VI KZP 35/70

Skład orzekającyPrzewodniczący: Prezes F. Wróblewski. Sędziowie: E. Binkiewicz, K. Czajkowski, H. Kempisty, L. Jax, A. Pyszkowski, J. Szamrej (sprawozdawca). Prokurator Prokuratury Generalnej: T. Guzkiewicz.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie Jerzego G., oskarżonego z art. 215 § 1 d.k.k., po rozpoznaniu przedstawionego w trybie art. 390 § 2 k.p.k. przez zwykły skład Sądu Najwyższego postanowieniem z dnia 7 kwietnia 1970 r. zagadnienia prawnego wymagającego zasadniczej wykładni ustawy:"Czy termin 6-miesięczny do założenia rewizji nadzwyczajnej na niekorzyść oskarżonego (art. 463 § 2 k.p.k.) od prawomocnego postanowienia w przedmiocie umorzenia postępowania na podstawie ustawy z dnia 21 lipca 1969 r. o amnestii (Dz. U. Nr 21, poz. 151) należy liczyć od daty upływu terminu do jego zaskarżenia w trybie zażaleniowym (art. 13 ust. 2 cytowanej ustawy o amnestii), czy też od daty upływu terminu, w którym oskarżony lub podejrzany może złożyć wniosek o rozpoznanie sprawy (art. 14 ust. 1 ustawy o amnestii)?"i po wysłuchaniu wniosku prokuratorauchwalił udzielić odpowiedzi jak wyżej.Uzasadnienie faktyczneRozstrzygnięcie przedstawionego zagadnienia prawnego jest uzależnione od odpowiedzi na pytanie, czy postanowienie o umorzeniu postępowania na podstawie przepisów ustawy z dnia 21 lipca 1969 r. o amnestii (Dz. U. Nr 21, poz. 151) uzyskuje prawomocność z chwilą upływu terminu do jego zaskarżenia w trybie odwoławczym (art. 13 ust. 2 ustawy), czy też z chwilą upływu terminu, w którym oskarżony lub podejrzany może złożyć wniosek o rozpoznanie sprawy (art. 14 ust. 1 ustawy).Zarówno cytowana ustawa o amnestii, jak i kodeksy postępowania karnego (dawny oraz nowy) posługują się pojęciem "prawomocność", jednakże pojęcia tego nie wyjaśniają i nie określają, kiedy orzeczenie staje się prawomocne. Natomiast doktrynalna i sądowa wykładnia tego pojęcia przyjmuje w zasadzie zgodnie, że orzeczenie uprawomocnia się w szczególności bądź z chwilą bezskutecznego upływu terminu do wniesienia zwykłego środka zaskarżenia, bądź też z chwilą utrzymania zaskarżonego orzeczenia w mocy lub jego zmiany przez instancję odwoławczą.O ile ograniczone 7-dniowym terminem do wniesienia zażalenia, które z mocy art. 13 ust. 2 ustawy o amnestii przysługuje stronom na postanowienie w sprawie umorzenia postępowania, zalicza się do zwykłych środków zaskarżenia, o tyle wniosku o rozpoznanie sprawy, jaki oskarżony lub podejrzany może złożyć z mocy art. 14 ust. 1 tejże ustawy najdalej w ciągu 30 dni od daty doręczenia mu lub ogłoszenia postanowienia o umorzeniu postępowania, nie można zaliczyć ani do zwykłych, ani też do nadzwyczajnych środków zaskarżenia.Postanowienie o umorzeniu postępowania na podstawie przepisów ustawy o amnestii może być wydane zarówno przez sąd pierwszej jak i przez sąd drugiej instancji. Jeżeli postanowienie takie wydaje sąd drugiej instancji w sprawie, która znalazła się w jego rozpoznaniu z powodu rewizji od wyroku sądu pierwszej instancji, to nie podlega ono zaskarżeniu w drodze zażalenia. Dalszemu zaskarżeniu w trybie zwykłym nie podlega również takie postanowienie sądu drugiej instancji, które rozstrzyga sprawę w następstwie rozpoznania zażalenia na postanowienie sądu pierwszej instancji w sprawie umorzenia postępowania na podstawie przepisów ustawy o amnestii (art. 375 k.p.k.; por. także orzeczenie Sądu Najwyższego z dnia 13 grudnia 1956 r., I KO 171/56 - OSN z 1957 r., z. II, poz. 24).W obu przytoczonych wypadkach postanowienia sądu drugiej instancji uzyskują prawomocność z chwilą ich ogłoszenia, jako nie podlegające zaskarżeniu w trybie zwykłym, a mimo to w pierwszym wypadku oskarżony lub podejrzany może zawsze skorzystać z określonego w art. 14 ust. 1 ustawy o amnestii prawa złożenia wniosku o rozpoznanie sprawy, a w drugim wypadku tylko wtedy, gdy - co w praktyce jest możliwe - postanowienie sądu drugiej instancji zapada przed upływem określonego w wymienionym przepisie 30-dniowego terminu od daty ogłoszenia lub doręczenia postanowienia sądu pierwszej instancji. Skorzystanie przez oskarżonego lub podejrzanego z tego prawa również w ostatnim z omawianych wypadków jest oczywiście dopuszczalne, skoro cytowana ustawa o amnestii uzależnia je jedynie od zachowania 30-dniowego terminu.Istotą wniosku z art. 14 ust. 1 powołanej ustawy o amnestii jest to, że anuluje on (znosi) nie tylko nieprawomocne, ale również prawomocne postanowienie o umorzeniu postępowania i dlatego nie może być zaliczony ani do grupy zwykłych, ani też do grupy nadzwyczajnych środków zaskarżenia. Wniosek ten jest więc wyjątkowym, celowo jednostronnie ustanowionym uprawnieniem, które ustawodawca dał oskarżonemu, uwzględniając jego interes, jaki może on mieć w uzyskaniu pełnej rehabilitacji. Z tego względu wyjątkowość tego uprawnienia wynika również z samego jego celu, a poza tym z faktu, że odnosi się ono wyłącznie do postanowień o umorzeniu postępowania na podstawie przepisów o amnestii.To wyjątkowe uprawnienie ustanowione w interesie oskarżonego nie może wobec tego podważać przytoczonej na wstępie ogólnej zasady ustalania momentu prawomocności orzeczenia wydawanego w sądzie pierwszej instancji oraz drugiej instancji w odniesieniu do postanowień w sprawie umorzenia postępowania na podstawie przepisów ustawy o amnestii i działać na jego niekorzyść w wypadku, gdy nie korzysta on z tego uprawnienia, oraz w wypadku, gdy ani on, ani też inna uprawniona strona nie korzysta z prawa wniesienia zażalenia na postanowienie o umorzeniu postępowania na podstawie przepisów tejże ustawy o amnestii.Powyższy wywody prowadzą do wniosku, że termin 6-miesięczny do wniesienia rewizji nadzwyczajnej na niekorzyść oskarżonego (art. 463 § 2 k.p.k.) od postanowienia w sprawie umorzenia postępowania na podstawie ustawy z dnia 21 lipca 1969 r. o amnestii (Dz. U. Nr 21, poz. 151) należy liczyć - jeżeli strony nie wniosły zażalenia - od daty upływu terminu do jego zaskarżenia w trybie odwoławczym (art. 13 ust. 2 ustawy o amnestii).