w charakterze świadka, może - na wypadek wyłączenia jego sprawy lub wcześniejszego uprawomocnienia się wyroku co do niego - ponownie występować w charakterze świadka w stosunku do współoskarżonych i wówczas wchodziłoby w rachubę odczytanie jego poprzednich zeznań złożonych w tym samym charakterze.