VI KZP 50/85

Skład orzekającyPrzewodniczący: Prezes Izby Karnej B. Dzięcioł. Sędziowie: B. Bartosik, R. Bodecki, J. Borodej, J. Bratoszewski, M. Budzianowski, J. Cieślak, Z. Dominikowski, S. Fornalik, J. Gaj, C. Gajewski, S. Godlewski, R. Góral, W. Gruber, S. Kaliński, S. Kotowski, F. Kozłowski, C. Kraska, H. Kwaśny, Z. Kwiecień, C. Łukaszewicz, K. Mochtak, L. Nowak (sprawozdawca), J. Nóżyński, W. Ochman, J. Ostaś, S. Pawelec, E. Porębski, J. Pustelnik, T. Rink, T. Rybicki, J. Szamrej (sprawozdawca), M. Synoradzki, M. Szczepański, F. Wołek, Z. Ziemba, W. Żebrowski, A. Żylewicz.Zastępca Prokuratora Generalnego PRL: W. Śliwa. SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu skierowanego na podstawie art. 17 ust. 3 ustawy z dnia 20 września 1984 r. o Sądzie Najwyższym (Dz. U. Nr 45, poz. 241) - zarządzeniem Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego z dnia 6 stycznia 1986 r. - w celu rozpoznania przez pełny skład Izby Karnej wniosku Prokuratora Generalnego Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej z dnia 16 grudnia 1985 r. o podjęcie uchwały wyjaśniającej następujące zagadnienia prawne:"Czy unormowanie zawarte w art. 6 ust. 3 ustawy z dnia 10 maja 1985 r. o zmianie niektórych przepisów prawa karnego i prawa o wykroczeniach (Dz. U. Nr 23, poz. 100) powoduje, że odpowiedzialność za wykroczenia określone w art. 135 k.w. zachodzi także wtedy, gdy wartość towaru przekracza 8.000 zł?"na podstawie art. 13 pkt 4 w zw. z art. 18 ust. 1 i 2 cyt. ustawy o Sądzie Najwyższymuchwalił udzielić odpowiedzi jak wyżej.Uzasadnienie faktyczneSąd Najwyższy w uchwale składu siedmiu sędziów z dnia 24 października 1985 r. - VI KZP 24/85 (OSNKW 1986, z. 3-4, poz. 17) wyraził pogląd, że: "Artykuł 6 ust. 3 ustawy z dnia 10 maja 1985 r. o zmianie niektórych przepisów prawa karnego i prawa o wykroczeniach (Dz. U. Nr 23, poz. 100) określa wartość towaru będącego przedmiotem wykroczenia określonego w art. 135 k.w. do 20.000 zł" i pogląd ten uzasadnił w następujący sposób: "Ukrywanie przed nabywcą towaru przeznaczonego do sprzedaży lub odmowa bez uzasadnionej przyczyny jego sprzedaży stanowiły przed 1981 r. - niezależnie od wartości towaru - wykroczenie określone w art. 135 k.w. Ustawa z dnia 25 września 1981 r. o zwalczaniu spekulacji (Dz. U. Nr 24, poz. 124) w art. 2 wyłączyła pewne kategorie czynów wymienionych w art. 135 k.w., czyniąc z nich przestępstwa. W rezultacie tej zmiany z dnia 30 września 1981 r. wykroczeniami pozostały czyny polegające:a) na ukrywaniu towaru przeznaczonego do sprzedaży w wypadkach, gdy wartość tego towaru wynosi do 2.000 zł, orazb) na umyślnej odmowie sprzedaży przeznaczonego do sprzedaży towaru - bez względu na jego wartość. W związku z tym wprowadzone zostało rozgraniczenie pomiędzy przestępstwem polegającym na ukrywaniu przeznaczonego do sprzedaży towaru i wykroczeniem polegającym na ukrywaniu towaru przeznaczonego do sprzedaży, w zależności od wartości kwotowej towaru będącego przedmiotem przestępstwa lub - odpowiednio - wykroczenia, przy czym linię graniczną stanowiła tu kwota 2.000 zł. W konsekwencji zakres wykroczenia określonego w art. 135 k.w. uległ zmianie, mimo że kodeks wykroczeń w części dotyczącej art. 135 nie został wprost znowelizowany. Ustawa z dnia 26 maja 1982 r. o zmianie niektórych przepisów prawa karnego i prawa o wykroczeniach (Dz. U. Nr 16, poz. 125) w § 3 art. 2 stanowi m.in., że ilekroć ustawy określają za wykroczenia wartość kwotową towaru, tylekroć ustala się ją w poczwórnej wysokości. Konsekwencją tego przepisu było m.in. podwyższenie wartości kwotowej towaru w wypadku wykroczeń polegających na ukrywaniu towaru przeznaczonego do sprzedaży do kwoty 8.000 zł. Dalsze zmiany zostały wprowadzone przez ustawę z dnia 9 października 1982 r. o zmianie ustawy o zwalczaniu spekulacji (Dz. U. Nr 33, poz. 218). Ustawa ta w art. 1 pkt 2 nadała nowe brzmienie art. 2 ustawy o zwalczaniu spekulacji. W rezultacie tej zmiany: a) za przestępstwo zostały uznane czyny polegające na odmowie sprzedaży towaru o wartości przekraczającej 8.000 zł, b) wprowadzono przestępstwa kwalifikowane polegające na ukrywaniu i odmowie sprzedaży towaru o wartości przekraczającej 200.000 zł, c) uznano za przestępstwa czyny polegające na ukrywaniu i odmowie sprzedaży towaru nie tylko w przedsiębiorstwie handlu detalicznego, ale również i w przedsiębiorstwie gastronomicznym. Należy podkreślić, że nowe sformułowanie art. 2 ustawy o zwalczaniu spekulacji, wprowadzone cytowaną ustawą z dnia 9 października 1982 r., nie może być rozumiane jako wprowadzenie - dopiero tą ustawą - nowej, wyższej (ustalonej na kwotę 8.000 zł) linii granicznej pomiędzy wykroczeniem polegającym na ukrywaniu towaru a stanowiącym jego odpowiednik przestępstwem; przeciwnie - wyższa wartość kwotowa towaru (8.000 zł) - jako element rozgraniczający wymienione przestępstwo od wykroczenia - została wprowadzona, jak wspomniano, już wcześniej, mianowicie przez § 3 art. 2 cytowanej ustawy z dnia 26 maja 1982 r. Wymienienie w nowej redakcji art. 2 ustawy o zwalczaniu spekulacji kwoty 8.000 zł stanowi jedynie potwierdzenie zasadności takiego stanowiska, a wynikło z tego, że wobec wprowadzenia ustawą z dnia 9 października 1982 r. zmian w art. 2, polegających na uzupełnieniach stanu faktycznego, na podziale na ustępy, na zmianie sankcji, konieczne było - stosując prawidłową metodę legislacyjną - podanie nowego pełnego brzmienia tego artykułu. Jak z tego wynika - górna granica wartości towaru w wypadku wykroczeń polegających na ukrywaniu i odmowie sprzedaży towaru została określona na podstawie wymienionych przepisów na kwotę 8.000 zł. Wprawdzie kwota ta nie została w art. 135 k.w. wymieniona expressis verbis, nie mniej jednak faktyczna merytoryczna treść tego artykułu jest w świetle omówionych przepisów oczywista. Artykuł 6 ust. 3 ustawy z dnia 10 maja 1985 r. o zmianie niektórych przepisów prawa karnego i prawa o wykroczeniach (Dz. U. Nr 23, poz. 100) stanowi m.in., że ilekroć - w wypadku wykroczeń - przepisy ustawy określają wartość kwotową towaru - tylekroć ustala się ją w dwu i pół raza wyższej wysokości. Skoro więc art. 135 k.w. w zestawieniu z art. 2 ust. 1 cytowanej ustawy o zwalczaniu spekulacji zawiera określenie wartości kwotowej towaru, do której czyn stanowi wykroczenie, przeto art. 6 ust. 3 cytowanej ustawy z dnia 10 maja 1985 r. ma do niego zastosowanie (podobnie jak do przepisów obejmujących inne wykroczenia, gdzie wartość kwotowa została określona w sposób wyraźny) i w związku z tym obecnie - zgodnie z art. 6 ust. 3 - kwota ta została w art. 135 k.w. podwyższona do 20.000 zł. Przyjęcie zaś innego stanowiska prowadziłoby do tego, że czyny o większym stopniu społecznego niebezpieczeństwa, jak np. czyny określone w art. 1 ust. 6 ustawy z dnia 25 września 1981 r. o zwalczaniu spekulacji (Dz. U. z 1982 r. Nr 36, poz. 243, z późn. zm.), stanowiłyby wykroczenia przy wartości towaru do 20.000 zł, podczas gdy odmowa sprzedaży i ukrywanie towaru, a więc czyny o mniejszym ładunku społecznego niebezpieczeństwa (co wynika chociażby z porównania sankcji określonej w art. 135 k.w. i w art. 1 ust. 6 ustawy z dnia 25 września 1981 r.) stanowiłyby przestępstwa już w wypadku, gdy wartość towaru przekroczyła 8.000 zł. Za takim stanowiskiem przemawia również treść art. 3 ust. 2 ustawy z dnia 10 maja 1985 r., z którego wyraźnie wynika, czy i w jakim zakresie ustawodawca ograniczył stosowanie przepisów tej ustawy do ustawy o zwalczaniu spekulacji; a contrario - w pozostałych, nie wyłączonych przez ustawodawcę wyraźnym przepisem, wypadkach przepisy ustawy z dnia 10 maja 1985 r., a więc w tym i jej art. 6 ust. 3, mają zastosowanie także do ustawy o zwalczaniu spekulacji."Podzielając ten pogląd i jego uzasadnienie, trzeba stwierdzić, że:- uznanie, iż określenie kwotowe przedmiotu wykroczenia przewidzianego w art. 135 k.w. nie nastąpiło ani z dniem wejścia w życie ustawy z dnia 25 września 1981 r. o zwalczaniu spekulacji (Dz. U. Nr 24, poz. 124), ani też z dniem wejścia w życie ustawy z dnia 9 października 1982 r. o zmianie ustawy o zwalczaniu spekulacji (Dz. U. Nr 33, poz. 218), byłoby sprzeczne z rzeczywistym stanem prawnym i mogłoby prowadzić do wniosku, że odpowiednie przepisy wymienionych ustaw nie spowodowały zmiany treści powołanego przepisu - art. 135 k.w. w jakimkolwiek zakresie; - oczywiście słuszne jest stanowisko, że wyraźne określenie w art. 2 ustawy z dnia 25 września 1981 r. o zwalczaniu spekulacji (Dz. U. Nr 24, poz. 124) przestępstwa polegającego na ukrywaniu przed nabywcą towaru przeznaczonego do sprzedaży, jeżeli wartość tego towaru przekracza 2.000 zł, wprowadziło w sposób dorozumiany kwotowe określenie wartości przedmiotu przewidzianego w art. 135 k.w. wykroczenia - w odpowiednim zakresie - do 2.000 zł; konsekwencją zaś tego jest logiczne i trafne uznanie, że już art. 2 § 3 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. o zmianie niektórych przepisów prawa karnego i prawa o wykroczeniach (Dz. U. Nr 16, poz. 125) podwyższył bezpośrednio wartość przedmiotu wspomnianego wykroczenia do 8.000 zł, a pośrednio - wartość przedmiotu przestępstwa określonego w art. 2 cytowanej wyżej ustawy o zwalczaniu spekulacji do wysokości przekraczającej 8.000 zł, stanowiąc między innymi, że ilekroć ustawy określają wartość towaru będącego przedmiotem wykroczenia, tylekroć ustala się ją w poczwórnej wysokości, i nie czyniąc w tym względzie żadnych wyjątków; - faktu, że ust. 3 art. 6 ustawy z dnia 10 maja 1985 r. o zmianie niektórych przepisów prawa karnego i prawa o wykroczeniach (Dz. U. Nr 23, poz. 100) mieści się w grupie norm odnoszących się bezpośrednio do wykroczeń, nie wynika wniosek, że przepis ten nie odnosi się pośrednio - w odpowiednim zakresie - do przestępstw; - postanowienie art. 3 ust. 2 cytowanej ustawy, że ust. 1 pkt 2 art. 3 tej ustawy nie stosuje się do przestępstw określonych w ustawie z dnia 21 września 1981 r. o zwalczaniu spekulacji (Dz. U. z 1982 r. Nr 36, poz. 243), oznacza między innymi, iż określonej kwotowo wartości przedmiotów tych przestępstw nie ustala się w dziesięciokrotnej wysokości, i nie podważa trafności poglądu, że pierwsza z powołanych ustaw, stanowiąc w art. 6 ust. 3 między innymi, że ilekroć przepisy ustawy określają wartość kwotową towaru będącego przedmiotem wykroczenia, tylekroć ustala się ją w dwu i pół raza wyższej wysokości, podwyższyła bezpośrednio wartość towaru będącego przedmiotem wykroczenia określonego w art. 135 k.w. do 20.000 zł, a pośrednio - wartość towaru będącego przedmiotem przestępstwa określonego w art. 2 ust. 1 powołanej wyżej ustawy o zwalczaniu spekulacji do wysokości przekraczającej 20.000 zł; - wyrażony w przytoczonej na wstępie uchwale składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego pogląd pozostaje w zgodzie z zasadami wykładni przepisów prawnych i nie stanowi depenalizacji tych czynów, których uchwała ta dotyczy, ponieważ będą one - w zależności od wartości ich przedmiotów - nadal karalne bądź jako wykroczenia, bądź też jako przestępstwa.Należy przy tym zauważyć, że wprawdzie sformułowanie tezy powołanej na wstępie uchwały składu siedmiu sędziów jest o tyle nieścisłe, o ile może skłaniać do wniosku, że art. 6 ust. 3 ustawy z dnia 10 maja 1985 r. o zmianie niektórych przepisów prawa karnego i prawa o wykroczeniach (Dz. U. Nr 23, poz. 100) określa wprost wartość przedmiotu wykroczenia określonego w art. 135 k.w. do 20.000 zł, jednakże nie zawiera ono błędu co do istoty rzeczy i co do owej istoty nie stoi w sprzeczności z wyrażonym w niniejszej uchwale poglądem, iż unormowanie zawarte w wymienionym przepisie powoduje, że odpowiedzialność za wykroczenia określone w art. 135 k.w. zachodzi wtedy, gdy wartość towaru nie przekracza 20.000 zł.