VI KZP 26/74

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia Z. Ziemba. Sędziowie: dr J. Bartoszewski (sprawozdawca), W. Sikorski.Prokurator Prokuratury Generalnej: T. Guzkiewicz.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie Kazimierza P., oskarżonego z art. 145 § 3 k.k., po rozpoznaniu przekazanego przez Sąd Wojewódzki w Bydgoszczy, postanowieniem z dnia 21 czerwca 1974 r., w trybie art. 390 § 1 k.p.k. do rozstrzygnięcia zagadnienia prawnego wymagającego zasadniczej wykładni ustawy, a mianowicie:"Czy niedopełnienie wymagań przewidzianych w art. 348 § 2 k.p.k. na rozprawie, na której skład sądu uległ zmianie, może być sanowane faktem, że na następnej rozprawie, na której również skład sądu uległ zmianie, na zmianę tę strony wyraziły zgodę i sąd w myśl art. 348 § 2 k.p.k. podjął w tej mierze stosowne postanowienie?"i po wysłuchaniu wniosku prokuratora uchwalił udzielić odpowiedzi jak wyżej.Uzasadnienie faktycznePrzedstawione przez Sąd Wojewódzki zagadnienie prawne nie zostało sformułowane ściśle, gdyż nie jest dostosowane do sytuacji procesowej, jaka zaistniała w niniejszej sprawie. Sąd Powiatowy bowiem prowadził rozprawę rozpoczętą w dniu 18 lutego 1974 r. w nowym terminie, tj. w dniu 26 lutego 1974 r., mimo zmiany składu sądu (jednego ławnika), nie naruszając obu wymagań określonych w art. 348 § 2 k.p.k. (in fine), lecz tylko nie wydając stosownego postanowienia. Zgoda bowiem stron na prowadzenie rozprawy w dalszym ciągu w nowym terminie została wyrażona pod koniec rozprawy w dniu 18 lutego 1974 r. Strony wiedziały także, że rozprawa prowadzona będzie w zmienionym składzie sądu, gdyż swą zgodę wyraziły po oświadczeniu jednego z członków składu sądzącego (ławnika Kazimierza C.), że w następnej rozprawie nie będzie mógł wziąć udziału. W tej sytuacji procesowej niedopełnienie wymagań określonych w art. 348 § 2 k.p.k. (in fine) sprowadza się więc do zaniechania wydania przez Sąd Powiatowy w nowym terminie postanowienia o prowadzeniu rozprawy w dalszym ciągu, mimo zmiany składu sądzącego, a przedstawione przez Sąd Wojewódzki zagadnienie prawne sprowadza się do pytania, czy brak taki może być konwalidowany później wydanym postanowieniem sądu lub w inny sposób.Ustosunkowując się do tak rozumianego pytania prawnego, Sąd Najwyższy uważa przede wszystkim za konieczne przypomnieć, że kwestię potrzeby uzyskania zgody stron i wydania postanowienia sądu co do prowadzenia rozprawy (nawet odroczonej) w dalszym ciągu wyjaśniono już w uchwale Sądu Najwyższego z dnia 14 grudnia 1972 r. - VI KZP 53/72 (OSNKW 1973, z. 2-3, poz. 25).Uchwała powyższa - zgodnie zresztą z treścią art. 348 § 2 i art. 350 § 2 k.p.k. - wyjaśniła wprawdzie, że w razie zmiany składu sądu - oprócz zgody na nią stron - konieczne jest również wydanie postanowienia sądu co do kontynuowania rozprawy; uchwała ta nie rozstrzygnęła jednak, czy decyzja sądu może być wyrażona konkludentnie i czy brak takiego postanowienia może być następnie konwalidowany.Tymczasem w kwestii znaczenia dla dalszego postępowania niewydania przez sąd postanowienia w wypadku, gdy zobowiązuje go do tego konkretny przepis, Sąd Najwyższy miał już wcześniej sposobność zająć stanowisko. Tak więc Sąd Najwyższy wyjaśnił, że brak postanowienia o dopuszczeniu oskarżyciela posiłkowego do udziału w postępowaniu nie stoi na przeszkodzie uznaniu pokrzywdzonego za oskarżyciela posiłkowego, jeżeli sąd faktycznie dopuścił go do udziału w postępowaniu sądowym w tym charakterze (uchwała z dnia 14 stycznia 1971 r. - VI KZP 66/70, OSNKW 1971, z. 5, poz. 67), oraz że brak postanowienia o przyjęciu powództwa cywilnego ulega konwalidacji, jeżeli sąd mimo zaniechania wydania tego postanowienia przeprowadził proces w części dotyczącej roszczeń cywilnych objętych powództwem i rozstrzygnął o nich w wyroku (uchwała składu siedmiu sędziów z dnia 25 lutego 1971 r. - VI KZP 70/70, OSNKW 1971, z. 6, poz. 80).Nie ma także racjonalnych podstaw ku temu, by w omawianym tu wypadku zająć odmienne stanowisko.Jeżeli więc sąd faktycznie prowadzi w dalszym ciągu rozprawę uprzednio przerwaną (odroczoną) - mimo zmiany składu sądu, lecz po uzyskaniu na to zgody stron - to uznać należy, że brak polegający na zaniechaniu wydania stosownego postanowienia ulega konwalidacji przez sam fakt kontynuowania rozprawy, a tym bardziej wtedy, gdy sąd podejmie stosowne postanowienie w następnym terminie rozprawy.Zauważyć jednak należy, że to, co wyżej powiedziano, oznacza jedynie formalną dopuszczalność naprawienia uchybienia sądu w omawianym zakresie, natomiast wcale nie oznacza aprobaty dla takiej praktyki. Przepisy bowiem art. 348 § 2 i art. 350 § 2 k.p.k. - jako wyjątki od zasady bezpośredniości - powinny być stosowane ściśle. W sytuacji przeto, gdy bądź zakres zmian w składzie sądu, bądź bardzo znaczny odstęp czasowy pomiędzy rozprawami, bądź też minimalny tylko zakres postępowania dowodowego, przeprowadzonego przed tym składem sądzącym, który wyrokował w sprawie, dawałyby podstawę do stwierdzenia, że ucierpiała na tym w istotnej mierze bezpośredniość postępowania, a w konsekwencji tego zasada prawdy i trafności orzekania (art. 2 § 1 k.p.k.), sąd rewizyjny może zawsze uznać powyższe uchybienia jako mogące mieć wpływ na treść wyroku, choćby co do kontynuowania rozprawy przerwanej istniała nie tylko zgoda stron, ale i pozbawione wszelkich braków stosowne postanowienie sądu.Z tych powodów Sąd Najwyższy uchwalił jak na wstępie.