VI KZP 62/71

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia K. Wagner. Sędziowie: K. Grzebuła (sprawozdawca), T. Krokosz.Prokurator Prokuratury Generalnej: J. Pozorski.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie Stefana M., oskarżonego z art. 199§ 1 k.k., po rozpoznaniu przedstawionego w trybie art. 390 § 1 k.p.k. przez Sąd Wojewódzki w Łodzi-Ośrodek w Piotrkowie Trybunalskim postanowieniem z dnia 17 września 1971 r. następującego zagadnienia prawnego wymagającego zasadniczej wykładni ustawy:"I. Czy wynikający z przepisu art. 75 § 3 k.k. nakaz zobowiązania sprawcy do naprawienia szkody wyłącza możliwość równoczesnego zasądzenia powództwa cywilnego zgłoszonego w procesie karnym przez pokrzywdzoną jednostkę gospodarki uspołecznionej, czy też dopuszczalne jest w wyroku orzeczenie obu tych instytucji prawa?II. W wypadku pierwszym - czy powództwo cywilne należy pozostawić bez rozpoznania, czy też je oddalić?"i po wysłuchaniu wniosku prokuratora, na zasadzie art. 390 k.p.k.uchwalił udzielić odpowiedzi jak wyżej.Uzasadnienie faktyczneSąd Najwyższy w uchwale z dnia 27 sierpnia 1971 r. VI KZP 26/71 (OSNKW z 1971 r. nr 11, poz. 166) zajął już stanowisko, że art. 75 § 3 k.k. ma zastosowanie również w razie skazania sprawcy zagarnięcia mienia społecznego na karę pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem jej wykonania, chociażby istniało wcześniejsze prawomocne orzeczenie wydane w postępowaniu cywilnym zasądzające od sprawcy odszkodowanie na rzecz pokrzywdzonej instytucji społecznej, ale szkoda nie została do chwili wyrokowania naprawiona.W uzasadnieniu tej uchwały Sąd Najwyższy podkreślił, że odstąpienie od nakazu wynikającego z art. 75 § 3 k.k. może nastąpić tylko wtedy, gdy w chwili wyrokowania szkoda jest już naprawiona. Uzasadnienie uchwały nawiązuje do wcześniejszej uchwały składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 15 lipca 1971 r. VI KZP 81/70 (OSNKW z 1971 r. nr 10, poz. 144) podkreślając, iż unormowania zawarte w art. 75 § 2 i § 3 oraz art. 78 § 1 k.k. wskazują na to, że nałożenie obowiązku naprawienia szkody ma służyć przede wszystkim wychowaniu oskarżonego i zawiera w swej istocie zarówno elementy odszkodowawcze jak i penalne. Świadczy o tym również okoliczność, że sąd wkłada na skazanego z warunkowym zawieszeniem wykonania kary obowiązek naprawienia szkody także wtedy, gdy uwzględnia powództwo cywilne obejmujące całą szkodę.Powyższe stanowisko ma decydujące znaczenie dla rozstrzygnięcia postawionego pytania prawnego.Nałożenie obowiązku z art. 75 § 3 k.k. nie może pozbawiać pokrzywdzonej instytucji prawa do realizacji, zgodnie z przepisami kodeksu cywilnego, roszczeń wynikających z przestępstwa, które mogą być dochodzone także w postępowaniu karnym.Podniesione w pytaniu Sądu Wojewódzkiego argumenty oparte na art. 94 § 1 i § 2 k.p.k. oraz art. 363 § 4 k.p.k. i mające przemawiać przeciwko dopuszczalności jednoczesnego nałożenia obowiązku naprawienia szkody i zasądzenia powództwa cywilnego - nie są trafne. Przepisy o zasądzeniu odszkodowania z urzędu mają charakter odrębny i stosuje się je wtedy tylko, gdy powództwa cywilnego nie wytoczono. Ponadto nawet zasądzenie odszkodowania nie zamyka drogi do dochodzenia dalszych roszczeń (art. 363 § 5 k.p.k.). Włożony zaś przez sąd obowiązek naprawienia szkody uważa się za orzeczenie co do roszczeń majątkowych tylko wtedy, gdy sąd zarządził wykonanie warunkowo zawieszonej kary (art. 94 § 2 k.p.k.). Nie zachodzi wreszcie realna obawa, żeby pokrzywdzona instytucja, która należność swą otrzymała, mogła dochodzić tego samego roszczenia po raz drugi na podstawie innego tytułu wykonawczego.