VI KZP 53/66

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia A. Pyszkowski.Sędziowie: K. Wagner (sprawozdawca), J. Zembaty (współsprawozdawca).Prokurator Prokuratury Generalnej: T. Guzkiewicz.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie Bernarda M., oskarżonego z art. 28 pkt 1 ustawy z dnia 13 kwietnia 1960 r. o ochronie przeciwpożarowej (Dz. U. Nr 20, poz. 120), po rozpoznaniu przedstawionego w trybie art. 390 § 1 k.p.k. przez Sąd Wojewódzki w Opolu jako rewizyjny postanowieniem z dnia 18 listopada 1966 r. zagadnienia prawnego:"a) Czy przepis art. 28 pkt 1 ustawy z dnia 13 kwietnia 1960 r. o ochronie przeciwpożarowej (Dz. U. Nr 20, poz. 120), wprowadzający do istoty tego czynu zaniedbanie »szczególnych obowiązków«, obejmuje zakresem odpowiedzialności z tego przepisu wszystkie osoby wymienione w art. 3 i w art. 4 cytowanej ustawy bez wyjątku w razie zaniedbania przez nich obowiązków przewidzianych w art. 3 i 4 tejże ustawy, czy też jedynie osoby w rodzaju wymienionych przykładowo w art. 3 ustęp 2 cytowanej ustawy jako kierowników zakładów służby zdrowia, teatrów, kin, szkół itp., kierujące zakładami, obiektami i punktami tego rodzaju społeczno-gospodarczego znaczenia, które z racji swego charakteru - ze względu na nieobliczalne następstwa pożaru dla osób lub mienia - wkładają na te osoby ponadnormalną, zwiększoną troskę o wydatniejszą ochronę przeciwpożarową konkretnego obiektu społeczno-gospodarczego?b) W wypadku gdy przepis art. 28 pkt 1 ustawy z dnia 13 kwietnia 1960 r. o ochronie przeciwpożarowej ma zastosowanie do wszystkich bez wyjątku osób wymienionych w art. 3 i 4 cytowanej ustawy i winnych zaniedbań tam przewidzianych, to czy i gdzie znajduje się linia podziału pomiędzy odpowiedzialnością sądową za występek z art. 28 a odpowiedzialnością karno-administracyjną za wykroczenie z art. 29 ust. 1 pkt 2 tejże ustawy, czy też takiej linii podziału nie ma, lecz każde niewypełnienie obowiązków wymienionych w art. 3 i 4 tejże ustawy dla wyszczególnionych tam osób rodzi jednoczesną i niezależną od siebie odpowiedzialność za występek i wykroczenie wzorem instytucji idealnego zbiegu przestępstw?c) Czy art. 28 pkt 1 ustawy z dnia 13 kwietnia 1960 r. o ochronie przeciwpożarowej w ogóle wchodzi w grę, gdy zaniedbania osoby odpowiedzialnej w zakresie ochrony przeciwpożarowej we własnym obiekcie są groźne i stwarzają niebezpieczeństwo pożaru dla innego obcego obiektu, np. sąsiadującego?"po wysłuchaniu wniosku prokuratora uchwalił udzielić odpowiedzi jak wyżej.Uzasadnienie faktyczneUstawa z dnia 13 kwietnia 1960 r. o ochronie przeciwpożarowej (Dz. U. Nr 20, poz. 120) określa dwa rodzaje obowiązków w zakresie zabezpieczenia pożarowego.Obowiązki ogólne ciążą na wszystkich obywatelach ze względu na powszechność niebezpieczeństwa pożaru (art. 4 ust. 1 ustawy), na kierownikach wszystkich zakładów pracy (art. 3 ust. 1 ustawy) oraz na właścicielach, użytkownikach i zarządzających wszystkimi nieruchomościami (art. 4 ust. 2 ustawy).Poza powyższymi ogólnymi obowiązkami istnieją jeszcze obowiązki szczególne. Ustawodawca ustala na przykład w art. 3 ust. 2 omawianej ustawy obowiązek zabezpieczenia ewakuacji na wypadek pożaru, obciążający kierowników zakładów służby zdrowia, teatrów, kin i szkół. Wolą ustawodawcy jest więc włożenie szczególnego obowiązku wszędzie tam, gdzie ze względu na nagromadzenie osób powstaje w wypadku pożaru specjalne niebezpieczeństwo. Takie specjalne niebezpieczeństwo powodować może także szczególne przeznaczenie zakładu, specyfika technologii czy usytuowanie obiektu. We wszystkich takich wypadkach wzmożone niebezpieczeństwo może rodzić - wybiegające poza obowiązki ogólne - szczególne obowiązki w zakresie ochrony pożarowej. Obowiązki te i ich szczególny charakter muszą jednak wyraźnie wynikać albo z przepisów wykonawczych do cytowanej ustawy o ochronie przeciwpożarowej, albo z zarządzeń, do wydania których obowiązana jest właściwa komenda straży pożarnej na podstawie art. 18 ust. 1 pkt 1 tej ustawy.Ustalenie, czy na danej osobie ciążyły wynikające z przepisów wykonawczych albo z zarządzeń wydanych na podstawie ustawy o ochronie przeciwpożarowej z dnia 13 kwietnia 1960 r. szczególne obowiązki w sprawowaniu zarządu lub nadzoru nad obiektami pod względem zabezpieczenia pożarowego tych obiektów, należy do sądu orzekającego merytorycznie.Do wypełnienia dyspozycji art. 28 pkt 1 omawianej ustawy z dnia 13 kwietnia 1960 r. wystarczy zaniedbanie szczególnych obowiązków bez sprowadzenia konkretnego niebezpieczeństwa pożaru, albowiem wymaganiom ustawy czyni zadość sprowadzenie abstrakcyjnego niebezpieczeństwa pożaru.Natomiast niedopełnienie ogólnych obowiązków wyliczonych w art. 3 ust. 1 i w art. 4 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie przeciwpożarowej albo przewidzianych w przepisach lub zarządzeniach wykonawczych stanowi wykroczenie ścigane na podstawie art. 29 ust. 1 pkt 2 tejże ustawy w trybie przepisów o orzecznictwie karno-administracyjnym.W każdym wypadku sprowadzenie konkretnego, powszechnego niebezpieczeństwa pożaru na skutek niedopełnienia obowiązków ogólnych czy szczególnych, wynikających z omawianej ustawy o ochronie przeciwpożarowej, wchodzi w rachubę kwalifikacja prawna z art. 215 § 1 k.k., jeżeli konkretne niebezpieczeństwo pożaru było objęte zamiarem sprawcy. Przepis art. 215 § 1 k.k., jako najsurowszy, eliminuje stosownie do art. 36 k.k. wszelkie inne przepisy. Jeżeli niedopełnienie dotyczyło obowiązków ogólnych z zakresu ochrony przeciwpożarowej oraz sprowadziło konkretne, powszechne niebezpieczeństwo pożaru, które sprawca bądź przewidywał, lecz bezpodstawnie przypuszczał, że go uniknie, bądź go nie przewidywał, choć mógł lub powinien był przewidzieć (art. 14 § 2 k.k.) - to taki czyn wypełni dyspozycję art. 215 § 2 k.k.W wypadku gdy konkretne niebezpieczeństwo pożaru nie ma charakteru powszechnego, a osoba, która niebezpieczeństwo to sprowadziła, jest urzędnikiem (art. 292 k.k. i art. 46 m.k.k.), może wchodzić w rachubę kwalifikacja z art. 286 § 1 lub § 3 k.k.Ze względu na powszechność niebezpieczeństwa pożaru oraz możliwość jego rozprzestrzenienia się obowiązki wynikające z ochrony przeciwpożarowej nie mogą być zwężone tylko do ochrony samego obiektu jako ewentualnego przedmiotu pożaru. Obowiązki te dotyczą również zabezpieczenia obiektu pod względem narażenia na niebezpieczeństwo pożaru obiektów sąsiadujących.